Literatura młodzieżowa
Koronkowa robota. czyli wzór na kryminalną historię
Grzegorz Kasdepke
Wakacje w Koniakowie małej wiosce w Beskidach nie zapowiadały się fascynująco. Staszek postanowił więc wypełnić czas napisaniem kryminału dla dzieci. Najlepiej opartego na prawdziwych wydarzeniach. Gdy razem z siostrą zaczynają obserwować grupkę podejrzanie zachowujących się motocyklistów wydarzenia zaczynają nabierać cech kryminalnych. Podejrzane indywidua okazują się szajką groźnych złodziei, którzy chcą ukraść suknie światowych projektantów utkane przez koniakowskie koronczarki. Kiedy Róża i Staszek ukryci w Muzeum Koronki zostają zauważeni przez przestępców sytuacja staje się niebezpieczna. Mrożąca krew w żyłach historia małych detektywów, którzy nie zawahają się użyć heknadla!
Kosmiczne przygody Bruma i Gruma
Paweł Wakuła
Planeta Bruma i Gruma jest mała, ciasna i zagracona. Od biedy można się na niej bawić w chowanego... ale nie da się zabłądzić. Dwaj przyjaciele postanawiają więc wyruszyć w kosmos aby choć trochę urozmaicić codzienność. Dzięki rakiecie zbudowanej z niepotrzebnych szpargałów i napędzanej odkurzaczem odwiedzą niezwykłe planety i zamieszkujące je istoty każde z nich ma inny problem, ale pomysłowym, zawsze chętnym do działania podróżnikom udaje się pomóc im dobrą radą. Czy jest lepszy pomysł na kosmiczną nudę niż przyjaźń i przygoda? Sami zobaczcie!
Christof Schmid
W miasteczku Eichburg żył przed więcej jak sto laty rozumny i poczciwy mąż nazwiska Jakub Rode. Jako ubogi chłopczyna przyszedł do Eichburga, ażeby w ogrodzie hrabiego wyuczyć się sztuki ogrodniczej. Jego piękne przymioty duszy, jego dobre serce, zręczność z którą wszystko wykonywał i powabność postaci ciała i twarzy zjednały mu przychylność państwa. Polecano mu niejedno zatrudnienie w pałacu, które zręcznie i sumiennie wykonał, a gdy hrabia, wówczas jeszcze młody człowiek, wybrał się w podróż na zwidzenie rozmaitych krajów, obrał Jakuba jako towarzysza podróży. Nie była ta podróż bez chwalebnego wpływu na Jakuba, bo ubogacił swój umysł, zapatrując się ciekawie na rozliczne przedmioty, rozmaitymi wiadomościami, wykształcił swój sposób wysłowienia i wzięcia się, a co jeszcze więcej znaczy zachował swe piękne serce od wszelkiego złego wpływu. Hrabia postanowił z czasem wynagrodzić jego wierne usługi i zaopatrzyć go dostarczającym utrzymaniem. (Fragment)
Koszyk kwiatów - Das Blumenkorbchen
Christoph Schmid
"Koszyk kwiatów: powieść dla młodzieży. Historia bardzo smutna, o niesłusznym oskarżeniu młodej, pięknej, bardzo uczciwej dziewczyny o kradzież pierścionka w pałacu hrabiego. Na skutek tego dziewczyna trafiła do więzienia. Życie całej rodziny legło w gruzach... Co prawda po dłuższym czasie prawda wyszła na jaw i bohaterkę powieści przeproszono za niesłuszne oskarżenie i skazanie, ale zmarnowanych lat nikt jej przecież nie zwrócił. Ostatecznie jednak opowieść dobrze się kończy, bo na skrzywdzona dziewczyna poślubia swojego ukochanego, a ślub nastąpił z taką okazałością, jakiej w Eichburgu jeszcze nie widziano. Cała familia hrabiów stanęła o naznaczonej godzinie ślubu w kościele, który już napełniony ludem z całego hrabstwa zebranym, bo to było coś szczególnego, że uboga dziewczyna, która niegdyś więzieniem i wygnaniem niewinnie skaraną była, obecnie uczczoną według zasług została. Johann Christoph Friedrich