Publisher: Lubelska-akademia-wsei
Obligacje oddziaływania społecznego - od teorii do praktyki
Tomasz Potocki, Andrzej Cwynar
Monografia przybliża wyjątkowo interesującą i relatywnie mało spenetrowaną na polskim rynku tematykę w obszarze kooperatywnej współpracy w lewarowanym finansowaniu działań komercyjnych oraz prospołecznych, alternatywnym wobec dotacji UE oraz dotychczas istniejącego systemu partnerstwa publiczno-prywatnego. Jest to oryginalne opracowanie, dotyczące finansowania usług społecznych. Problem ten jest niezwykle aktualny, szczególnie z uwagi na obawy o wzrost deficytu budżetowego oraz pogłębiający się dług publiczny w gospodarkach wielu krajów, w tym w Polsce. Celem monografii jest podsumowanie badań teoretycznych i empirycznych poświęconych obligacjom oddziaływania społecznego (SIB– social impact bonds), jakie przeprowadzono dotychczas na świecie. Za okres badawczy przyjęto szeroki horyzont czasowy - lata 2000-2021. W dotychczasowej literaturze próżno szukać tak kompleksowego i aktualnego opracowania poświęconego obligacjom oddziaływania społecznego. Pierwszy rozdział przedstawia definicję i mechanizm SIB, opisuje uwarunkowania rozwoju rynku obligacji oddziaływania społecznego, wyjaśnia istotę tego instrumentu polityki społecznej i szczegółowo go opisuje. Rozdział drugi stanowi metodyczny opis procedury badawczej opartej na dobrych praktykach przeprowadzania przeglądu systematycznego. Wykorzystane teksty zostały przedstawione w ujęciu ilościowym i finalnie poddane przeglądowi systematycznemu w podziale na teksty teoretyczne, empiryczne oraz dotyczące faktycznie zrealizowanych projektów (zidentyfikowanych na podstawie danych zawartych w bazie Social Finance). Taka struktura przeglądu wpływa na kształt kolejnych rozdziałów, tj. trzeciego, czwarte¬go i piątego, które opisują wyniki przeglądu systematycznego badań teoretycznych, empirycznych oraz analizy praktycznych rozwiązań SIB funkcjonujących na świecie. Zakończenie stanowi podsumowanie niniejszego opracowania oraz zbiór rekomendacji, które w pierwszej kolejności należy rozważyć przed rozpoczęciem prac nad wdrożeniem obligacji oddziaływania społecznego w Polsce. Książka ta jest wyjątkowo interesującą pozycją na polskim rynku wydawniczym, mogącą wzbudzić zainteresowanie licznych jednostek samorządowych, organizacji pożytku publicznego oraz podmiotów gospodarczych.
Kamila Ćwik
System ochrony zdrowia przypomina skomplikowaną grę, w której stawką jest ludzkie życie i dobro wspólne. Każdy ruch - decyzja prawna, rozwiązanie organizacyjne czy wybór finansowy - niesie konsekwencje odczuwalne zarówno przez pacjentów, jak i przez tych, którzy systemem kierują. W tej grze ścierają się interesy, wartości i odpowiedzialność, a jej reguły nie zawsze są jasne ani sprawiedliwe. Oddając w ręce Czytelników niniejszą monografię, zapraszam do wejścia za kulisy tej gry. To właśnie tam ujawniają się napięcia między literą prawa a codzienną praktyką, między ograniczeniami ekonomicznymi a ideałami etycznymi, między organizacją a realnymi potrzebami zdrowotnymi społeczeństwa. Zgromadzone w książce analizy prawne, ekonomiczne i organizacyjne prowadzą do wniosku, że zarządzający placówkami medycznymi nie są jedynie tłem dla działań klinicznych, lecz pełnoprawnymi aktorami systemu, od których zależy jego efektywność, sprawiedliwość i bezpieczeństwo. W cieniu głośnych debat o niedoborach kadrowych czy finansowych pozostaje bowiem odpowiedzialność tych, którzy muszą podejmować decyzje łączące prawo, wartości i realia codziennego zarządzania. Wierzę, że interdyscyplinarne spojrzenie, jakie proponujemy, pozwala uchwycić ten system w jego pełnej dynamice. Łączenie perspektywy prawa, nauk o zdrowiu, ekonomii i zarządzania otwiera przed czytelnikiem szersze horyzonty - pokazuje, że zdrowie publiczne nie jest wyłącznie kategorią medyczną, lecz także prawną, etyczną i organizacyjną. Właśnie w tej różnorodności tkwi szansa na prawdziwe zrozumienie mechanizmów, które kształtują codzienność pacjentów, decydentów i pracowników ochrony zdrowia. Autorzy tej książki pokazują system w całej jego złożoności - nie tylko opisując przepisy i mechanizmy, ale również odsłaniając ich konsekwencje dla ludzi odpowiedzialnych za funkcjonowanie podmiotów leczniczych. Mam nadzieję, że lektura tej publikacji nie tylko wzbogaci wiedzę, lecz także stanie się inspiracją do refleksji i dyskusji o tym, jak powinien wyglądać system ochrony zdrowia, by lepiej służył człowiekowi. Kamila Ćwik
Podstawy metodologii badań pedagogicznych
Jacek Łukasiewicz, Wiesław Kowalski
Nie ulega żadnej wątpliwości, że wszelkiego rodzaju badania - w tym również pedagogiczne - przyczyniają się do rozwoju nauki. Osoby podejmujące badania pedagogiczne nie zawsze zdają sobie sprawę, z jakimi problemami będą się mierzyć w pracy naukowo-badawczej. Chodzi tu szczególnie o studentów pedagogiki przygotowujących prace dyplomowe i magisterskie oraz młodych pracowników nauki różnych dyscyplin pedagogicznych. Szczególnie na początku procesu badawczego nie uświadamiają sobie wymogów stawianych badaniom pedagogicznym wraz z opracowaniem ich wyników. Potrzebę badań pedagogicznych uzasadnia aktualność problemów, jakie chce się rozwiązać z ich pomocą. Rozwiązanie tych problemów może skutkować unowocześnieniem pracy wychowawczo-dydaktycznej z dziećmi i młodzieżą, a także dorosłymi. Pomimo występujących trudności, nie zawsze uwieńczonych sukcesami w formie wyników badań, warto i trzeba podejmować je w tym celu, aby rzeczywiście mogły one służyć szeroko pojętej praktyce pedagogicznej. Czasami badania pedagogiczne nie potwierdzają oczekiwań praktyki. Bywają one wtedy pewną odpowiedzią nie tyle na potrzeby praktyki pedagogicznej, ale głównie sprawdzeniem niektórych założeń teoretycznych. Zatem istnieje pilne zapotrzebowanie na badania pedagogiczne, które nie tylko przyczyniają się do naukowego rozwoju pedagogiki, ale także do unowocześnienia działań pedagogicznych w szkołach oraz innych instytucjach opiekuńczo-wychowawczych i w rodzinach. Podstawowym elementem w badaniach pedagogicznych jest znajomość zasad metodologicznych, czyli tego, co ma do zaproponowania współczesna metodologia badań pedagogicznych. Jest to nauka o zasadach i sposobach postępowania badawczego stosowanych w pedagogice. Dotyczy to szczególnie poprawnego ich zastosowania w czasie poszczególnych etapów procesu badawczego, czyli określenia strategii badań pedagogicznych. Prezentowana publikacja obejmuje pięć rozdziałów i przeznaczona jest głównie dla studentów pedagogiki realizujących programy studiów licencjackich, jak i magisterskich. Z każdego rozdziału zamieszczonego w niniejszym opracowaniu można korzystać wybiórczo, jednak w przypadku tych osób, dla których metodologia jest czymś nowym lub tematem mało znanym, wskazane jest zainteresowanie od pierwszego rozdziału. Celowe wydaje się także sięganie, przynajmniej do niektórych, cytowanych pozycji z literatury, dotyczących metodologicznych aspektów badań pedagogicznych.
