Ogólne. Kompendium wiedzy
Kartezjusz
Rozprawa o metodzie Kartezjusza jest jednym z najważniejszych traktatów filozoficznych czasów nowożytnych. Aby ułatwić czytanie tego dzieła, Kartezjusz podzielił je na sześć części - rozważania dotyczące nauk, reguł metody, zasad moralnych, dowodów na istnienie Boga i duszy ludzkiej, porządku zagadnień fizycznych i medycznych oraz badań przyrodniczych i własnych pobudek filozoficznych. Rozprawa na pierwszy rzut oka nie przypomina wielkiego traktatu filozoficznego: cechują ją niewielkie rozmiary i przystępny, przyjemny w odbiorze styl pisania: zupełnie jakby zamiarem autora było jak najszybsze zainspirowanie czytelników do własnych przemyśleń. Właśnie z tego dzieła pochodzi słynne Cogito, ergo sum i właśnie tu Kartezjusz opisał metodę poznawczą opartą na matematyce, która dała solidne podstawy rozwoju najważniejszych nauk ścisłych, włączając w to fizykę czy biologię. Punktem wyjścia Kartezjusza stał się sceptycyzm: odrzucenie wszystkich błędnych przekonań i twierdzeń, na których ludzkość od wieków opierała swoją wiedzę. Zamiast tego zaczął przyjmować tylko to, w co zwątpić nie sposób, co jawiło się rozumowi jako klarowne i wyraźne. Te zasady myślenia, uniwersalne i ponadczasowe, są wciąż aktualne: umożliwiają odkrywanie prawdy i odrzucenie tego wszystkiego, co prawdą nie jest. Oddajemy Czytelnikowi do rąk najważniejszy traktat Kartezjusza w klasycznym przekładzie Tadeusza Boya-Żeleńskiego. W świecie, w którym jesteśmy zalewani morzem informacji nie zawsze prawdziwych i często nierzetelnie przedstawionych, umiejętność racjonalnego myślenia, kierowania się rozumem i poszukiwania prawdy staje się bardzo cenna. Rozprawa o metodzie jest lekturą, która skłania do zdrowego sceptycyzmu i do własnych przemyśleń. Mimo upływu wieków wciąż inspiruje i wskazuje ścieżkę do poznania prawdy. Zdrowy rozum jest to rzecz ze wszystkich na świecie najlepiej podzielona, każdy bowiem sądzi, iż jest w nią tak dobrze zaopatrzony, iż nawet ci, których we wszystkim innym najtrudniej jest zadowolić, nie zwykli pragnąć go więcej, niźli posiadają.
Kazimierz Twardowski
Rozprawy to znakomite wprowadzenie do myśli Kazimierza Twardowskiego klarowne, argumentacyjnie zdyscyplinowane i wolne od retorycznej przesady. Tom ukazuje filozofię jako dziedzinę, która łączy analizę pojęciową z namysłem nad kulturą, nauką i ludzkim działaniem. Niniejszy tom gromadzi cztery klasyczne teksty Kazimierza Twardowskiego, ukazujące szerokość jego zainteresowań oraz charakterystyczną dla szkoły lwowsko-warszawskiej precyzję analizy. W rozprawie Historyczne pojęcie filozofii Twardowski przeciwstawia programatycznym definicjom filozofii jej ujęcie historyczne, pokazując, że filozofia jako szczególny wytwór ducha ludzkiego zajmuje miejsce centralne pośród religii, nauki, sztuki i działalności praktycznej. Nie jest ani czystą nauką, ani wyłącznie światopoglądem, lecz obszarem, który przenika wszystkie te dziedziny i z każdą z nich pozostaje w żywym związku. W studium O naukach apriorycznych autor podejmuje fundamentalny problem metodologii różnicę między naukami racjonalnymi a empirycznymi. Wykazuje, że rozstrzygające nie jest to, jak dochodzimy do twierdzeń, lecz w jaki sposób je ostatecznie uzasadniamy. Precyzyjne rozróżnienie między dedukcją a indukcją pozwala mu obronić wyraźną granicę między matematyką a naukami doświadczalnymi. Dwa pozostałe teksty Czy człowiek postępuje zawsze egoistycznie? oraz Pesymizm i optymizm przenoszą refleksję na grunt antropologii i etyki. Twardowski analizuje psychologiczne podstawy działania ludzkiego, poddając krytyce hedonizm psychologiczny, a także rozjaśnia znaczenie pojęć pesymizmu i optymizmu, oddzielając emocjonalne nastroje od stanowisk filozoficznych.