von Schmid (1768-1854) war ein römisch-katholischer Priester und Schriftsteller, auch von Kirchenliedern, der als der erfolgreichste Jugendbuchautor seiner Zeit gilt. Zu seinen auch heute noch bekannten Werken gehört neben anderen Kirchenliedern das in aller Welt bekannte Weihnachtslied Ihr Kinderlein, kommet. Grundlegend für sein späteres Werk wurde seine Naturverbundenheit und seine tiefe Religiosität, deren Wurzeln bereits in seinem Elternhaus liegen. (https://de.wikipedia.org/wiki/Christoph_von_Schmid)"
Catherine Gilbert Murdock
Niespodziewane zwroty akcji, pilnie strzeżone tajemnice, ekscentryczni artyści, przyjaźń ponad czasem i pewien wyjątkowy kot. Federico mieszka w szesnastowiecznym Rzymie, a Bee we współczesnym New Jersey. Czy może połączyć ich przyjaźń? Jak się okazuje tak. A wszystko za sprawą pewnego kota, tajemniczej szafy skonstruowanej przez samego Leonarda da Vinci i niezwykłego portretu. Jedenastoletni Federico nie ma nic przeciwko życiu zakładnika politycznego w papieskim pałacu, zwłaszcza odkąd ma nowego czworonożnego przyjaciela. Jednak pewnego dnia nie może wyjść ze zdumienia kot, który wchodzi do bogato zdobionej szafy jako mały kociak, po chwili wychodzi z niej całkiem dorosły. To nie koniec niespodzianek w szefie pojawia się przybysz z przyszłości, kolekcjoner sztuki Herbert. Mężczyzna potrzebuje pomocy Federica, aby zdobyć szkic z podpisem słynnego Rafaela. Misja zostaje przerwana, gdy Herbert musi wrócić do swoich czasów, aby ratować umierającą dziewczynkę. Rówieśniczka Federica, Bee, wcale nie chciała przeprowadzać się do New Jersey. Kiedy sąsiadka pokazuje jej szkic sprzed kilku wieków, na którym dziewczynka wygląda jak żywa, Bee nie wierzy własnym oczom. To przecież nie może być ona Wiele się wyjaśnia, gdy spotyka niezwykłego kota, a na strychu sąsiadki odkrywa tajemniczy mebel wehikuł czasu, który przeniesie ją do Rzymu epoki renesansu. Bee, która w szkole uczyła się o Rafaelu i Michale Aniele, nigdy nie przypuszczała, że pozna ich osobiście i na własne oczy ujrzy, jak malują swoje najsłynniejsze dzieła. Powieść wyróżnionej medalem Johna Newberyego Catherine Gilbert Murdock to trzymająca w napięciu historia o podróżach w czasie i pisaniu historii na nowo, aby pomóc obecnie żyjącym i ocalić pewne zagrożone arcydzieło. Pomysłowa fabuła wciągnie każdego, komu podobały się takie książki, jakPułapka czasuiWhen You Reach Me. Książkę wzbogacają czarno-białe ilustracje Paula O. Zelinskyego, przedstawiające tytułowego kota, a także krótkie posłowie poświęcone wielkiej sztuce i tworzącym ją artystom oraz historycznym wydarzeniom, które stanowiły inspirację autorki. *** Przeurocza Kirkus Reviews (recenzja z gwiazdką) Oryginalna Booklist (recenzja z gwiazdką) Wciągająca opowieść o przyjaźni i o tym, jak ważne jest być bezinteresownym i dążyć do porozumienia, nie zważając na dzielące różnice Shelf Awareness (recenzja z gwiazdką)
Katarzyna Ryrych
Philo, kot filozof, wplątuje się przypadkiem w historię mającą początek w Egipcie, związaną z mityczną opiekunką kotów boginią Bastet. W poszukiwaniu posążka egipskiej bogini towarzyszą mu dorastający Smarkacz, powabna Alex i Tetryk, który niedawno zamieszkał z Philo w domu Dziadka. Paczka kocich przyjaciół tropi podstępne Ciotki, zmagając się w międzyczasie z uroczymi, ale jakże nieprzewidywalnymi kociętami.