Monika Baryła-Matejczuk
Monografia prezentuje wyniki badań, których celem jest określenie uwarunkowań zróżnicowanej aktywności zawodowej nauczycieli. Naukową analizą objęto osobowościowe korelaty standardowej i ponadstandardowej aktywności zawodowej nauczycieli. Ponadstandardowa aktywność jest rozumiana przez Autorkę jako realizowanie w pracy zawodowej zadań wykraczających poza podstawowe obowiązki nauczyciela. Zadania te określone zostały w oparciu o podstawowe funkcje szkoły (dydaktyczną, wychowawczą, opiekuńczą). Funkcjonowanie zawodowe nauczyciela zawsze pozostaje w związku z rzeczywistością społeczną, w której osadzony jest system oświaty oraz proces edukacyjny. Wyraziście zmienne warunki współczesnego świata stawiają też ciągle nowe wymagania i oczekiwania co do jakości pracy nauczyciela. Publikacja podejmuje problem ważny pod względem poznawczym i praktycznym. Stanowi bowiem jedną z prób empirycznej odpowiedzi na pytanie: jaki nauczyciel będzie właściwym dla czasów zmienności i nieprzewidywalności
Pozycja prawna sekretarza jednostki samorządu terytorialnego w Polsce
Jarosław Tomasz Czerw
Monografia omawia miejsce sekretarza w strukturze samorządu terytorialnego, jego stosunek pracy, obowiązki i uprawnienia jako pracownika samorządowego, a także ograniczenia dotyczące różnych sfer życia społecznego, wynikające z pełnionej funkcji. W publikacji naświetlony został szeroki kontekst funkcjonowania jednostki samorządu terytorialnego, w tym fakt, że nieodłącznym elementem przywróconych w Polsce w 1990 r., a następnie zreformowanych w 1998 roku, struktur samorządu terytorialnego są zatrudnieni w jego jednostkach organizacyjnych pracownicy samorządowi. Pracownicy ci, a w szczególności pracownicy zatrudnieni w urzędach administracji samorządowej, będących jednostkami pomocniczymi organów wykonawczych jednostek samorządu terytorialnego, wspierają organy wykonawcze w realizacji zadań jednostek samorządu terytorialnego. Monografia analizuje istotną rolę, jaką wypełnia sekretarz jednostki samorządu terytorialnego: sekretarz gminy, sekretarz miasta, sekretarz powiatu, sekretarz województwa
Praktyczne i zarządcze problemy opodatkowania nieruchomości w Polsce
Sylwia Skrzypek-Ahmed, Tomasz Wołowiec
W monografii przedstawiono historię i ewolucję opodatkowania nieruchomości, z uwzględnieniem aktualnej konstrukcji tej formy opodatkowania w polskim systemie podatkowym. Przedstawiono specyfikę podatku od nieruchomości, liczne problemy interpretacyjne związane z jego praktycznym stosowaniem oraz postulowane kierunki reform i proponowanych zmian obecnego modelu opodatkowania nieruchomości. Przedstawione problemy interpretacyjne są efektem badań prowadzonych przez Autorów. Monografia prezentuje przyjęty przez Autorów sposób interpretacji badanych zagadnień praktycznego stosowania zasad opodatkowania podatkiem od nieruchomości w odniesieniu do budowli, budynków oraz gruntów. Analizie poddano poszczególne problemy związane z ustalaniem podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości, ze szczególnym uwzględnieniem kontrowersyjnych kwestii opodatkowania budowli i wzajemnych relacji pomiędzy przepisami podatkowymi a prawem budowlanym. W pracy zwrócono uwagę na fakt, iż głównym założeniem reformy systemu opodatkowania nieruchomości powinno być powiązanie wysokości obciążenia podatkowego z wartością nieruchomości. Istotnym aspektem pracy jest sformułowanie kierunków zmian w definicji budowli, która w swoim obecnym kształcie budzi spore wątpliwości interpretacyjne, czego efektem są liczne spory podatników z organami podatkowymi
Prawne, ekonomiczne i społeczne aspekty przedsiębiorczości
Sylwia Skrzypek-Ahmed; Monika Kępa
Monografia "Prawne, ekonomiczne i społeczne aspekty przedsiębiorczości" podejmuje zróżnicowaną tematykę szeroko pojętej przedsiębiorczości, która stanowi interesujący, aktualny i ważny materiał badawczy. Monografia składa się z dziewięciu rozdziałów, z których każdy porusza inne aspekty przedsiębiorczości. Prace mają charakter przeglądowy, teoretyczno-empiryczny czy badawczo-koncepcyjny. W prezentowanej publikacji przedstawiono m.in. wieloraki status radcy prawnego powiązany ze specyfiką wykonywanych czynności zawodowych, przepisy regulujące dostęp do posiadania broni palnej w Polsce, pojęcie szpiegostwa oraz analizę aktualnej sytuacji w zakresie zagrożenia działalnością szpiegowską, w szczególności ze strony Federacji Rosyjskiej, zwalczanie szpiegostwa, transformację cyfrową, aspekty prawne i praktyczne wynagrodzenia minimalnego i najniższego wynagrodzenia zasadniczego pracowników podmiotów leczniczych, zarządzanie inwestycjami, zarządzanie klubem sportowym, SumCityNet jako próbę rozwiązania problemów komunikacyjnych we współczesnych miastach. Przedsiębiorczość jest wieloaspektowa i dotyczy zarówno formalnych wymagań prawnych, ekonomicznych decyzji i wyzwań, jak i szerokiego wpływu na społeczeństwo. Współczesne firmy muszą brać pod uwagę wszystkie te czynniki, aby działać skutecznie i odpowiedzialnie, muszą być elastyczne i otwarte na ciągłe zmiany, aby sprostać wyzwaniom dynamicznego rynku. Niniejsza monografia stanowi cenną pozycję dla teoretyków (w tym studentów), jak i praktyków życia gospodarczego oraz doskonale wpisuje się w intensywnie rozwijający się obszar przedsiębiorczości.
Profilaktyka szkolna wobec wyzwań współczesności - koncepcje, badania, propozycje rozwiązań
Zbigniew B. Gaś
Tematyka publikacji dotyczy szerokiej gamy wyzwań, w obliczu których staje dzisiaj profilaktyka w polskiej szkole. Intencją autorów było pobudzenie do osobistej refleksji i doskonalenia swoich działań nie tylko szkolnych specjalistów zajmujących się profilaktyką, ale również (a czasem przede wszystkim) każdego pracownika szkoły, który ponosi odpowiedzialność za skuteczność działań wychowawczych i profilaktycznych w szkole. Poruszone zagadnienia powinny stać się inspiracją dla badaczy identyfikujących procesy i mechanizmy skutecznej profilaktyki oraz decydentów poszukujących optymalnych rozwiązań dla dobrej zmiany w polskim systemie edukacji. Rozważania te mogą być również przydatne dla praktyków profilaktyki zachowań ryzykownych w szkole oraz do budowania procesów wychowawczych w placówkach oświatowych
Profilaktyka w czasach globalnych zagrożeń
Zbigniew B. Gaś
Różne przyczyny sprawiają, że świat codziennie się zmienia, a w związku z tym nieustannie stawia przed człowiekiem nowe wyzwania, zwłaszcza w relacji do świata społecznego. Patrząc rozwojowo wiąże się to z podejmowaniem przez człowieka swoistej aktywności poznawczej i behawioralnej, aby uczynić dla siebie świat bezpiecznym. Generalizując możemy powiedzieć, że aktywność dziecka koncentruje się na odkrywaniu świata społecznego; aktywność nastolatka to głównie poznawanie świata społecznego jako terytorium zaspokajania osobistych potrzeb, budowania osobistego systemu wartości oraz odkrywania własnej tożsamości; natomiast człowiek dorosły najwyraźniej spostrzega zmienność świata społecznego oraz doświadcza zmian społecznych przez pryzmat zagrożeń dla zbudowanych dotychczas sposobów skutecznego radzenia sobie z wyzwaniami świata (Arnett, 2002; Gaś, 2013). Każda zmiana zakłóca dotychczasowe poczucie bezpieczeństwa i jawi się jako wyzwanie, z którym każdy z nas mierzy się na swój sprawdzony sposób. Zmian tych jest z każdym rokiem więcej i coraz więcej z nich wiąże się w sposób przyczynowo-skutkowy ze zjawiskiem globalizacji (Bargh, McKenna, 2004; Colantone, Crino, Ogliari, 2019; Gaś, Czerniec, 2022; Gaś, Mazur, 2024; Marsella, 1998). Globalizacja i jej skutki jako zagrożenia i wyzwania W przestrzeni społecznej funkcjonuje szereg różnych definicji globalizacji. Najczęściej podkreśla się, że na globalizację składają się różnorodne procesy, które prowadzą do postępującej współzależności i integracji różnych państw, ich gospodarek i społeczeństw, a także kultur. Ich finałem miałoby być stworzenie jednego świata i jednego społeczeństwa, z jednoczesnym zanikaniem państw narodowych, zmniejszaniem się przestrzeni społecznej, a także zmianami w procesach komunikacyjnych na skutek coraz szerszego korzystania z technologii informacyjnych (patrz: Arnett, 2002; Dreher, 2006; Gaś, 2016a, Gaś, 2016b; Giddens, 2004; Strasser, Randall, 1981). Rośnie również świadomość tego, że globalizacja sprzyja powstawaniu nowych rodzajów zagrożeń, a także wzrost nierówności społecznych, zarówno w poszczególnych społeczeństwach/krajach, jak i w skali globalnej. Pozwala to na identyfikowanie wiodących zagrożeń o charakterze globalnym. Najczęściej wskazuje się na zmiany klimatyczne, nierówności społeczne, ubóstwo utrudniające zaspokajanie podstawowych potrzeb człowieka, problemy z żywnością (braki i niewłaściwa jakość), problemy zdrowotne i pandemie, utrudniony dostęp do edukacji, konflikty zbrojne i terroryzm czy też manipulowanie dostępem i jakością informacji. Doświadczenia te umożliwiają prognozowanie występowania tych zagrożeń i planowanie konkretnych działań (Bhugra, Mastrogianni, 2004; Gaś, 2018; 2020; Kelly, 2003; Oberlander, Disdier, Etile, 2017; Okasha, 2005). Przykładowo: w czasie ostatniego Światowego Forum Ekonomicznego (2024) zaprezentowano prognozę dwuletnią oraz dziesięcioletnią najważniejszych zagrożeń. I tak, za 2 lata najważniejszymi zagrożeniami będą: 1. Dezinformacja. 