Ogólne
Witold Tłustochowicz
Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów wymaga zastosowania leków, które pozwolą na spowolnienie destrukcji chrząstki stawowej oraz ograniczenie bólu stawów. W codziennej praktyce często stosowane są wolno działające leki objawowe. Do najczęściej stosowanych i uważanych za najskuteczniejsze zalicza się preparaty glukozaminy i chondroityny. Wysokiej jakości badania wykazały, że połączenie obu tych substancji jest skuteczne w zakresie spowolnienia postępu choroby i zmniejszania nasilenia bólu, a także bezpieczne, nawet przy długotrwałym stosowaniu.
Zawody medyczne - ciągłość i zmiana
Włodzimierz Piątkowski, Anita Majchrowska, Jakub Pawlikowski
Z recenzji prof. dr hab. Marii Libiszowskiej-Żółtkowskiej: Współczesne zawody medyczne to nie tylko lekarze wielu specjalizacji, lecz także personel medyczny wspomagający lekarzy w trosce o zdrowie pacjentów. Zmieniająca się rzeczywistość, także w sferze demograficznej, wymusza powstawanie nowych profesji zawodowych i nowych specjalizacji dedykowanych człowiekowi od narodzin aż do późnej starości. (…) Książka porusza istotne problemy dotyczące różnych profesji służby zdrowia. Obok lekarzy i pielęgniarek dotyczy nowych zawodów medycznych, które powstały z myślą o starzejącym się społeczeństwie oraz indywidualizacji podejścia do pacjentów. Z recenzji dr hab. Beaty Dobrowolskiej: Zmiany w zawodach medycznych, jakich jesteśmy świadkami w ostatnich dekadach, dotyczą nie tylko zawodów zaliczanych do grupy tzw. podstawowych, mocno osadzonych w systemie ochrony zdrowia, jak m.in. zawód lekarza, pielęgniarki/położnej czy farmaceuty, ale także zawodów nowo powstałych, dla których kompetencje zawodowe są w procesie dookreślania. (…) Podstawą ich odpowiedzialności zawodowej jest określona aksjologia, która definiuje cele działalności zawodów medycznych. Jest ona mocno zakorzeniona w tzw. etosie hipokratesowym, w którym zasady dobroczynienia i nieszkodzenia wyznaczają istotę relacji pacjent – profesjonalista medyczny. W tym sensie, pomimo nieuniknionych, a często nawet oczekiwanych zmian, obserwujemy pewną «ideową ciągłość» i wynikające z niej przekonanie, że mają one służyć przede wszystkim dobru pacjenta. Anita Majchrowska – dr n. hum., socjolog, absolwentka Wydziału Nauk Społecznych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, adiunkt w Samodzielnej Pracowni Socjologii Medycyny UM w Lublinie. Autorka kilkudziesięciu recenzowanych publikacji naukowych z obszaru socjologii zdrowia, choroby i medycyny. Jakub Pawlikowski – absolwent Wydziału Lekarskiego UM w Lublinie oraz Wydziału Filozofii i Wydziału Prawa KUL, kierownik Samodzielnej Pracowni Socjologii Medycyny UM w Lublinie, wcześniej adiunkt i asystent w Zakładzie Etyki i Filozofii Człowieka UM w Lublinie, Visiting Associate Professor w School of Public Health na Harvard University, Boston, USA, ekspert w organach doradczych Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji, Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Włodzimierz Piątkowski– profesor nadzwyczajny UMCS, kierownik Zakładu Socjologii Zdrowia, Medycyny i Rodziny Instytutu Socjologii tej uczelni, równocześnie pracuje jako nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie, gdzie założył Samodzielną Pracownię Socjologii Medycyny, którą kierował w latach 1995–2017.
Zawroty głowy u seniorów - opis przypadku
Paweł Onopiuk, Mateusz Pionka
Zawroty głowy u osób starszych są znacznie poważniejszym problemem niż w innych grupach wiekowych ze względu na zwiększone ryzyko upadków i wtórnych złamań. Ze względu na to, że zaburzenia te mają szeroką etiologię: od uszkodzenia układu przedsionkowego, poprzez zaburzenia sercowo-naczyniowe, metaboliczne, intoksykacje, uszkodzenie zarówno obwodowego, jak i ośrodkowego układu nerwowego, aż po dolegliwości psychogenne, w leczeniu osób starszych konieczne jest zidentyfikowanie pacjentów z poważnymi schorzeniami, wymagających pilnej diagnostyki i leczenia w warunkach szpitalnych. W pracy przedstawiono model diagnostyki i leczenia pacjenta z łagodnymi położeniowymi zawrotami głowy.