Sara Ejersbo Frederiksen
Przeprowadzka na wieś nie brzmi super. Tobiasz nikogo tam nie zna, a mieszkanie obok upiornego cmentarza jest do bani. Pewnej nocy słyszy niepokojące odgłosy za oknem. Okazuje się, że to sprawka kota zombi! Chłopak uwielbia czytać opowieści z dreszczykiem, ale tym razem sam staje się bohaterem jednej z nich. Koniec końców Tobiasz sam musi rozwikłać mroczną tajemnicę. To jedyna szansa na odzyskanie spokoju... Sara Ejersbo (ur.1980) jest duńską autorką książek dla dzieci i młodzieży. Pasję do pisania pielęgnuje od najmłodszych lat. Już jako sześciolatka napisała swoją pierwszą książkę dla dzieci. Jej pisarskie zainteresowania rozwinęły się na przestrzeni lat i rozszerzyły także o kategorię young adult.
Ursula K. LeGuin
Arcydzieło literatury dziecięcej. Pewnego razu mieszkająca w mieście kotka urodziła czworo kociąt. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby nie fakt, że kociaki miały... skrzydła. Korzystając z rzadkiej u kotów umiejętności latania, Thelma, Harriet, James i Roger postanawiają udać się w świat, aby go lepiej poznać. Nie wiedzą jednak, że z dala od domu będą czyhać na nie różne niebezpieczeństwa. Czy znajdą bezpieczne schronienie? Czy spotkają po drodze przyjaciół? A co jeśli trafią w złe Ręce? Przepełnione urzekającym ciepłem historie autorstwa jednej z największych legend literatury fantastycznej to niezapomniana lektura dla całej rodziny. W niniejszym zbiorze znajdują się wszystkie części cyklu: "Kotolotki" "Powrót kotolotków" "Wspaniały Aleksander i kotolotki" "Jane rozkłada skrzydła" Ursula K. Le Guin (1929-2018) - wielokrotnie nagradzana amerykańska pisarka, której książki należą do kanonu literatury światowej. Autorka powieści, scenariuszy filmowych, esejów, wierszy, tekstów piosenek. Uhonorowana wszelkimi możliwymi nagrodami przyznawanymi twórcom science fiction i fantasy, z Nebulą, Hugo i World Fantasy Award na czele.
Koty. Zrozumieć wąsatego przyjaciela
John Bradshaw
Poznaj sekretne życie kotów! Oto idealna książka dla każdej rodziny, która żyje z kotem pod jednym dachem lub takiej, która myśli o przygarnięciu pierwszego pupila. Sekrety życia kotów zdradza ekspert od zwierząt domowych dr John Bradshaw autor bestsellerowych poradników o psach i kotach. W tej zbeletryzowanej formie przedstawia młodym czytelnikom codzienne życie kotki Libby. Dołącz do Libby, podczas dnia, który kotka spędza samodzielnie na zewnątrz, a także w domu ze swoją rodziną. Używając nosa i pamięci Libby zwiedza okolicę, sprawdza, gdzie jest bezpieczna, a których miejsc powinna unikać. Dowiedz się, jak właścicielka kotki pomaga jej, czuć się komfortowo w domu, bawiąc się z nią i ucząc, gdzie może drapać lub jak używać klapki w drzwiach. Spędź dzień z Libby i poznaj wszystkie sekrety swojego wąsatego przyjaciela! Dr John Bradshaw specjalista od zwierząt domowych pokazuje, jak wygląda świat oczami kota. W serii dostępna jest także książka o kotach pt. Psy. Zrozumieć najlepszego przyjaciela. Wiek 912 lat
James Oliver Curwood
Philip Weyman bohater westernu Kraj Boga i kobiety po spędzeniu osiemnastu miesięcy wśród dzikich i niedostępnych lodów Arktyki, gdzie stracił dwóch towarzyszy, powraca do cywilizacji. Obozując w lesie, spotyka piękną Josephine. Kobieta jest śmiertelnie przerażona. Ukrywa się przed niebezpiecznymi wrogami. Weyman, oczarowany nie tylko jej urodą, ale także siłą i charakterem, na wzór średniowiecznych rycerzy składa przysięgę, że zrobi wszystko, by pomóc jej wyjść z kłopotów, nie pytając nawet o ich przyczyny. Jakiż to sekret skrywa piękna kobieta? Kto chce wyrządzić jej krzywdę? No i co czeka wędrowców w jej rodzinnym Adare House, skoro już pierwszej nocy ktoś strzela do Philipa? Weyman nawet się nie domyśla, jak wielkie czekają go kłopoty Książka była dwukrotnie ekranizowana, w 1916 i 1937 r.