2. Warunki atmosferyczne. 3. Polaryzacja społeczna. 4. Cyberbezpieczeństwo. 5. Międzynarodowe konflikty zbrojne. 6. Ograniczone możliwości ekonomiczne. 7. Inflacja. 8. Przymusowa migracja. 9. Pogorszenie koniunktury gospodarczej oraz 10. Zanieczyszczenie środowiska. Tymczasem w perspektywie 10 lat prognozy zakładają, że najważniejsze zagrożenia to następujące zjawiska: 1. Skrajne zjawiska pogodowe. 2. Krytyczne zmiany w systemach ziemskich. 3. Utrata bioróżnorodności i zanikanie ekosystemów. 4. Niedobory zasobów naturalnych. 5. Dezinformacja. 6. Niekorzystne skutki różnorodnych wdrażanych technologii. 7. Przymusowa migracja. 8. Cyberbezpieczeństwo. 9. Polaryzacja społeczna. 10. Zanieczyszczenie środowiska. Powyższe zjawiska są wielowymiarowe i niosą ze sobą wieloaspektowe zmiany społeczne. Zmiana społeczna to każde przeobrażenie, które jest postrzegane jako znaczące dla życia, a każda zmiana społeczna to zagrożenie dla człowieka, który jest jej świadomy (Strasser, Randal, 1981). Również zmiany globalne nabierają znaczenia zagrażającej zmiany społecznej i w związku z tym prowadzą do zróżnicowanych reakcji osób, które są ich świadome (Olivier, Thoenig, Verdier, 2008). Reakcje te przybierają jedną z trzech możliwych postaci w zależności od bilansu poczucia zagrożenia i poczucia bezpieczeństwa oraz konfrontacji nasilenia tych dwóch stanów. I tak: - jeżeli poczucie zagrożenia wywołane świadomością zmiany jest większe od dotychczasowego poczucia bezpieczeństwa, reakcja ma charakter obronny, - jeżeli dotychczasowe poczucie bezpieczeństwa jest większe niż poczucie zagrożenia wywołane zmianą społeczną, reakcja ma charakter rozwojowy, - jeżeli dotychczasowe poczucie bezpieczeństwa jest względnie porównywalne z poczuciem zagrożenia, wynikającym ze zmiany społecznej, wówczas pojawia się poczucie wewnętrznego rozdarcia. Każda z tych reakcji przejawia się w szeregu zachowań, tworzących specyficzny wzorzec radzenia sobie z zaistniałą sytuacją. Gdy więc u człowieka dominuje nastawienie obronne, wówczas w jego funkcjonowaniu najczęściej pojawiają się: - tłumienie, przejawiające się w odkładaniu problemu na bliżej nieokreślone "później" zajmowania się niepokojącymi problemami, - intelektualizacja, przejawiająca się w uciekaniu od niepokojących problemów w świat abstrakcji, - dewaluacja i deprecjonowanie, przejawiające się w przypisywaniu zagrażającym zmianom właściwości lub cech negatywnych, - racjonalizacja, przejawiająca się w tłumaczeniu potencjalnych zmian przez sięganie po argumenty irracjonalne, abstrahujące od stanu wiedzy i osobistych doświadczeń, - zaprzeczanie, przejawiające się w negowaniu istnienia zmian społecznych ze wskazaniem ciągłości zjawisk i procesów, - agresja, przejawiająca się w przeciwdziałaniu i zwalczaniu zarówno zmian społecznych, jak i osób z nimi identyfikowanych. Gdy z kolei u człowieka dominuje poczucie rozdarcia, wówczas w jego funkcjonowaniu najczęściej pojawiają się: - różnie intensywny dyskomfort emocjonalny, - sytuacyjne i wybiórcze zawężenie percepcyjne, - dylematy decyzyjne, ze skłonnością do odwoływania się do cudzego autorytetu, - poszukiwanie okazji do konfrontacji, - bezrefleksyjne przyłączanie się do stanowiska większości. Gdy natomiast u człowieka dominuje nastawienie rozwojowe, wówczas w jego funkcjonowaniu najczęściej pojawiają się: działania ukierunkowane na poszerzanie wiedzy o sobie i o świecie społecznym (zwłaszcza dotyczącej obszarów potencjalnej zmiany), zaangażowanie w rozwijanie umiejętności skutecznego działania zadaniowego (zwłaszcza związanego z ograniczaniem poczucia zagrożenia i podejmowania racjonalnych przedsięwzięć), włączanie się w budowanie kompetencji w zakresie współdziałania z innymi osobami związanymi ze zmianami społecznymi, a także praca nad stabilizowaniem poczucia sensu istnienia, opartego na konstruktywnym systemie wartości. Zasygnalizowane powyżej osobiste reakcje na zagrożenie związane z potencjalnymi zmianami społecznymi, związanymi z procesami globalizacji, są dynamiczne i ulegają modyfikacjom. O ile z perspektywy globalizacyjnej analizy i rozwiązania odwołują się do specyficznych metapoziomu (w których tak naprawdę znika unikalność jednostki), to z perspektywy profilaktycznej szczególnie ważne jest dostrzeganie niepowtarzalności jednostki i wspomaganie człowieka w procesie przechodzenia od reakcji pasywnych i zachowawczych do konstruktywnego zmierzania się z doświadczanym poczuciem zagrożenia i podejmowania działań rozwojowych (Markiewicz, Gaś, 2020; Kaczmarek, Gaś, 2021; Panas, Gaś, 2021; Markiewicz, Kaczmarek, Gaś, 2023). Indywidualizacja działań profilaktycznych Zgodnie z koncepcją profilaktyki wg Z.B. Gasia (2013, 2016a, 2016b) możemy przyjąć, że profilaktyka to interwencja wspomagająca wychowanie lub kompensująca niedostatki dojrzałości, podejmowana w sytuacji zagrożenia lub występowania zachowań dysfunkcjonalnych. Realizowana jest ona równolegle w trzech obszarach: wspomagania człowieka w różnym wieku w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu; ograniczania i likwidowania czynników ryzyka, które zaburzają prawidłowy rozwój i dezorganizują zdrowy styl życia; inicjowania, stymulowania i wzmacniania czynników chroniących, które sprzyjają prawidłowemu rozwojowi i zdrowemu życiu. Działania te mogą być prowadzone na trzech poziomach w zależności od jakości funkcjonowania i nasilenia zagrożeń: poziomie pierwszorzędowym, czyli kierowanych do osób zdrowych i sprawnych, a ich głównym celem jest utrzymanie i rozwijanie kompetencji życiowych; poziomie drugorzędowym, czyli kierowanych do osób, u których stwierdzono pierwsze przejawy dysfunkcjonalności, a ich głównym celem jest powstrzymanie narastania trudności i przywrócenie poziomu funkcjonalności; oraz poziomie trzeciorzędowym, kierowanych do osób po skutecznej interwencji profilaktycznej, a ich głównym celem jest utrzymanie wypracowanych zmian w funkcjonowaniu i skuteczne przeciwstawianie się czynnikom ryzyka. Na każdym z tych poziomów działania profilaktyczne mogą być realizowane z wykorzystaniem sześciu strategii. Są to: - Strategie informacyjne, u podłoża których leży przekonanie, iż każdy człowiek (na swoją miarę) korzysta z informacji w celu dokonywania racjonalnych wyborów i prezentowania dojrzałych, prospołecznych zachowań. Dostarczanie i gromadzenie informacji jest więc podstawowym działaniem zasobotwórczym. - Strategie edukacyjne opierające się na założeniu, że ludzie działają w celu zaspokajania swoich potrzeb i tak długo, jak są sprawni, to robią to w sposób konwencjonalny i prospołeczny. Tak więc nabywanie umiejętności jest warunkiem uczenia się konstruktywnego stylu życia. - Strategie alternatyw (zachowań alternatywnych) to ten obszar działań, w których przyjmuje się, że potrzeby człowieka są konstruktywne, natomiast dysfunkcjonalny może być sposób ich zaspokajania. W związku z tym podejmowane są działania promujące takie formy aktywności, które umożliwiają zaspokajanie tych samych potrzeb co zachowania dysfunkcjonalne, ale dokonuje się to w sposób konstruktywny. - Strategie interwencyjne skoncentrowane na osobach z grup wysokiego ryzyka, pomagające im identyfikować obszary i mechanizmy swoich trudności, aby w dalszych krokach możliwe było ich rozwiązywanie i tym samym podwyższanie ogólnej skuteczności życiowej. - Strategie zmian środowiskowych nakierowane na identyfikację i modyfikowanie czynników środowiskowych, związanych z podejmowaniem zachowań dysfunkcjonalnych, czyli eliminowanie czynników ryzyka i wprowadzanie czynników chroniących. - Strategie zmian przepisów społecznych skoncentrowane na lokalnej (lub szerszej) społeczności, której celem jest ograniczanie i eliminowanie przepisów sprzyjających dysfunkcjonalności i destrukcji życia społecznego oraz tworzenie i wdrażanie przepisów promujących dojrzały, zdrowy styl życia. Patrząc z perspektywy zagrożeń związanych z globalizacją profilaktyczne wspomaganie człowieka w konstruktywnym zmierzaniu się z poczuciem zagrożenia winno być ukierunkowane na stopniowe przechodzenie od obrony przed zmianą i scalania wewnętrznego rozdarcia do inicjowania i rozwijania osobistych tendencji rozwojowych. Działania te winny obejmować wspieranie zmian w czterech podstawowych wymiarach funkcjonowania człowieka, a więc modyfikowanie sfery emocjonalnej (minimalizowanie emocji negatywnych i wprowadzanie pozytywnych z perspektywy radzenia sobie ze zmianą społeczną); modyfikowanie sfery poznawczej (gromadzenie i przetwarzanie informacji ograniczających poczucie zagrożenia i rozwijających poczucie bezpieczeństwa); modyfikowanie sfery behawioralnej (nabywanie i wdrażanie zachowań sprzyjających konstruktywnemu radzeniu sobie ze zmianami społecznymi); a także modyfikowanie sfery aksjologicznej (identyfikacja, weryfikowanie i w razie potrzeby restrukturalizowanie systemu wartości, prowadzące do rozwijania poczucia sensu życia). Wspieranie to realizowane jest przy wykorzystywaniu specyficznych narzędzi, jakimi są programy profilaktyczne opracowywane na podstawie rzetelnej diagnozy zapotrzebowania na działania profilaktyczne (patrz np. Gaś). Przykłady takich programów diagnostycznych oraz rozwojowych i pomocowych znajdują się w niniejszej monografii, do lektury której i do osobistych refleksji zapraszam.