Rozwój moralności w świecie starożytnym od Homera do czasów Chrystusa
Tadeusz Zieliński
UWAGA! e-book jest skanem zapisanym w formacie PDF. Plik pdf uniemożliwia przeszukiwanie i kopiowanie tekstu REPRINT. Od autora: Problem moralności, czyli problem cnoty, może być ujęty z dwu stanowisk. Pierwsze ujęcie dotyczy treści, że tak powiem, moralności, z jego rozwoju w starożytności, bardzo poważnego, łatwo zdajemy sobie sprawę, porównując znaczenie, w którym Homer używa słowa arate tężyzna, dzielność z tym, jakie ma od czasów Platona aż do naszych dni, jako cnota. Drugie ujęcie dotyczy środków, przez które człowiek staje się lub jest cnotliwym. W stosunku do tego ujęcia antyk też przeżył długi i stanowczy rozwój od Homera aż do szkół sokratycznych, pomimo to jednak należy wyznać, że starożytność zostawiła niedopowiedziane ostatnie słowo w tym kierunku i że wypowiedziało je dopiero chrześcijaństwo.
Rzemiosło formowania. Luigiego Pareysona estetyka formatywności
Katarzyna Kasia
Jest to pierwsza polska praca, która tak szeroko przedstawia wybitnego włoskiego myśliciela Luigiego Pareysona (1918-1991) - umieszczanego na rozmaitych mapach XX-wiecznej filozofii obok Hansa-Georga Gadamera i Paula Ricoeura - jako współtwórcę współczesnej postheideggerowskiej hermeneutyki. Jako uczeń Karla Jaspersa Pareyson bliski jest również filozofii egzystencjalnej. Stworzoną przez niego koncepcję formatywności, czyli robienia, będącego równocześnie wymyślaniem sposobu robienia, można znaleźć w pracach jego uczniów, m.in. Umberta Eco i Gianniego Vattimo. Niniejsza książka jest próbą włączenia teorii Luigiego Pareysona w obręb naszego współczesnego myślenia. Niech jego odpowiedzi na zadane tu pytania będą dla Czytelnika im-pulsem do refleksji nad najważniejszymi zagadnieniami współczesnej estetyki i filozofii.
Olga Żyminkowska
Książka Olgi Żyminkowskiej to monografia poświęcona filozofii sztuk wizualnych Jean-Paula Sartre'a - pierwsze od trzydziestu lat syntetyczne omówienie tej problematyki. Ani koncepcja nie jest prosta, ani wywód łatwy. A jednak autorka zaproponowała przejrzystą kompozycję, która przemawia językiem wyrazistych kategorii (emocje, percepcja, wyobraźnia, estetyka pragmatyczna, przeżycie estetyczne). Ponadto włączyła w swój wywód coś, czego spis treści nie sygnalizuje: zagadkę. Książka jest mianowicie podwojoną opowieścią filozoficzną: opowieść pierwsza prowadzi ku wyjaśnieniom, druga ku komplikacjom. W pierwszej Sartre dochodzi do ładu ze sztuką, w drugiej przegrywa. prof. Przemysław Czapliński, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Jean-Paul Sartre nigdy nie napisał osobnego traktatu o sztukach wizualnych, a jednak na przestrzeni kilku dekad stanowią one przedmiot jego refleksji oraz lejtmotyw dzieł literackich. Sztuka stanowi widmo, nawiedzające tę twórczość pod maską nicości. Olga Żyminkowska podejmuje niezwykle udaną próbę odtworzenia "ukrytej estetyki" filozofa. Prowadzi nas od fenomenologii świadomości, przez problemy percepcji, emocji i wyobraźni, po kwestię zaangażowania i dialog z estetyką pragmatyczną. Poddaje analizie zarówno Byt i nicość, eseje o literaturze, jak i Mdłości, ukazując wizualność jako wyzwanie dla ontologii oraz dla teorii politycznej. prof. Jerzy Franczak, Uniwersytet Jagielloński Olga Żyminkowska - doktorantka filozofii w Szkole Doktorskiej Nauk Humanistycznych UAM. Autorka książki Milana Kundery filozoficzna koncepcja postawy lirycznej, dramatycznej i powieściopisarskiej (Universitas, 2022). Laureatka Nagrody im. Leszka Kołakowskiego, Stypendium Ministra Edukacji Narodowej i Stypendium im. dr. Jana Kulczyka. Swoje teksty krytyczne i recenzje publikuje m.in. w "Tygodniku Powszechnym", "Czasie Kultury", "Dwutygodniku" i "Twórczości". Naukowo zajmuje się filozofią literatury, pracuje nad rozprawą poświęconą śmierci autora.