Katarzyna Wycisk
Tysiące lat temu Wielka Wojna zniszczyła Alaris. Większość rasy ludzkiej zginęła, a ci, którzy przeżyli, zamieszkali w Gnieździe - osadzie zbudowanej przez bogów. Obecnie dla potomków ocalałych bogowie są nie więcej niż wspomnieniem, a światem władają aniołowie, pod których rządami życie człowieka to pasmo strachu i cierpienia. Moon żyje pod kloszem. Jej brat Tristan dba o ich utrzymanie i robi, co może, by chronić siostrę. Lecz jedna noc zmienia wszystko. Od feralnych wydarzeń mijają lata. Moon przystępuje do grupki buntowników, którym pewnego dnia tajemnicza kobieta oświadcza, że zna sposób na zabicie ich wspólnego wroga. Czy to naprawdę jest możliwe?
Lija Rimoni
Dawid pochodzi z ubogiej rodziny, która ledwo wiąże koniec z końcem. Na domiar złego jego ojciec jest alkoholikiem. Chłopak od dziecka przyjaźni się z Antkiem oraz Markiem, z którym łączą go nieoczywiste relacje. Marzy by zostać piosenkarzem, choć wie, że to niemożliwe. Lecz pewnego dnia bierze udział w programie muzycznym, który daje szansę zdobyć sławę i pieniądze, a przede wszystkim - spełnić marzenia. Z czasem przekonuje się, że ta decyzja może go słono kosztować. Czy postawi na szali przyjaźń, rodzinę, a nawet miłość?
Kroniki Świata Wynurzonego. Tom 1: Nihal z Krainy Wiatru
Licia Troisi
Nihal ma fioletowe oczy, granatowe włosy i szpiczaste uszy. Od dnia swoich narodzin wie, że jest wojowniczką. Marzy o tym, by móc uczyć się w Akademii Jeźdźców Smoka i pobić Famminów, potwory, które stworzył Tyran, by zniszczyły jej świat. Jednak zostać Jeźdźcem Smoka jest bardzo trudno, a w dodatku nie ma wśród nich kobiet. Nihal, która dorastała wśród ludzi, jest ostatnim żyjącym Pół-Elfem, choć sama o tym nie wie. Nigdy nie udało jej się poznać swojego ludu, całkowicie wytępionego przez Tyrana, ale wciąż nosi w sobie ból swoich współplemieńców. To oni nawiedzają ją teraz w snach i namawiają do zemsty. Nihal ma tylko dwóch sprzymierzeńców: młodego maga Sennara i niezastąpiony miecz z czarnego kryształu, który zrobił dla niej mężczyzna, uważany przez nią za ojca. Czy Nihal uda się zapobiec całkowitej zagładzie Świata Wynurzonego?
Kroniki Świata Wynurzonego. Tom 2: Misja Sennara
Licia Troisi
Pół-Elf Nihal dokonuje niebywałego wyczynu: jest pierwszą dziewczyną przyjętą do elitarnego Zakonu Jeźdźców Smoka. Pod okiem gnoma Ida szkoli się na nieustraszoną wojowniczkę. Światu Wynurzonemu grozi tymczasem zagłada ze strony bezwzględnego Tyrana. Wolne Krainy są zbyt słabe, by przeciwstawić się jego ciemnej mocy. W akcie desperacji Rada Magów posyła młodego Sennara do Świata Zanurzonego po pomoc. Jednak nikt nie wie, gdzie znajduje się to podwodne państwo. Mimo wzburzonych fal, magicznych przeszkód i mrocznych morskich potworów, udaje mu się dotrzeć do cudownego podmorskiego kraju. Jego mieszkańcy przed setkami lat uciekli przed wojną, która opanowała Wynurzony Świat, i tu znaleźli schronienie. W trosce o swoje bezpieczeństwo postanowili, że każdego intruza będą od razu likwidować. Czy Sennarowi uda się znaleźć wśród nich sprzymierzeńców i uchronić Świat Wynurzony przed zagładą?