Profilaktyka zachowań ryzykownych w teorii i praktyce
Zbigniew B. Gaś
Monografia przybliża dynamicznie zmieniający się obszar współczesnej psychoprofilaktyki, prezentując różne jej koncepcje. Odnosi się do ważnego społecznie problemu, jakim są przyczyny i konsekwencje zachowań ryzykownych, takich jak nadużywanie środków psychoaktywnych, kierowanie pojazdami pod wpływem alkoholu, skoki do wody, przypadkowe kontakty seksualne, udział w bójkach, itp., których ofiarami są zarówno ludzie młodzi, jak i osoby dorosłe. Publikacja koncentruje się na psychologicznych korelatach zachowań ryzykownych: wysokiej wrażliwości, impulsywności, wypaleniu uczniowskim. Omawia obraz samego siebie u młodzieży wkraczającej w dorosłość, neurologiczne podłoże podejmowania zachowań ryzykownych, wpływ chorób cywilizacyjnych zagrażających życiu na radzenie sobie z trudnościami życiowymi w kontekście profilaktyki trzeciorzędowej, a także specyfiki działań profilaktycznych wobec osób doświadczających chorób somatycznych. Jej zawartość istotnie poszerza naszą wiedzę o znaczeniu profilaktyki, zewnętrznych czynnikach generujących zachowania ryzykowne, wewnętrznych mechanizmach ich stymulacji oraz ukazuje jej szersze uwarunkowania risky humanum. Monografia zawiera opracowania wychodzące z lubelskiej szkoły profilaktyki Zbigniewa B. Gasia, tym razem gromadząc dorobek przedstawicieli wielu ośrodków akademickich
Przedsiębiorczość i innowacje w edukacji, biznesie i samorządzie
Sylwia Skrzypek-Ahmed, Olena Ivashko
Monografia przedstawia problematykę przedsiębiorczości i innowacji w aspekcie trzech sektorów gospodarki: biznesu, edukacji i samorządu. Stanowi interesujące ujęcie problemów ekonomii i zarządzania w perspektywie turbulentnych zmian otoczenia zewnętrznego i postępujących procesów globalizacji. Publikacja zawiera artykuły zarówno o charakterze prac badawczych jak i prac poglądowych. Podjęta w monografii tematyka jest niezwykle aktualna, a rozdziały odnoszą się do holistycznie rozumianej problematyki przedsiębiorczości i innowacyjności. Przedsiębiorczość, która na przestrzeni ostatnich lat zyskuje na znaczeniu w środowisku biznesowym, traktowana jest współcześnie jako kategoria bardzo szeroka, obejmująca swoim zasięgiem aspekty ekonomiczne, społeczne, psychologiczne, kulturowe i etyczne. Wielowymiarowość przedsiębiorczości i innowacyjności pozwala na ich analizę z perspektywy zarówno procesu, organizacji, jak i jednostki. Z przeprowadzonych badań, których wyniki zamieszczono w monografii, można wyciągnąć następujące wnioski: 1) otoczenie zewnętrzne i to zarówno ekonomiczne jak i polityczne radykalizuje się i staje się coraz bardziej nieprzewidywalne. Z jednej strony generuje to utrudnienie prowadzonej działalności, z drugiej zaś wywołana presja stanowić będzie istotny czynnik pobudzający skokowo rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności; 2) badania zidentyfikowały niezwykłą dynamikę zmian zachodzących w ostatnim okresie, co może stanowić przesłankę do możliwości wystąpienia przełomu o charakterze jakościowym a nie tylko ilościowym; 3) przedsiębiorczość i innowacyjność przejawia się w niezwykle zróżnicowanym spectrum segmentów gospodarczych - od marketingu po struktury organizacyjne i zarządzanie, nominowane jako dobre zarządzanie; 4) niezwykle cenne są wyniki badań dotyczących sfery samorządu terytorialnego - zarówno w kraju jak i za granicą - wszystko wskazuje na to, że sektor ten znajdzie się pod niezwykle silną presją fiskalną rządu centralnego, co może wymagać radykalnie szybkiego opracowania programów ratunkowych; 5) przyszłość przedsiębiorczości, rozwój firm i ich ekspansja będzie oparta w dużym stopniu na wiedzy, umiejętnościach i kompetencjach cyfrowych. Narzędzia online są coraz częściej używane w prowadzeniu biznesu – jest to wciąż niewykorzystany przez polskich przedsiębiorców potencjał, szczególnie w przypadku MŚP. Monografia stanowi przydatną lekturę, tak dla teoretyków (w tym studentów), jak i praktyków gospodarczych czy samorządowców w tych nacechowanych zmiennością i nieprzewidywalnością czasach.
Monika Baryła-Matejczuk
Problemy natury psychologicznej, a także znaczenie zagadnień z zakresu psychologii w środowisku szkolnym to obszar, który dotyczy nie tylko szkolnych specjalistów (pedagogów, psychologów) i uczniów. Dotyczy on również nauczycieli, rodziców, administracji szkolnej, a także lokalnej społeczności. Od lat psychologia edukacyjna pokazuje kierunki zmian społecznych, analizuje procesy psychiczne i zachowania człowieka w kontekście edukacji. Jej znaczenie rośnie, a potwierdzeniem tego jest upowszechnienie psychologicznego wsparcia w szkołach i placówkach edukacyjnych. Ponadto, jak pokazuje praktyka, praca psychologa w szkole znacznie wykracza poza podstawowe cele psychologii edukacyjnej. W literaturze przedmiotu znajdujemy różne rozważania na temat kondycji psychicznej uczniów, nauczycieli i rodziców. Ostatnie lata pokazują też szczególne wyzwania, jakie stoją przed młodym pokoleniem i wspierającymi je dorosłymi. Znaczenie i zawodowe funkcje psychologa szkolnego ewaluują. Zasadnicze zmiany rzeczywistości społeczno-kulturowej, zmiany pokoleniowe przekładają się na proces edukacji i związane z nim wyzwania. Miejsce psychologa w szkole dyktowane jest również zmianami społecznymi i ustrojowymi, europeizacją i globalizacją życia, a także kształtowaniem się społeczeństwa. Stąd, w kontekście transformacji oświatowych, szczególną uwagę należy zwrócić na rolę psychologa w zmieniającej się szkole i dalej, znaczenie wiedzy psychologicznej dla procesu wszechstronnego wsparcia uczniów we współczesnej szkole. W powszechnej opinii to psycholog szkolny prowadzi zarówno indywidualne, jak i grupowe zajęcia, które mają rozwijać społeczno-emocjonalne kompetencje dzieci, to on interweniuje, mediuje, ale też często dba o to, by w programie wychowawczo-profilaktycznym szkoły znajdowały się treści adekwatne do prawidłowości rozwojowych dzieci. Ponadto wymienione nie wyczerpują zadań, jakie stoją przez osobami wykonującymi ten zawód. Oczekiwania efektów działań psychologa w szkole bywają wysokie, ale też często nieadekwatne. Od osób wykonujących ten zawód wymaga się wszechstronności, ciągłej aktualizacji, a także biegłości w wielu obszarach. Stąd badania prowadzone w środowisku szkolnym są ważnym źródłem wiedzy na temat aktualnych trendów, dostarczać mogą rzetelnych informacji, ale także uzupełniać wiedzę na temat współczesnych wyzwań. Niniejsza publikacja podejmuje próbę ukazania wybranych badań związanych z celami pomocy psychologicznej w szkole. Poszczególne części podejmują zagadnienia autorytetu nauczyciela, wyzwań stojących przed młodzieżą, takich jak problematyczne używanie Internetu, przemoc rówieśnicza, ale także konsekwencje zaniedbań wychowawczych. Książka składa się z pięciu rozdziałów. Pierwszy rozdział autorstwa W. Kowalskiego i A. Stasińskiej przybliża zagadnienie perspektywy rodziców na temat autorytetu nauczyciela w edukacji wczesnoszkolnej. Autorzy zwracają uwagę, że na autorytet nauczyciela składają się nie tylko jego cechy charakteru i osobowości, ale również talent pedagogiczny i motywowanie uczniów do nauki. Ponadto ważny jest również prawidłowy kontakt z dziećmi. Celem rozdziału jest poznanie opinii rodziców na temat autorytetu nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. Podsumowując wyniki tych badań, Autorzy zauważają, że rodzice na ogół pozytywnie postrzegają nauczyciela. Według nich nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej, aby prawidłowo wykonywać swoją pracę, powinien być osobą otwartą, która jest optymistycznie nastawiona zarówno do dzieci, jak i do rodziców, oraz winien wzbudzać ich zaufanie. Niezastąpiona przy tym jest umiejętność nawiązywania kontaktów oraz słuchania innych. Drugi rozdział pt. "Struktura samoregulacji młodzieży zaangażowanej w ponadstandardową aktywność szkolną oraz pasywnej" autorstwa A. Mazur to wnikliwe studium młodzieży szkolnej. Zrealizowane przez Autorkę badania mają znaczenie zarówno poznawcze, jak i aplikacyjne. Wykazane prawidłowości nie tylko wzbogacają wiedzę w obszarze psychologii, ale również mogą stanowić podstawę do opracowania skutecznych działań profilaktycznych, ukierunkowanych na wzmocnienie efektywnej samoregulacji adolescentów, w tym ich samokontroli, procesu wartościowania, a także sprawnego radzenia sobie z napotkanymi wyzwaniami. Kolejny rozdział "Wzmacnianie nadziei na sukces w profilaktyce problematycznego używania Internetu u uczniów szkoły podstawowej" podejmuje zagadnienia szczególnie aktualne i społecznie ważne w perspektywie współczesnej szkoły. Autorzy, E. Szymańska i