Izabela Domitrz, Sebastian Bojanowski, Beata Mielańczuk-Lubecka
Zawroty głowy definiowane są jako złudzenie ruchu wirowego otoczenia, własnego ciała, głowy, wrażenie niestabilności podło ża lub niepewnej postawy. Halucynacja ruchu obrotowego jest charakterystyczna dla zawrotów głowy i kojarzona jest głównie z zaburzeniami obwodowymi. W procesie diagnostycznym obejmującym badania ogólnomedyczne, laryngologiczne i neurologiczne istotna jest znajomość profilu pacjenta z zawrotami głowy pochodzenia przedsionkowego o różnej etiologii (łagodne położeniowe zawroty głowy, ostra jednostronna westybulopatia, choroba Meniere'a). Pozwala to na zadanie pacjentowi właściwych pytań w trakcie badania podmiotowego, a także prawidłową interpretację testu HINTS i testów pozycyjnych. Dodatkowym istotnym elementem diagnostyki zawrotów głowy jest ocena fizjoterapeutyczna zaburzeń chodu i postawy. Standaryzacja procedur diagnostycznych i leczenia w dziedzinie neurootologii ma na celu poprawę opieki nad pacjentem z zawrotami głowy.
ZDROWIE PSYCHICZNE AUTYZM Wyzwania społeczne - Wyzwania edukacyjne - Jakość życia
Anna Włoszczak-Szubzda
Najnowsze badania z obszaru zdrowia psychicznego dzieci i młodzieży pokazują rosnącą skalę zjawisk takich jak depresja, lęki, zaburzenia nastroju i wypalenie emocjonalne. Wśród grup szczególnie narażonych na przeciążenia psychiczne znajdują się zarówno dzieci i młodzież w spektrum autyzmu, jak i ich rodzice, opiekunowie oraz nauczyciele. Osoby z autyzmem często potrzebują specjalistycznego wsparcia, a opieka nad nimi może być wyzwaniem zarówno dla rodziców i opiekunów, jak i nauczycieli. Ma to znaczący wpływ na ich jakość życia i może prowadzić do wypalenia zawodowego lub opiekuńczego. System edukacji i rynek pracy nie są w Polsce dostatecznie dostosowane do potrzeb osób w spektrum autyzmu. Opieka nad dziećmi z autyzmem nierzadko stawia rodziców, opiekunów i nauczycieli przed sporymi trudnościami - emocjonalnymi, finansowymi i społecznymi. Wielu badaczy koncentruje się na niedostatecznym wsparciu ze strony systemu oraz na negatywnym wpływie tych trudności na relacje rodzinne. Rodzice takich dzieci najczęściej borykają się z napięciem emocjonalnym, wypaleniem opiekuńczym i innymi problemami natury psychicznej. Praca, która praktycznie nigdy się nie kończy i często odbywa się bez odpowiedniego wsparcia, potrafi powodować chroniczne zmęczenie, problemy ze snem czy różne dolegliwości zdrowotne. Do tego dochodzi poczucie samotności oraz wykluczenia społecznego. Co gorsza, rodzice bardzo często muszą się borykać z trudnymi procedurami związanymi z ochroną zdrowia, edukacją czy orzecznictwem, co tylko pogłębia psychiczne i finansowe problemy. Ostatecznie sytuację pogarsza brak tzw. opieki wytchnieniowej. Wypalenie rodzicielskie rzutuje nie tylko na samo zdrowie rodziców. Nierzadko odbija się negatywnie na relacjach małżeńskich czy więziach rodzinnych. Czasem matki i ojcowie, którzy nie otrzymują należytej pomocy, zaczynają obwiniać bliskich za swoje kłopoty emocjonalne. Jeśli chodzi o nauczycieli, których praca jest uważana za jedną z najbardziej stresujących w przypadku tych pracujących z dziećmi w spektrum autyzmu, poziom stresu i ryzyko wypalenia są jeszcze wyższe. Wypalenie to objawia się między innymi: męczącym wyczerpaniem emocjonalnym, poczuciem bezsensu pracy czy różnymi psychosomatycznymi dolegliwościami. Praca z takimi dziećmi wymaga dodatkowych zadań, jak dostosowanie materiałów edukacyjnych czy stworzenie odpowiedniego środowiska. Niestety, często brakuje im właściwego przygotowania lub czują się mało skuteczni w radzeniu sobie z trudnymi zachowaniami podopiecznych, co tylko podnosi poziom stresu. Ostatecznie, to wszystko ma wpływ na jakość edukacji dzieci ze spektrum autyzmu. Wypalenie wśród nauczycieli może powodować spadek zaangażowania, kreatywności czy wręcz zwiększać nieobecności w pracy. Kwestia wypalenia, zarówno zawodowego, jak i opiekuńczego, staje się zatem jednym z ważniejszych tematów badań. A zadaniem badaczy i praktyków staje się znalezienie dobrych sposobów, które pomogą rodzicom, opiekunom i nauczycielom dzieci z autyzmem radzić sobie z tym wypaleniem. Spośród poruszanych w badaniach zagadnień można wymienić kilka kluczowych. Po pierwsze, ważna jest samodzielność oraz świadomość rodziców i opiekunów. Chodzi tu o regularne sprawdzanie, jak się czują fizycznie i emocjonalnie, oraz o to, czy zdają sobie oni sprawę z własnych ograniczeń i je akceptują. Kolejne zagadnienie to tzw. równowaga między życiem zawodowym a prywatnym (ang. work-life balance). Należy pilnować, żeby obowiązki nie zdominowały innych aspektów życia. Aby znalazło się miejsce na relaks i pozytywne metody rozładowania napięć emocjonalnych. Kolejnym elementem jest budowanie wokół siebie sieci wsparcia, szukanie i przyjmowanie pomocy od rodziny, przyjaciół, a także współpraca między rodzicami, szkołami i specjalistami, nie zapominając o konieczności korzystania z pomocy profesjonalistów - psychologów czy psychoterapeutów. Aby rodzice, opiekunowie, jak i nauczyciele mogli efektywnie pełnić swoje role, niezbędne jest zapewnienie im odpowiedniego wsparcia, edukacji i zasobów, które pomogą im dbać o własne zdrowie psychiczne i fizyczne, zapobiegając wypaleniu. Wskazane wyżej zagadnienia badawcze i praktyczne są wiodącymi wątkami w zawartych w niniejszej monografii opracowaniach i badaniach własnych autorów.