Kroniki świata wynurzonego. Tom 3: Talizman mocy
Licia Troisi
Nihal, ostatni Pół-Elf Świata Wynurzonego, i młody mag Sennar kontynuują swoją misję. Mają szansę uratować swój świat przed zagładą, ale najpierw trzeba złamać moc Tyrana. Aby tego dokonać, muszą odnaleźć osiem magicznych kamieni i umieścić je w tajemniczym elfickim amulecie. Jednak na ich drodze czyha śmierć. Niebezpieczna podróż Nihal zaczyna się w Wolnych Krainach, ostatnim bastionie, który oparł się władzy Tyrana. Wspólnie z giermkiem Lajosem i smokiem Oarfem Nihal przemierza Krainy Wody, Morza i Słońca. Przy użyciu siły magicznej udaje się jej zwizualizować miejsca przechowywania kamieni. Każdy z nich pilnowany jest przez strażnika. Wydanie kamieni może nastąpić dopiero po pomyślnym zdaniu niebezpiecznego egzaminu. Gdy Nihal traci siły, Sennar przejmuje jej misję. Ale on nie należy do kręgu wtajemniczonych. Nie wolno mu wejść na świętą ziemię, w której spoczywają kamienie. Jeśli ich dotknie, na Świat Wynurzony spadnie wielkie nieszczęście.
Kroniki świata wynurzonego. Tom 4: Zaginione historie
Licia Troisi
Pamięć o czynach Nihal przeciwko Tyranowi wciąż żyje w sercu Wyłonionego Świata i w legendach, które jego mieszkańcy przekazywali z ojca na syna przez ponad sto lat. Pewnej zimowej nocy w gospodzie pojawia się tajemniczy gawędziarz z trzema historiami do opowiedzenia, historiami nigdy wcześniej nieopowiedzianymi na kartach Kronik. Ciepłe, przejmujące dźwięki jego lutni ujawniają najcenniejsze tajemnice życia Nihal: jej dzieciństwo przed spotkaniem Livona, jej podróż, by uratować Sennara przed klątwą Wodospadu, zaklęcie, które przywróciło wojowniczkę do życia, by broniła bezbronnego ludu, i wreszcie ostatnia, szokująca tajemnica, której nikt nie mógł sobie wyobrazić.
Król Maciuś. Król Maciuś na wyspie bezludnej
Janusz Korczak
Druga część historii o dzielnym Królu Maciusiu rozpoczyna się w więzieniu, skąd chłopiec ma zostać zesłany na bezludną wyspę. Gdy nadarza się okazja Maciuś ucieka i wtedy zaczynają się prawdziwe przygody. Czy chłopiec wróci na tron? Poznajcie dalsze losy młodego króla i jego przyjaciół.
Król Maciuś. Król Maciuś Pierwszy
Janusz Korczak
Po śmierci ojca Maciuś zostaje królem. Mały chłopiec szybko musi nauczyć się odpowiedzialności i zdobyć umiejętność poruszania się w dorosłym świecie pełnym intryg. Po wygranej wojnie zaprzyjaźnia się z afrykańskim królem Bum-Drumem, który wspiera finansowo królestwo Maciusia. Chłopiec wprowadza w kraju szereg reform, kierując się serdecznością i sprawiedliwością. Daje dzieciom pełnię praw i w ich ręce przekazuje władzę. Jednak jego szlachetne decyzje niosą za sobą przewrotne konsekwencje. Dalsze przygody Maciusia znaleźć można w powieści "Król Maciuś na wyspie bezludnej".
Król Maciuś Pierwszy. Król Maciuś na wyspie bezludnej
Janusz Korczak
Więc kiedy byłem taki, jak na tej fotografii, sam chciałem zrobić to wszystko, co tu napisane. A potem zapomniałem, i teraz jestem stary. I już nie mam ani czasu ani sił, żeby wojny prowadzić i do ludożerców jeździć. (Wstęp autora).
Karol May
„Król naftowy” to powieść przygodowa o tematyce Dzikiego Zachodu autorstwa Karola Maya. Osadnicy wplątują się w kłopoty związane z walką pomiędzy dwoma szczepami indiańskimi. Ich sytuacja wydaje się dramatyczna, jednak pojawienie się Winnetou i Old Shatterhand, daje nadzieję na przetrwanie.