A. Dudziak, zwracają uwagę, iż szybki rozwój nowych technologii stanowi nieodzowny element postępu cywilizacyjnego, który prócz poprawy jakości życia daje wiele obszarów, które mogą stać się czynnikami ryzyka funkcjonowania w szkole. W pracy odniesiono się do założeń psychologii pozytywnej, podkreślając istotną rolę posiadanych przez dzieci i młodzież zasobów, umiejętności i motywacji oraz uwzględniania czynników ochronnych, jakie mogą znajdować się w środowisku. Rozdział J. Bieniek, "Realny obraz siebie nastoletnich sprawców przemocy rówieśniczej", przybliża z kolei trudności, z jakimi mierzy się współczesna szkoła. Autorka, na przykładzie szkoły, w jakiej prowadziła badania, pokazuje, że problem przemocy rówieśniczej jest powszechny, a tego typu badania mogą być pomocne przy konstruowaniu programu wychowawczo-profilaktycznego. Z badań wynika bowiem, że realny obraz siebie ma znaczenie dla funkcjonowania w roli sprawcy przemocy rówieśniczej. Sprawcy przemocy rówieśniczej mają najbardziej negatywny obraz siebie w porównaniu z pozostałymi badanymi przez Autorkę grupami. Wyniki tych badań to ważna przesłanka dla konstruowania programów ukierunkowanych na profilaktykę zachowań przemocowych młodzieży. Ostatni rozdział autorstwa J. Łukasiewicza i D. Głusiec "Wybrane cechy osobowości i style radzenia sobie ze stresem młodych dorosłych objętych kuratelą sądową" podejmuje zagadnienia kurateli sądowej, która jest instytucją działającą w celu pomocy osobom w trudnej sytuacji życiowej. Chociaż zakres tematyczny zdaje się wykraczać poza zasięg pracy psychologa szkolnego, to szersza wiedza na temat radzenia sobie osób, które wchodzą w dorosłe życie, może być pomocna w lepszym zrozumieniu warunków potrzebnych do rozwoju i przeciwdziałania potencjalnym problemom. Wiedza na temat roli i znaczenia kurateli jest ważna dla zapewnienia ochrony praw i godności każdej osoby, która wymaga wsparcia ze strony państwa i społeczeństwa. Ponadto Autorzy wskazują, że osobowość ma wpływ na podejmowanie zachowań ryzykownych, co jest ważne z perspektywy tworzących warunki do rozwoju dorosłych. Trudne zadania, jakie stoją przed psychologami w kontekście szkolnym, wymagają gruntownego przygotowania. Dbanie zarówno o jakość życia, jak i rozwój każdego człowieka, a zwłaszcza dziecka, jest przywilejem, priorytetem i obowiązkiem. Mimo iż zdajemy sobie sprawę, że przygotowanie do życia odbywa się przede wszystkim w rodzinie, to rola powołanych do tego instytucji też jest bardzo ważna. Rola i zadania psychologa we współczesnej szkole mają ogromne znaczenie. Poszerzanie wiedzy i kompetencji wśród zaangażowanych w proces wychowawczy osób może przyczynić się do osiągnięcia skuteczności w pracy, a co za tym idzie, satysfakcji własnej, ale także dzieci i młodzieży. Praktycznym wymiarem podjętej problematyki jest podkreślenie i akcentowanie roli psychologa w procesie dydaktyczno-wychowawczym. Książkę adresujemy do badaczy, ale też studentów psychologii i pedagogiki. Biorąc pod uwagę zawarte w niej treści, opracowanie może być użyteczne dla specjalistów zajmujących się na co dzień pracą z dziećmi i młodzieżą (nauczycieli, wychowawców, psychologów, pedagogów), a także dla tych, którzy z racji swoich zainteresowań lub obowiązków zawodowych zajmują się wspieraniem, edukacją, opieką nad dziećmi i młodzieżą. Za wszelkie uwagi i komentarze skierowane pod adresem publikacji będziemy Czytelnikom wdzięczni.
Zbigniew B. Gaś
KOMU I DO CZEGO POTRZEBNY JEST W SZKOLE PSYCHOLOG? (Zbigniew B. Gaś) Zgłaszany przez różne środowiska od dziesiątek lat postulat zwiększenia dostępności profesjonalnej pomocy psychologicznej dla dzieci, młodzieży oraz rodziców i wychowawców doczekał się sformalizowania i realizacji przez zatrudnienie psychologów praktycznie we wszystkich placówkach oświatowych w Polsce. Wykonano więc milowy krok, który spotkał się jednak z bardzo zróżnicowanymi reakcjami wśród wszystkich osób i środowisk, których to innowacyjne działanie Ministerstwa Edukacji i Nauki bezpośrednio dotknęło. Upowszechnienie profesjonalnego wsparcia psychologicznego w takiej postaci uruchomiło refleksje wynikające z poszukiwania odpowiedzi na pytanie: "Komu i do czego potrzebny jest w szkole psycholog?". Spróbujmy zatem uporządkować najważniejsze zagadnienia związane z tym pytaniem. CZY SZKOŁA MOŻE WSPIERAĆ DZIECKO, NIE WSPIERAJĄC RODZICÓW I RODZINY? (Maria Ryś) Odpowiedź na pytanie zawarte w tytule artykułu wydaje się oczywista - wspierając dziecko, warto, a niejednokrotnie nawet trzeba, wspierać jego rodziców i rodzinę. Należałoby jednak głębiej zastanowić się nad relacjami pomiędzy szkołą i rodziną, bo charakter wspierania dziecka przez szkołę warunkowany jest wieloma czynnikami, wśród których funkcjonowanie szkoły oraz systemu rodzinnego mają szczególne znaczenie. Warto w tym celu przeanalizować doniesienia z badań. Szkoła pełni kluczową rolę w kształtowaniu rozwoju uczniów, nie tylko pod względem edukacyjnym, ale także społeczno-emocjonalnym. Wielu uczniów doświadcza różnych wyzwań w swoim życiu rodzinnym, co może wpływać na ich funkcjonowanie w szkole. Współpraca między szkołą, rodzicami a rodziną jest powszechnie uznawana za kluczowy element sukcesu edukacyjnego i dobrostanu uczniów. Tak więc w tym artykule podjęte zostaną zasadnicze tematy: jakie warunki ze strony środowiska szkolnego powinny być spełnione, aby szkoła rzeczywiście wspierała rozwój dzieci, w jakim zakresie szkoła może (powinna) wspierać dziecko, jakie są zadania szkoły w tym zakresie w przypadku rodziny prawidłowej, a jakie w przypadku rodziny dysfunkcyjnej. KILKA WAŻNYCH TEZ O ZACHOWANIACH RYZYKOWNYCH NASTOLATKÓW ONLINE I ICH PROFILAKTYCE (Jacek Pyżalski) Zagrożenia zdrowia psychicznego młodych ludzi związane z używaniem technologii przynajmniej od dwóch dekad przyciągają sporo uwagi profesjonalistów, ale także decydentów w obszarze oświaty. Poczucie zagrożenia prowadzi często do stosowania prostych, nie zawsze możliwych do wprowadzenia rozwiązań, jak przykładowo radykalna reglamentacja lub zakaz używania urządzeń cyfrowych w środowisku szkolnym lub domowym (por. Kvardova i in., 2019). Co więcej, rozwiązania takie, w tym te wykorzystujące technologie cyfrowe (np. automatyczne detektory treści agresywnych), budzą często wątpliwości natury etycznej, związane z łamaniem praw młodych ludzi, np. prawa do prywatności (Milosevic i in., 2023; Van Royen i in., 2016, Vandebosch i in., 2022). Rozwiązania takie bazują oczywiście na lęku przed potencjalnymi szkodami, jakie używanie mediów (głównie internetu) może spowodować u młodych ludzi i często w tym kontekście panuje przekonanie, że kiedy chcemy chronić młodych ludzi, to sposób, w jaki to robimy, jest drugorzędny, a cel uświęca środki. Z drugiej strony, słyszymy często o tym, że technologie stanowią doskonałe narzędzie edukacyjne, a także narzędzie komunikacyjne, które może służyć budowaniu relacji, twórczości i innym pozytywnie wartościowanym działaniom. Za takim ujęciem idzie z kolei często bezkrytyczne włączanie technologii do pracy szkoły. Obydwa przedstawione tu ujęcia, które mają przecież swoje wyraźne przełożenie na praktykę dydaktyczną i wychowawczą, wydają się być w sprzeczności. W rzeczywistości jednak wcale sobie nie zaprzeczają, gdyż to sposób wykorzystania technologii, czy też przez samych młodych ludzi, czy wychowawców, warunkuje skutki takiego wykorzystania. Warto zatem eksplorować, od czego zależy to, jakie skutki będzie miało wykorzystanie narzędzi cyfrowych i internetu przez młodych ludzi.
Psychologia w zmieniającym się świecie
Marta Pawelec
Monografia daje interesujący obraz różnych podejść do problematyki zmian, jakim podlega współczesny świat, a także zmian zachodzących wewnątrz samej psychologii. Analizuje m.in. deklarowane wartości życiowe studentów psychologii, cechy osobowościowe oraz strategie konstruowania własnej przyszłości w okresie przełomu adolescencji i dorosłości, style przywiązywania oraz struktury emocjonalne związków dorosłych dzieci alkoholików (DDA) czy postawy wobec życia u młodzieży z rodzin dotkniętych eurosieroctwem. Publikacja przybliża związki psychologii i prawa w obszarze wpływu neuronauki na system sprawiedliwości, omawia ryzyko i skutki uzależnienia od gier hazardowych oraz zmiany w używaniu języka i społeczne konsekwencje tych zmian u użytkowników internetowych blogów i czatów. Monografia porusza problematykę uzależnień i zachowań problemowych młodzieży, a także prezentuje autorskie propozycje zmian w programach profilaktycznych realizowanych w środowisku szkolnym
Psychologiczne aspekty opieki medycznej sprawowanej nad człowiekiem chorym
Robert Jan Łuczyk, Dorota Weber, Marta Łuczyk,...