Scholastyczne inspiracje poetyki Macieja Kazimierza Sarbiewskiego
Jacek Kwosek
Tematem pracy są scholastyczne inspiracje w poetyce Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. Praca składa się ze wstępu, sześciu rozdziałów i zakończenia. Wprowadzenie przedstawia stan badań i układ pracy. Pierwszy rozdział pokazuje sposób użycia przez Sarbiewskiego pojęć zaczerpniętych ze scholastyki. Drugi rozdział porównuje poglądy Arystotelesa i Sarbiewskiego na poetykę. Trzeci rozdział pokazuje, w jaki sposób Sarbiewski stosuje pojęcie analogii. Czwarty rozdział przedstawia jego pogląd na problem uniwersaliów. W rozdziale piątym opisano jego wizję człowieka. W szóstym rozdziale porównano jego rozumienie twórczości z romantycznymi poglądami na jej temat. Na końcu sformułowano wnioski.
Scjentyzm i sekularyzm. Jak reagować na niebezpieczną ideologię
J. P. Moreland
Sztywne przywiązanie do scjentyzmu, w przeciwieństwie do zdrowego szacunku dla nauki, jest powszechne w dzisiejszym świecie. Nie prowadzi jednak do lepszego zrozumienia naszego wszechświata, w rzeczywistości bowiem scjentyzm podważa prawdziwą naukę i marginalizuje moralność i religię. W niniejszej książce filozof J.P. Moreland obnaża samobójczy charakter scjentyzmu i daje nam narzędzia pozwalające rozpoznać jego szkodliwą obecność w różnych aspektach kultury, a jednocześnie pozwalające nam pogłębić nasze świadectwo biblijnego chrześcijaństwa i uzbrajające nas w strategie integracji wiary i nauki, jedyną możliwą drogę do prawdziwej wiedzy. Jeśli kiedykolwiek miałeś pokusę, aby odrzucić poglądy moralne, filozoficzne lub teologiczne, ponieważ byłeś przekonany, że tylko nauka daje prawdziwą wiedzę - lub ktoś inny cię do tego nakłaniał - byłeś wciągany przez scjentyzm. Ta popularna idea podkopała zaufanie olbrzymiej liczby chrześcijan, ale w Scjentyzmie i sekularyzmie filozof J.P. Moreland zręcznie obnaża jej oszustwo. Z niezwykłą jasnością, wnikliwością i chirurgiczną precyzją porządkuje on zamieszanie, zręcznie obalając pogląd, że tylko nauka może dać wiedzę, podczas gdy wszystko inne to wyłącznie opinia, uczucie czy wiara. W tej książce Moreland robi to, co umie najlepiej, czyli demaskuje niedorzeczności dzięki uważnemu myśleniu i rygorystycznej analizie. Tym, którzy łatwowiernie ulegli scjentyzmowi, ta książka otworzy oczy. Osobom dryfującym w mętnych wodach sekularyzmu wysiłek Morelanda może służyć również jako poradnik w zanikającej sztuce jasnego myślenia. Gregory Koukl, przewodniczący organizacji Stand to Reason; autor The Story of Reality i Taktyki Nauka jest niezwykle użyteczną dyscypliną, ale ostatnio została zniekształcona przez scjentyzm, pogląd, że nauka jest ostateczną drogą do prawdy w każdej dziedzinie rzeczywistości. Opierając się na tym fałszywym uwielbieniu nauki, wielu zaprzeczyło wartości religii i filozofii, wielu innych odrzuciło twierdzenia o boskim objawieniu w Biblii. J.P. Moreland jest szanowanym myślicielem chrześcijańskim, który dogłębnie przestudiował zarówno naukę, jak i Pismo Święte. Wyraźnie wykazuje błędy argumentów za scjentyzmem. Pokazuje, jak chrześcijanie mogą bronić swojej wiary przed scjentystycznymi zarzutami, jednocześnie akceptując prawdziwą naukę jako dar od Boga. John M. Frame, profesor teologii i filozofii w Reformed Theological Seminary w