Szczegóły ebooka
Między utopią modernizacji a realiami epoki. Życie codzienne w Moskwie, Kijowie i Mińsku w czasach Leonida Breżniewa (1964-1982)
Marta Studenna-Skrukwa
W czasach Leonida Breżniewa miliony ludzi w Związku Radzieckim przeprowadziły się z komunałek do mieszkań w blokach z wielkiej płyty, urządzały się, próbując wykreować swój własny, indywidualny ujut, marzyły o płaszczu bołonia i dżinsach, takich z Zachodu, a nie z rodzimej produkcji. Robiły codzienne zakupy w stieklaszkach, a mniej codzienne w uniwermagach, utyskiwały na jakość potraw w obszczepitie i na tłok w starych trolejbusach. W czasie wolnym wyjeżdżały na dikara, a jeśli już swoim własnym Żiguli, to było prawdziwe szczęście.
Monografia Między utopią modernizacji a realiami epoki. Życie codzienne w Moskwie, Kijowie i Mińsku w czasach Leonida Breżniewa (1964-1982) odtwarza propagandową wizję radzieckiej codzienności w epoce późnego socjalizmu, a jednocześnie opisuje realia życia w tej epoce. Autorka stara się wyjaśnić esencję współczesnej nostalgii za czasami, które przeszły do historii pod nazwą zastoju, choć w istocie były okresem fundamentalnych, aczkolwiek nie do końca zrealizowanych przemian w sferze bytowej.
Wstęp.
Rozdział 1. Oblicza epoki
1.1. W stronę nowoczesnego państwa i społeczeństwa. Modernizacja radziecka — rys historyczny
1.2. Supermocarstwo gerontokratów. Polityczny i gospodarczy wymiar epoki
1.2.1. Między ekspansją światową a odprężeniem
1.2.2. Gensek, jego partia, reformy i antyreformy
1.3. Epoka „zastoju” czy „rozwiniętego socjalizmu”? Breżniewowska „miękka” modernizacja
1.3.1. Welfare state? Główne kierunki procesów modernizacyjnych w ZSRR od drugiej połowy lat 60. XX wieku
1.3.2. Erozja ideologii i osłabienie presji mobilizacyjnej
1.3.3. Konsumpcyjny wymiar epoki Leonida Breżniewa
1.4. Metropolie — stolice słowiańskich republik
1.4.1. Moskwa: „dziś stolica zwycięskiego socjalizmu, jutro wzorcowe miasto komunistyczne”
1.4.2. Kijów: „miasto-ogród nad Dnieprem”
1.4.3. „Jutrzejszy Mińsk — wszystko dla ludzi”
Rozdział 2. Żyjemy w mikrorejonie. Mieszkalnictwo i codzienność na osiedlu
2.1. Pożegnanie z komunałką. Budownictwo mieszkaniowe i przemiany wielkomiejskiego krajobrazu
2.1.1. Ludzie ciągle nie mają gdzie mieszkać
2.1.2. Konstytucyjne prawo do lokalu mieszkaniowego
2.1.3. W oczekiwaniu na przydział. Hotel robotniczy jako namiastka mieszkania
2.2. Nowoczesne osiedla. Indywidualne mieszkania
2.2.1. Mikrorejon — mikroświat radzieckiego człowieka
2.2.2. Przestrzeń dla każdego? Układ pomieszczeń a zmiana stylu życia
2.2.3. Desygnaty komfortu. Meble, sprzęty domowe i dekoracje
2.3. Nowe zwyczaje, stare problemy
2.3.1. Nowosielje — nareszcie u siebie
2.3.2. Biurokraci i hydraulicy — kontakty z administracją osiedla
2.3.3. Między prywatnością mieszkania a kolektywizmem bloku. Relacje sąsiedzkie
Rozdział 3. Zakupy codzienne i niecodzienne
3.1. W stronę nowoczesnego handlu
3.1.1. Między stieklaszką a uniwersamem
3.1.2. Sklepy specjalistyczne, walutowe i małe punkty handlowe
3.1.3. Progresywne formy sprzedaży i udogodnienia dla klientów
3.2. Kolejka, awośka i deficyt
3.2.1. Za brudną witryną — warunki robienia zakupów
3.2.2. „Nie chodzi o to, żeby kupić cokolwiek” — dokuczliwe braki w zaopatrzeniu
3.2.3. O kulturę pracy w handlu
3.2.4. Konsumenckie strategie zakupowe
3.3. Od kustarników do pałaców usług
3.3.1. Rodzaje usług bytowych i wizja ich rozwoju