Opieka medyczna nad człowiekiem chorym to nie tylko proces diagnostyczny i terapeutyczny, ale także wyjątkowy obszar, w którym zderzają się różnorodne aspekty ludzkiego doświadczenia, w tym o wymiarze psychologicznym. Choroba, niezależnie od jej rodzaju, jest zawsze sytuacją, która wstrząsa równowagą psychiczną pacjenta, zmienia jego postrzeganie rzeczywistości oraz wpływa na jego emocje, myśli i zachowanie. W kontekście opieki medycznej, uznanie tych psychologicznych uwarunkowań staje się kluczowe, zarówno w pracy lekarzy, pielęgniarek, jak i innych specjalistów, którzy na co dzień spotykają się z pacjentami w sytuacjach wymagających nie tylko wiedzy medycznej, ale i umiejętności empatycznego, holistycznego podejścia. Wielowymiarowość psychologicznych aspektów opieki medycznej dotyczy nie tylko reakcji pacjenta na chorobę, ale także na sam proces leczenia - od diagnozy, przez terapię, aż po rekonwalescencję. Strach, lęk przed nieznanym, poczucie bezradności, zmiana tożsamości wynikająca z przewlekłej choroby czy proces akceptacji nieuleczalnej patologii - to wszystko wchodzi w zakres psychologicznych trudności, które należy rozumieć i uwzględnić przy planowaniu skutecznej opieki zdrowotnej. Celem niniejszej monografii jest zgłębienie roli psychologii w kontekście opieki medycznej nad chorym człowiekiem. Skupiono się na analizie interakcji psychologicznych między pacjentem a personelem medycznym, omówiono mechanizmy radzenia sobie z chorobą, a także przedstawiono praktyczne podejścia do wsparcia psychologicznego w procesie leczenia. W szczególności skoncentrowano się na roli komunikacji, empatii oraz aktywnego słuchania, które stanowią fundament skutecznej opieki w obszarze fizycznym, jak i emocjonalnym. Opieka nad pacjentem nie powinna ograniczać się jedynie do troski o jego ciało, ale także obejmować wsparcie w zakresie zdrowia psychicznego, które może mieć kluczowe znaczenie dla procesu leczenia i jakości życia chorych. Monografia ma na celu przybliżenie teoretycznych podstaw psychologicznych aspektów opieki medycznej, jak i ukazanie praktycznych rozwiązań, które mogą zostać wdrożone w codziennej pracy placówek medycznych, z poszanowaniem godności, emocji i indywidualnych potrzeb pacjentów. Badania nad psychologicznymi wymiarami opieki nad chorymi stanowią wyzwanie naukowe, ale jednocześnie istotny krok w kierunku humanizacji opieki zdrowotnej, w której każdy pacjent traktowany jest w sposób kompleksowy, z uwzględnieniem jego potrzeb fizycznych i psychicznych. Przewodniczący zespołu redaktorów naukowych dr n. med. Robert Jan Łuczyk, prof. UM
Psychoprofilaktyka w świecie zagubionych wartości
Zbigniew Gaś
Monografia koncentruje się wokół zagadnień istotnych dla wychowania i profilaktyki zachowań ryzykownych pod względem teoretycznym i praktycznym. Omawia rolę wartości w procesie dojrzewania osobowego oraz rolę nauczyciela w wychowaniu do wartości, aksjologiczny wymiar programów profilaktycznych, preferowane wartości wychowanków opieki zastępczej w Polsce, obowiązki etyczne społeczeństwa wobec dzieci z rodzin z problemem alkoholowym czy opinię współczesnej młodzieży na temat rodziny. Jest to ujęcie interdyscyplinarne, głównie psychologiczne, pedagogiczne i socjologiczne, zawierające wiele interesujących rozwiązań metodycznych, m.in. próbę konstrukcji narzędzia do pomiaru „pozytywnego rozwoju młodzieży”, profilaktykę wobec dzieci wysoko wrażliwych czy młodzieży używającej substancji psychoaktywnych. Publikacja omawia profilaktykę w kontekście psychologii sportu, a także w wsparcie społeczne jako profilaktykę niekorzystnych następstw starzenia się i starości
Psychospołeczny i somatyczny wymiar opieki medycznej sprawowanej nad człowiekiem zdrowym i chorym
Robert Jan Łuczyk, Dorota Weber, Marta Łuczyk,...
Współczesna opieka medyczna, oscylująca pomiędzy prewencją a interwencją terapeutyczną, coraz wyraźniej dostrzega konieczność holistycznego ujęcia człowieka - zarówno zdrowego, jak i doświadczającego różnego rodzaju dysfunkcji somatycznych czy psychicznych. W świetle postępującej specjalizacji nauk medycznych i dynamicznych zmian społeczno-demograficznych opieka zdrowotna nie może już ograniczać się do modelu czysto biomedycznego, skoncentrowanego wyłącznie na patologii i jej biologicznych determinantach. Obecnie akcent przesuwa się w stronę podejścia integrującego aspekty fizjologiczne, psychiczne i społeczne, co znajduje odzwierciedlenie w biopsychospołecznym paradygmacie zdrowia. Monografia, którą oddajemy w ręce Czytelnika, stanowi próbę interdyscyplinarnej analizy opieki medycznej, ujmowanej w dwóch komplementarnych wymiarach: psychospołecznym i somatycznym. Zestawienie tych dwóch perspektyw pozwala na głębsze zrozumienie procesów zdrowienia, adaptacji do choroby, radzenia sobie z cierpieniem oraz mechanizmów wspierających jakość życia - nie tylko pacjentów, ale również osób zdrowych, których dobrostan psychofizyczny jest równie istotnym przedmiotem troski systemu ochrony zdrowia. Autorzy poszczególnych rozdziałów koncentrują się na ukazaniu znaczenia relacji interpersonalnych, kondycji psychicznej, zasobów osobistych i społecznych, a także kontekstu kulturowego i organizacyjnego w procesie sprawowania opieki. Szczególną uwagę poświęcono roli personelu medycznego jako nie tylko realizatorów procedur diagnostyczno-terapeutycznych, ale także aktywnych uczestników wspierania pacjenta w jego subiektywnym przeżywaniu zdrowia i choroby. W tym kontekście kompetencje emocjonalne, komunikacyjne oraz etyczne nabierają fundamentalnego znaczenia, równorzędnego wobec wiedzy klinicznej. Nie bez znaczenia pozostaje także wymiar prewencyjny i edukacyjny, skierowany do osób zdrowych, których zachowania zdrowotne, postawy i poziom świadomości zdrowotnej w istotny sposób determinują funkcjonowanie jednostki i społeczeństwa. Współczesna opieka zdrowotna staje się zatem przestrzenią synergii działań profilaktycznych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych, obejmujących szerokie spektrum potrzeb człowieka w jego całościowym istnieniu - cielesnym, psychicznym i społecznym. Niniejsza publikacja adresowana jest do szerokiego grona odbiorców: profesjonalistów medycznych, psychologów, socjologów, pedagogów zdrowia, jak również studentów i wszystkich zainteresowanych współczesnymi kierunkami rozwoju opieki nad człowiekiem. Wyrażamy nadzieję, że zaprezentowane treści stanowić będą wartościowy impuls do dalszej refleksji naukowej i praktycznej oraz przyczynią się do budowania bardziej humanistycznego, zintegrowanego i empatycznego modelu opieki medycznej. Przewodniczący zespołu redaktorów naukowych dr n. med. Robert Jan Łuczyk, prof. UM
Rodzina a profilaktyka zaburzeń w zachowaniu
Zbigniew B. Gaś
W książce zawarte zostały interdyscyplinarne dociekania, dotyczące roli rodziny w życiu człowieka oraz opis poszukiwań metod i sposobów wspierania rodziny w potrzebie. Monografia zawiera dwie części. Pierwsza z nich, zatytułowana Koncepcje – Przeglądy, to dziewięć opracowań dotyczących różnych prób wyjaśnienia specyfiki rodziny początku XXI wieku. Druga, zatytułowana Badania – Analizy – Propozycje Rozwiązań, to siedem opracowań będących efektem zrealizowanych projektów badawczych dotyczących kluczowych aspektów konwencjonalnego/dysfunkcjonalnego funkcjonowania rodziny
Status prawnomiędzynarodowy Polski (1918-2018)
Lech Antonowicz
Monografia to syntetyczne przedstawienie statusu prawnomiędzynarodowego Polski w latach 1918–2018. Jest to praca z dziedziny prawa międzynarodowego, a nie historii dyplomatycznej Polski. Jej główną treścią jest próba uzasadnienia, że współczesne państwo polskie, mimo burzliwej historii oraz wielu zmian terytorialnych, ludnościowych, ustrojowych i innych, istnieje i funkcjonuje nieprzerwanie od 1918 roku jako ten sam podmiot prawa międzynarodowego. Status prawnomiędzynarodowy Polski analizowany jest w publikacji w warunkach radykalnych, wręcz dramatycznych zmian przestrzeni geopolitycznej, w której Polska funkcjonowała.