Orlando Przez dziesięciolecia ludzie zastanawiali się, dlaczego dzieci masowo porzucają wiarę. J.P. Moreland dociera do sedna sprawy i udziela niezbędnych informacji pozwalających na zatrzymanie exodusu. Każdy chrześcijański rodzic i wychowawca musi przeczytać tę książkę. Catherine Waller, redaktor naczelna, Defendable Faith Institute, DeepRoots Bible Curriculum for Defendable Faith; rodzic prowadzący kształcenie domowe O autorze: J.P. Moreland jest profesorem filozofii w Talbot School of Theology na Uniwersytecie Biola w La Mirada w Kalifornii. Uzyskał następujące tytuły naukowe: licencjata chemii na University of Missouri, licencjata teologii w Dallas Theological Seminary, magistra filozofii na University of California-Riverside oraz doktora filozofii na Uniwersytecie Południowej Kalifornii. Prowadził wykłady i debaty w wielu kampusach uniwersyteckich w całych Stanach Zjednoczonych. Przez dziesięć lat służył w Campus Crusade for Christ; osiem lat pracował jako bioetyk w firmie Personal Care Nursing Homes, Inc. Jest autorem lub współautorem 30 książek, opublikował ponad 70 artykułów w czasopismach, m.in. w "Philosophy and Phenomenological Research", "American Philosophical Quarterly", "Australasian Journal of Philosophy", "Faith and Philosophy". Summa Nazwa serii nawiązuje do tytułu dwóch wielkich dzieł świętego Tomasza z Akwinu, który koncentrował się na tym, że chrześcijaństwo nie podważa wartości poznania intelektualnego. Proponujemy czytelnikowi publikacje, których autorzy nie boją się rzeczowej dyskusji prowadzącej do wykazania prawdziwości chrześcijaństwa. Mamy nadzieję, że będzie to doskonała lektura i nieocenione źródło wiedzy dla tych, którzy szukają argumentów na rzecz chrześcijaństwa oraz wszystkich wątpiących, a nawet niewierzących. Ci ostatni znajdą okazję, by wypróbować swoją niewiarę.
"Scripta Classica" 2018. Vol. 15
red. Edyta Gryksa
Praca jest zbiorem ciekawych artykułów dotyczących historii kultury i tradycji starożytnej Grecji i Rzymu, skierowaną do grona czytelników zainteresowanych szeroko rozumianą tematyką antyczną. Pierwszym tekstem jest „Pieśń na cześć Pejtaufeja, Usi oraz Klasyki, tzn. pieśń na cześć Katowickiego Koła Polskiego Towarzystwa Filologicznego, które kończy lat dziewięćdziesiąt, Uniwersytetu Śląskiego, który wkrótce osiągnie półwiecze, oraz Katedry Filologii Klasycznej w Katowicach, która zdołała przetrwać ćwierć wieku.” Pieśń, autorstwa dr Anny Szczepaniak, została napisana w języku greckim i przetłumaczona na język polski. Obok przekładu tekstu Repozjanusa, który do tej pory nie został wydany w języku polskim, czytelnik może sięgnąć po artykuły dotyczące problemu starożytnej perswazji. Ich treści zostały zreferowane podczas CVII Walnego Zjazdu Polskiego Towarzystwa Filologicznego, w ramach którego zorganizowana została konferencja naukowa Antyczne Techniki Perswazyjne (14-16.09.2017, Katowice). Wspomniane teksty to: “References to Historical Figures as a Means of Persuasion in Ancient Rhetoric. A Research Methodology Applicable to Cicero”; “Ispirazioni antiche nella retorica politica del ’300: dall’immagine alla parola. Il caso di Cola di Rienzo e Francesco Petrarca”; “Persuasion and Religion, i.e. How to Convince Somebody about Religious Illusion”; “If Cloud Cuckoo Land Were Conquered by the Nazis…”.