Anita Gąsiorowska, Katarzyna Opuchlik
Zespół jelita nadwrażliwego (IBS) to często występujące w populacji osób dorosłych przewlekłe schorzenie o charakterze czynnościowym, które ma istotny negatywny wpływ na jakość życia pacjentów. W praktyce klinicznej IBS charakteryzuje się nawracającymi bólami brzucha i zaburzeniami rytmu wypróżnień. W celu rozpoznawania IBS międzynarodowa grupa ekspertów opracowała kryteria rzymskie IV. Patofizjologia IBS ma charakter wieloczynnikowy i obejmuje wpływ następujących czynników: dysbioza mikrobioty jelitowej, wzrost przepuszczalności jelit, aktywację komórek układu odpornościowego, nadwrażliwość trzewną i nieprawidłowe interakcje w zakresie osi jelitowo-mózgowej. Postępowanie terapeutyczne obejmuje modyfikacje stylu życia, edukację i nawiązanie dobrych relacji z chorym. Kolejny krok stanowi farmakoterapia ukierunkowana na dominujące objawy kliniczne IBS oraz psychoterapia. Leki rozkurczowe wpływają korzystnie na redukcję bólów brzucha, poprawę w zakresie motoryki z wydłużeniem czasu pasażu okrężnicy, co zmniejsza częstotliwość wypróżnień, szczególnie w IBS z dominującą biegunką.
Zespół jelita nadwrażliwego - wspólny problem, indywidualne podejście
Barbara Skrzydło-Radomańska, Bartosz J. Sapilak
Zespół jelita nadwrażliwego charakteryzuje się nawracającym bólem brzucha występującym co najmniej raz w tygodniu przez ostatnie 3 miesiące, przy wystąpieniu objawów co najmniej 6 miesięcy wcześniej, związanych z co najmniej dwiema cechami: wypróżnieniem, zmianą częstości wypróżnień, zmianą wyglądu stolca. Według Kryteriów rzymskich IV chorobę stwierdza się na podstawie objawów klinicznych. Nie dotyczy to osób po 50. r.ż. (a w przypadku krewnych pierwszego stopnia pacjentów z rakiem jelita grubego po 45. r.ż.) oraz z objawami alarmowymi. Ze względu na brak jednego czynnika etiologicznego leczenie zespołu jelita nadwrażliwego polega na zmniejszeniu nasilenia symptomów i poprawie jakości życia chorego. Postępowanie niefarmakologiczne obejmuje dietę bogatą w błonnik i modyfikację mikrobioty. W ramach farmakoterapii najskuteczniejsze są leki rozkurczowe stosowane bezpośrednio na mięśniówkę gładką, hamujące napływ wapnia, takie jak: drotaweryna, mebeweryna i alweryna. Wykazano również skuteczność leków przeciwdepresyjnych, co potwierdza, że zaburzenia czynnościowe przewodu pokarmowego są manifestacją dysfunkcji osi mózg-jelito-mikrobiota.
Zespół jelita nadwrażliwego w czasie epidemii. Obserwacje po 2 latach pandemii
Maria Janiak
Zespół jelita nadwrażliwego pozostaje wciąż najczęstszą przyczyną zgłaszalności pacjentów do gabinetów gastroenterologicznych. Okres epidemii i związane z nim poczucie braku bezpieczeństwa chorych, utrudniony bezpośredni kontakt z lekarzem prowadzącym, gorsze przeżywanie izolacji wyrażające się nieprzestrzeganiem przez pacjentów zasad dystansu społecznego prowadziły do pogłębienia dolegliwości i w konsekwencji do pogorszenia jakości życia. Mnogość objawów u chorych z zespołem jelita nadwrażliwego uniemożliwia poddawanie ich terapii tylko jednym lekiem. W postaci biegunkowej od ponad 60 lat zastosowanie wciąż znajduje mebeweryna.