Supporting the development of Highly Sensitive Children
Monika Baryła-Matejczuk, Maria Fabiani, Rosario Ferrer-Cascales
Monografia jest wynikiem międzynarodowej współpracy naukowców i praktyków, którzy postawili sobie wspólny cel, jakim jest opracowanie zorientowanego na wsparcie podejścia do bardzo wrażliwych dzieci w ich najbliższym otoczeniu. Wysoka wrażliwość to cecha temperamentu, która charakteryzuje około 20% populacji. Badania potwierdzają, że osoby bardzo wrażliwe przetwarzają informacje i bodźce pochodzące z otoczenia silniej (intensywniej) i głębiej niż inni. Osoby te są bardziej wrażliwe, zarówno na pozytywne, jak i negatywne doświadczenia. Cecha ta nabiera szczególnego znaczenia, gdy mówimy o dzieciach. Dla dzieci bardzo wrażliwych nieodpowiednie warunki rozwoju mogą stać się szczególnie uciążliwe i w konsekwencji wpłynąć na ich przyszłość. Książka adresowana jest przede wszystkim do specjalistów, którzy na co dzień pracują z dziećmi w wieku 3–10 lat (nauczyciele, wychowawcy, psycholodzy, pedagodzy), także dla studentów psychologii i pedagogiki oraz do tych, którzy ze względu na swoje zainteresowania lub obowiązki zawodowe angażują się we wspieranie dzieci, jak również do rodziców. Wiedza i wskazówki zawarte w publikacji ułatwiają zarówno pełniejsze zrozumienie natury wrażliwości, jak i skuteczniejsze wsparcie dzieci. Książka przybliża problematykę wrażliwości (jej fachowej nazwy, znaczenia i definicji), a także specyfiki zachowań osób wysoce wrażliwych. Charakteryzuje funkcjonowanie wrażliwego dziecka w sferze fizycznej, emocjonalnej, poznawczej i interpersonalnej. Kompetencja w rozpoznaniu cechy (diagnoza pozytywna) powinna być początkiem procesu wspierania dzieci wysokowrażliwych, ich rodzin i najbliższego otoczenia. Książka zawiera również treści zorientowane na edukację i wsparcie wysoce wrażliwych dzieci. W badaniach nad rozwojem dziecka zwraca się szczególną uwagę na rolę warunków rozwoju, znaczenie odpowiedniej stymulacji. Źródłem stymulacji dla małego dziecka jest jego najbliższe otoczenie, zwłaszcza dom rodzinny, a następnie przedszkole i szkoła. Im młodsze dziecko, tym większe, ważniejsze dla rozwoju jest znaczenie stymulacji środowiskowej, a tym samym jakości środowiska. Publikacja przedstawia także perspektywę rodzicielską. Opisuje informacje, które wyjaśniają cechy dziecka, w tym aspekty funkcjonowania dziecka, które mogą być trudne dla rodzica. Szczególną uwagę zwraca się na sferę emocjonalną funkcjonowania dziecka, wyzwania rodzicielskie, a także specyficzne metody pracy z dzieckiem, w tym sugestie do działań zalecanych w pracy z bardzo wrażliwym dzieckiem. W monografii przedstawione zostały również ramy i praktyczne strategie, oparte na badaniach psychologicznych i neuronaukowych, mające na celu zrozumienie, w jaki sposób ucieleśniona edukacja ułatwia regulację i zintegrowane poczucie siebie oraz w ten sposób przyczynia się do zdrowia i dobrego samopoczucia bardzo wrażliwych dzieci. Treść obszaru wrażliwości temperamentalnej dziecka i umiejętności wspierające go mogą wzmocnić działania profilaktyczne szkoły, zwłaszcza w profilaktyce uniwersalnej. W związku z tym projektowanie wsparcia dla bardzo wrażliwych dzieci nie polega na modyfikowaniu ich cech. Świadoma praca nie oznacza ingerowania w tę cechę, akceptowania jej jako trudności lub problemu, z którym trzeba się uporać, ale polega na zapewnieniu warunków, w których bardzo wrażliwe dzieci będą miały równe szanse rozwoju swojego potencjału.
SZUKAJĄC NAUCZYCIELA I MISTRZA. Studenci psychologii w drodze do spełnienia marzeń zawodowych
Zbigniew B. Gaś, Anna Mazur
Czasy, w jakich przyszło nam żyć, niosą ze sobą szereg wyzwań, na które różni ludzie w różny sposób próbują odpowiedzieć - poszukując wiedzy, nabywając umiejętności i rozwijając kompetencje, jakie daje psychologia. Ludzie ci to populacja niezwykle zróżnicowana: obserwujemy wśród nich zarówno domorosłych mistrzów manipulacji - dla których psychologia jest arsenałem broni przeciwko człowiekowi, umożliwiającym stosowanie różnych form przemocy i wykorzystywanie innych według własnych potrzeb; jak i dojrzałych specjalistów, dla których psychologia jest zasobem wiedzy i umiejętności, pozwalającym kompetentnie wspierać drugiego człowieka w rozwijaniu siebie, radzeniu sobie z wyzwaniami i budowaniu bezpiecznego społeczeństwa. I jedni, i drudzy najczęściej spotykają się ze sobą i z psychologią w różnorodnych sytuacjach edukacyjnych, w których widzą szansę na realizację swoich marzeń i planów. Na szczęście wielu adeptów psychologii trafia w swoich poszukiwaniach na różnorodne uczelnie kształcące psychologów, których liczba wciąż rośnie, a psychologia od lat należy do czołówki wybieranych kierunków studiów i tendencja ta wcale nie maleje. Zjawisko to wymaga więc szerszej analizy, która pozwoli je pełniej zrozumieć i uwolnić się od obiegowych opinii na temat psychologii i psychologów, a jednocześnie zwiększać profesjonalizm specjalistów sięgających do zasobów psychologii. W tym nurcie mieści się też niniejsza publikacja, która z jednej strony dostarcza niezbędnej wiedzy psychologicznej, koniecznej do zrozumienia istoty różnorodnego wsparcia psychologicznego, a z drugiej pozwala zidentyfikować te prawidłowości w sformalizowanym procesie kształcenia zawodowego przyszłych psychologów, kształcenia opartego na doskonaleniu siebie i budowaniu profesjonalizmu wyrastającego z wiedzy, kształtującego umiejętności i prowadzącego do konsekwentnego doskonalenia kompetencji zawodowych. Stawanie się kompetentnym psychologiem jest procesem odwołującym się do szeregu wiodących mechanizmów funkcjonowania i rozwoju człowieka. Często dają się słyszeć opinie, że psycholog to zawód dla każdego - tak, dla każdego, ale nie dla wszystkich. Żeby to zrozumieć, należy wskazać na podstawowe wymiary funkcjonowania człowieka, dzięki którym możliwe jest osobiste doświadczanie i zrozumienie procesu stawania się psychologiem. Liczymy na to, że niniejsza publikacja będzie zarówno źródłem wiedzy psychologicznej opisującej człowieka w drodze do celu, jak i analizą procesu stawania się specjalistą w tak specyficznej roli zawodowej, jak rola psychologa, a przede wszystkim zachętą do osobistych refleksji dla osób w różny sposób zaangażowanych w promowanie psychologii i wspieranie człowieka. Książkę rozpoczyna ograniczony przegląd teorii pozwalających zobaczyć z metapoziomu oraz doświadczyć i zrozumieć z poziomu indywidualnego człowieka prawidłowości, jakim podlega proces rozwoju zawodowego psychologa. Skoncentrowano się na pięciu wiodących zagadnieniach. Ze względu na to, że każdy człowiek personalizuje siebie i swoje zachowania przez koncentracje i opisywanie swoich wiodących cech (w różnych wymiarach czasowych), w pierwszym rozdziale zaprezentowano wybrane psychologiczne koncepcje obrazu siebie. Znajdują się więc w nim: opis koncepcji samoregulacji według Roy'a Baumeistera, teorii "Ja możliwych" według Hazel Markus, teorii ukierunkowań i rozbieżności stanów "Ja" według Tory'ego Higginsa oraz zintegrowane poznawcze ujęcie obrazu Ja. Opisy, a tym samym obrazy siebie lokalizowane są przede wszystkim w aktualnej perspektywie czasowej, która umożliwia człowiekowi budowanie realnego obrazu siebie jako konsekwencji indywidualnych, osobistych doświadczeń życiowych. Stąd w rozdziale drugim zaprezentowano proces kształtowania się realnego obrazu siebie, w sposób szczególny uwzględniając trzy grupy czynników pełniących wiodącą rolę w procesie kształtowania się "realnego obrazu Ja". Są to: czynniki rozwojowe, czynniki środowiskowe oraz aktywność własna podmiotu. Człowiek nie stoi jednak w miejscu, lecz przez całe życie znajduje się w procesie zmiany. Doświadcza tego każdy z nas, choć nie wszyscy mają potrzebę analizy tego obszaru. Znajomość i świadomość własnego rozwoju są jednymi z podstawowych obszarów, w jakim klienci psychologa lokalizują własne trudności. To jest dodatkowym uzasadnieniem dla zaangażowania studentów psychologii w poznawanie i wspieranie procesów rozwojowych: własnych i drugiego człowieka. Stąd też w rozdziale trzecim zaprezentowano podstawowe prawidłowości sprawiające, że idealny obraz siebie jest traktowany jako swoisty wzorzec rozwojowy każdego człowieka. Opisano więc proces tworzenia się idealnego obrazu siebie, zaprezentowano komponenty i funkcje idealnego obrazu siebie oraz ukazano znaczenie idealnego obrazu siebie w procesie samoregulacji. Jednym z podstawowych aspektów podkreślających wagę idealnego obrazu "Ja" jest idealny obraz roli zawodowej, do której człowiek się przygotowuje lub którą już wykonuje. Pełni on wówczas rolę ważnego czynnika motywacyjnego dla szerokiej gamy zachowań. Przedstawione to jest w rozdziale czwartym, w którym po zasygnalizowaniu znaczenia obrazu roli zawodowej w procesie samoregulacji zaprezentowano bardziej szczegółowo znaczenie obrazu roli zawodowej (zwłaszcza w wersji idealnej i powinnościowej) dla aktywności akademickiej, aktywności prospołecznej oraz aktywności własnej jednostki. Psycholog to zawód zaufania społecznego, a więc z osobami go wykonującymi wiążą się nie tylko wysokie wymagania kompetencyjne, ale również (a czasem przede wszystkim) wysokie kompetencje etyczne i moralne. Stąd też w rozdziale piątym zaprezentowano kulturowe i zawodowe konteksty obrazu psychologa, a w szczególności percepcję społeczną psychologa i jego pracy oraz predyspozycje indywidualne, kompetencje osobiste i standardy etyczne istotne dla obrazu psychologa w kontekście zawodowym. Powyższe założenia teoretyczne stały się podstawą programu badawczego, adresowanego do studentów rozpoczynających studia na kierunku psychologia (jednolite studia magisterskie), w którym udział był dobrowolny. Przedmiotem badań były obrazy siebie oraz obraz "idealnego psychologa", a uzyskany materiał badawczy został poddany wielopłaszczyznowym analizom i interpretacjom, ważnym z perspektywy indywidualizacji procesu kształcenia oraz realizacji osobistych planów rozwojowych. W szczególności poszukiwano odpowiedzi na sześć wiodących pytań: 1. Jaki jest początek procesu poszukiwań "Nauczyciela i Mistrza", czyli jak ogół badanych osób rozpoczynających studia widzi siebie, jacy chcieliby być oraz jaki ich zdaniem powinien być "idealny psycholog"? 2. Jaką rolę na tym etapie poszukiwań pełni zmienna płci, tak istotna w dzisiejszym społeczeństwie, a szczególnie ważna w osobistym poczuciu identyfikacji, jakości osobistych percepcji siebie i świata, aż po oczekiwania i preferencje tak w poszukiwaniu pomocy profesjonalnej, jak i w korzystaniu z działań pomocowych? 3. Wiedząc, że każdy z nas w sposób wysoce subiektywny spostrzega siebie i świat, istotne stało się pytanie o to, z czym przychodzą (czyli obrazy siebie) i dokąd zmierzają (czyli idealny obraz roli) osoby o różnym realnym obrazie siebie. 4. Również idealne osobiste wzorce rozwojowe są wysoce zindywidualizowane, a więc ważne staje się pytanie o to, z czym przychodzą (czyli obrazy siebie) i dokąd zmierzają (czyli idealny obraz roli) osoby o różnym idealnym obrazie siebie. 5. I wreszcie obraz "idealnego psychologa", czyli "Nauczyciela i Mistrza", albowiem ideały i powinności różnią ludzi, choć często używane słowa są te same. Stąd też pytanie o to, z czym przychodzą (czyli obrazy siebie) i dokąd zmierzają (czyli idealny obraz roli) osoby o różnym obrazie swojego "Nauczyciela i Mistrza", czyli "idealnego psychologa". 6. W sposób naturalny dopełnieniem powyższych pytań staje się analiza faktów związanych z efektywnością poszukiwania "Nauczyciela i Mistrza", a więc powodzenia w realizacji pierwszego etapu poszukiwań (czyli skutecznego studiowania).