3.3.2. Chamstwo, chałtura, błat — problemy sektora usług
Rozdział 4. Od państwowego jadłospisu do tradycyjnej receptury. Żywienie i organizacja żywienia w przestrzeni publicznej i w domu
4.1. Dyskurs propagandowy o jedzeniu — główne wątki
4.1.1. Promocja i udoskonalanie obszcziepitu
4.1.2. Wartości odżywcze, ale i smak. Zmiany w dyskursie eksperckim o jedzeniu
4.1.3. Primus inter pares — kuchnia rosyjska na czele kuchni narodów ZSRR
4.1.4. Alkohol — wielki nieobecny
4.2. Co naprawdę jedzono? Przyrządzanie posiłków na co dzień i od święta
4.2.1. Chleb zawsze był (ale niekoniecznie świeży) — realna dostępność produktów spożywczych
4.2.2. „Musiało być pierwsze danie. A drugie, jak się przydarzy” — komponowanie posiłków w domu
4.2.3. W cyklu pór roku
4.2.4. „Kak my jeli kalmara?” Kampania promocji ryb i owoców morza
4.3. „Obszczepitowi partia i rząd nieprzypadkowo poświęcają wiele uwagi” — gastronomia metropolitalna
4.3.1. Stołówka zakładowa
4.3.2. Stołówka ogólnodostępna
4.3.3. Restauracja i kawiarnia
4.3.4. Mała gastronomia
Rozdział 5. „Teoretycznie życiowa i praktyczna” — moda, ubiór oraz dostępność odzieży
5.1. W poszukiwaniu odrębnego radzieckiego stylu — oficjalny dyskurs modowy .
5.1.1. Między ambicjami projektantów a realiami gospodarki planowej
5.1.2. Kulturnost` 2.0., age shaming i bodyshaming
5.2. Wygląd człowieka na ulicy
5.2.1. Witryna sklepowa a zawartość szafy. Realna dostępność odzieży
5.2.2. Nie tylko dżinsy. Modowe aspiracje ludzi radzieckich
5.2.3. Specjalne segmenty: ubiór dziecięcy i młodzieżowy
5.3. Poradnictwo w zakresie dbania o siebie
5.3.1. Higiena i pielęgnacja ciała
5.3.2. Fryzury i akcesoria modowe
Rozdział 6. Transport — naprawdę masowy
6.1. „Błękitne ekspresy”: metro jako ucieleśnienie nowoczesności
6.2. Transport naziemny
6.2.1. Trolejbus: rdzeń transportu miejskiego
6.2.2. Tramwaj — hałaśliwy, ale konieczny
6.2.3. Autobus: od ZIŁ-a do Ikarusa
6.2.4. Na przystanku i na trasie. Funkcjonowanie systemu komunikacji publicznej
6.3. „Niezaprzeczalnie wzrasta dobrobyt ludzi radzieckich” — masowa motoryzacja indywidualna i jej ograniczenia
6.3.1. „Kontrakt stulecia” i jego następstwa
6.3.2. Męska rzecz. Samochód w wymiarze społeczno-kulturowym
6.3.3. Taksówka — między publicznym transportem a prywatnym biznesem
Rozdział 7. „Wykorzystanie czasu wolnego to zagadnienie ogólnopaństwowe”. Człowiek radziecki po pracy i na urlopie
7.1. Między pracą a domem. Czas wolny na co dzień
7.1.1. Obywatelski aktywizm czy hobby? Zagospodarowanie czasu wolnego
7.1.2. Odpoczynek i rozrywki w dniu roboczym
7.1.3. „W las, na przyrodę”. Czas wolny w weekendy
7.2. W rymie kalendarza
7.2.1. Święta państwowe. Między rytuałem a konsumpcją
7.2.2. Święta świeckie, religijne, rodzinne i uroczystości towarzyskie
7.3. Nareszcie wakacje!
7.3.1. Ze skierowaniem na wczasy pracownicze
7.3.2. „Jeździliśmy, jak to mówiono, na dikara” — wakacyjna turystyka indywidualna
7.3.3. Na granicy możliwości — turystyka zagraniczna
Zakończenie
Bibliografia
Wykaz najważniejszych skrótów
Wykaz tabel
Summary
- Tytuł:Między utopią modernizacji a realiami epoki. Życie codzienne w Moskwie, Kijowie i Mińsku w czasach Leonida Breżniewa (1964-1982)
- Autor:Marta Studenna-Skrukwa
- ISBN:978-83-232-4564-3, 9788323245643
- Data wydania:2026-09-16
- Format:Ebook - EPUB
- Identyfikator pozycji: e_53x3
- Wydawca: Wydawnictwo Naukowe UAM