Theoretical and practical aspects of CSR implementation by foreign investors
Janusz Gudowski, Ryszard Piasecki
Monografia to rezultat pracy międzynarodowej grupy naukowców, zainteresowanych badaniem działań inwestorów zagranicznych we wdrażaniu programów społecznej odpowiedzialności biznesu w krajach rozwijających się. Autorzy starają się zweryfikować główną hipotezę, że gotowość korporacji wielonarodowych do działania na rzecz społeczności lokalnych zależy od dojrzałości krajowych i lokalnych ram prawnych. Im bardziej rozwinięty jest kraj pod względem standardów prawnych, tym bardziej lokalna społeczność czerpie korzyści z CSR. Natomiast w biednych krajach – ze słabymi standardami prawnymi, międzynarodowe firmy nie są zobowiązane do respektowania potrzeb miejscowej ludności. CSR stała się jedną z najważniejszych koncepcji nowoczesnego zarządzania. Odpowiedzialność społeczna biznesu jest często definiowana jako koncepcja, w której firmy integrują elementy społeczne i środowiskowe z działaniami biznesowymi, zarządzaniem i relacjami z interesariuszami. Badania Autorów nad społeczną odpowiedzialnością biznesu ujawniły, że istnieją dwa główne modele: pierwszy to model After Profit Obligation, nawiązujący do piramidy potrzeb Maslowa, opisany przez amerykańskiego ekonomistę A.B. Carrolla. Model ten zakłada, że w obszarze odpowiedzialności ekonomicznej istnieje możliwość wyboru między zyskiem a ryzykiem. Zwolennicy tego podejścia dostrzegają, że trudne warunki rynkowe zmuszają przedsiębiorców do priorytetowego traktowania własnych interesów, co również skutkuje maksymalizacją bogactwa społecznego. Milton Friedman uważał, że wkład danej firmy w ogólny dobrobyt polega na jej wydajnej i efektywnej produkcji dóbr i usług, która trwa tak długo, jak długo społeczeństwo uzna to za użyteczne, pozostawiając kwestie odpowiedzialności społecznej państwu. Drugi model, który został spopularyzowany przede wszystkim w twórczości D.J. Wooda, nosi nazwę Before Obligation Zysk. Pod pewnymi względami model ten jest odwróconą hierarchią. Uważa się, że wartościami najwyższymi i najważniejszymi są wartości moralne, jednak są one podporządkowane wszystkim innym wartościom. Dlatego u podstawy piramidy leży odpowiedzialność moralna, która jest stosowana niezależnie od warunków, w jakich działa organizacja. Zgodnie z tym modelem moralna postawa właścicieli, menedżerów i zwykłych pracowników tworzy wartość dodaną, która wpływa na kształtowanie i pogłębianie relacji z interesariuszami oraz daje firmie przewagę konkurencyjną. Idea wzajemnej solidarności oznacza, że firma dążąca do zysku nie powinna szkodzić społeczeństwu, w którym się znajduje. Społeczną odpowiedzialność biznesu można traktować jako element szerszego obszaru nauk ekonomicznych, który nazywa się ekonomią społeczną. Ekonomię społeczną można też traktować jako odpowiedź na nieprawidłowości w funkcjonowaniu gospodarki narodowej i fiasko modelu neoliberalnego. W latach 2020-2021 byliśmy świadkami bardzo istotnych i fundamentalnych wydarzeń związanych z pandemią COVID-19 i postępowaniem wiodących firm farmaceutycznych produkujących szczepionki przeciwko koronawirusowi (m.in. Pfizer, Moderna, AstraZeneca, Johnson & Johnson, czy opracowane w Rosji, Chinach, Indiach itp.). Pfizer skorzystał z ogromnych dotacji w wysokości 6,5 miliarda euro. Główne pytanie w odniesieniu do tych subsydiów pozostaje otwarte i bez odpowiedzi: czy te przedsiębiorstwa działały głównie w interesie społeczności międzynarodowej, czy po prostu wykorzystały okazję do wzbogacenia się w brutalny sposób (poszukiwanie lepszych cen, nagłe zatrzymanie produkcja szczepionek, odmowa dostarczania szczepionek po niższych cenach do mniej zamożnych krajów itp.).
Tomographic imaging in environmental, industrial and medical applications
Tomasz Rymarczyk
Monografia przedstawia szeroki zakres dziedzin, w których znajduje zastosowanie tomografia. W nowatorski sposób prezentuje ważne zagadnienia z zakresu rozwiązywania problemów odwrotnych w tomografii przemysłowej oraz prototypów, pomiarów i modeli układów złożonych. Rozważania i dogłębna analiza numeryczna zastosowana na potrzeby rozwiązania problemu naprzód i odwrotnego czynią tę pracę wyjątkową w skali krajowej i międzynarodowej. Autor wniósł znaczący wkład w rozwój naukowej dyscypliny: Informatyka w aspekcie praktycznych zastosowań, zarówno przemysłowych, jak i medycznych. Używał tomografii procesowej do badania bardzo dużych obiektów. Obiekty te to wielohektarowe obszary położone w znacznej odległości od siebie. To innowacyjne zastosowanie tomografii procesowej
Diana Wróblewska
Problematyka innowacyjności przedsiębiorstw oraz jej uwarunkowań od kilkudziesięciu lat jest obszarem zainteresowań wielu teoretyków i badaczy, zarówno w literaturze polskiej, jak i zagranicznej. Przedmiotem szczególnych dociekań naukowych w tym zakresie stała się ostatnio tematyka otwartych innowacji, o czym świadczy stale i dynamicznie rosnąca liczba publikacji dotyczących tego zjawiska. Zagadnienia uwarunkowań innowacyjności oraz determinant stosowania koncepcji otwartych innowacji należą jednak do kwestii bardzo złożonych i nadal niewystarczająco zbadanych, zwłaszcza w kontekście przedsiębiorstw przemysłu spożywczego funkcjonujących na polskim rynku, dlatego problematykę tę podjęto w tym opracowaniu. Głównym celem pracy jest identyfikacja wewnętrznych uwarunkowań innowacyjności, odnoszących się do posiadanych zasobów oraz dynamicznych zdolności oraz określenie czynników determinujących skłonność badanych przedsiębiorstw do realizowania procesów otwartych innowacji. Celowi nadrzędnemu przyporządkowane są też cele szczegółowe, w tym cele teoretyczne: przegląd literatury przedmiotu w kierunku identyfikacji uwarunkowań innowacyjności i czynników determinujących skłonność przedsiębiorstw do wdrażania otwartych innowacji oraz opracowanie modelu badawczego; cele metodologiczne: skonstruowanie narzędzi badawczych do badań ilościowych i jakościowych oraz pomiar uwarunkowań innowacyjności i uwarunkowań realizowania procesów otwartych innowacji w oparciu o opracowane kwestionariusze badawcze oraz cel praktyczny: przedstawienie rekomendacji dla kadry zarządzającej, dotyczących możliwości i sposobów zwiększania skuteczności i efektywności realizowanej działalności innowacyjnej.