Mark Twain
Wzruszająca historia niezwykłej zamiany W odwiecznym mieście Londynie pewnego jesiennego dnia w drugiej ćwierci szesnastego stulecia w ubogiej rodzinie nazwiskiem Canty przyszedł na świat chłopiec, którego rodzina ta wcale nie pragnęła. Tego samego dnia w bogatej rodzinie Tudorów przyszło na świat inne angielskie dziecko, gorąco upragnione przez tę rodzinę. Pragnęła go również cała Anglia i tak doń tęskniła, tak go oczekiwała, tak korne zasyłała oń modły do Boga, że gdy narodziło się wreszcie, ludzie bliscy byli radosnego szaleństwa. (fragment książki) Tom i Edward są do siebie bardzo podobni, a jednocześnie zupełnie różni. Tom pochodzi z bardzo biednej rodziny, Edward z królewskiej. Pewnego dnia chłopcy niespodziewanie zamieniają się rolami. Jak sobie poradzą w nowych sytuacjach? Który powinien zostać prawdziwym królem? Ta historia podobno naprawdę wydarzyła się w XVI-wiecznym Londynie. Spisana przez Marka Twaina weszła do klasyki literatury dziecięcej i do dziś wciąga dużych oraz małych czytelników. Nowe wydanie z pięknymi ilustracjami bawi dowcipem Twaina i wzrusza losami chłopców, a także skłania do refleksji nad tym, czym właściwie jest sprawiedliwość.
Mark Twain
Królewicz-żebrak, Książę i żebrak lub Królewicz i żebrak powieść Marka Twaina, opowiadająca historię nagłej zamiany miejscami niezwykle podobnych chłopców: dziedzica tronu księcia Walii, późniejszego króla Edwarda VI i żebraka Toma Canty'ego. Akcja powieści rozgrywa się w szesnastowiecznym Londynie. Pewnego jesiennego dnia w jednej z biednych rodzin urodził się chłopiec Tomek Canty. W tym samym czasie na królewskim dworze urodził się także chłopiec - królewicz Edward Tudor. Chłopcy byli do siebie podobni jak dwie krople wody. Tomek mieszkał w ubogiej dzielnicy londyńskiej Offal Court. Miał dwie piętnastoletnie siostry bliźniaczki: Elżunię i Anię, z którymi mieszkał, mieszkał także z matką, ojcem oraz jego stara babką. Ojciec Tomka Jan był złodziejem, a matka żebraczką. Matka i siostry były dobre, jednak ojciec i babka źli. Ksiądz Andrzej uczył Tomka łaciny, czytania, pisania. Kiedy wieczorem Tomek wracał do domu z pustymi rękami, wiedział, że ojciec Jan go zbije, a gdy skończy, zacznie go bić babka. Tomek nieraz wyobrażał sobie życie księcia, rozpieszczanego przez wszystkich. Bardzo pragnął ujrzeć na własne oczy kogoś takiego. Gdy czytał stare księgi, z czasem zaczął wstydzić się swojego ubioru. Zaczął dbać o siebie o swój wygląd, czystość. Swoją mądrością zachwycał swoich kolegów. Coraz bardziej pragnął zobaczyć księcia... (Za Wikipedią).
Antonina Domańska
Kilku poważnych wiekiem gospodarzy i dwóch czy trzech młodszych przeszło za Marcinem do izby na prawo i tam, choć zupełnie na uboczu, jeszcze się rozejrzeli, czy nie ma gdzie w kącie jakiego wścibskiego wyrostka. Zaczem, sprawdziwszy, że są sami, obsiedli stół dokoła i rozmawiali półgłosem. Zafrasowane mieli miny, chmurne, zgnębione; to jeden, to drugi z majstrów dorzucał jakieś słowo, a każde takie słowo coraz to większym smutkiem oblekało twarze zgromadzonych. (Fragment)
Aleksander Dumas (ojciec)
“Królowa Margot” to powieść Aleksandra Dumasa (ojca), francuskiego pisarza i dramaturga, autor “Hrabiego Monte Christo” i “Trzech muszkieterów”. “Królowa Margot” jest jedną z najbardziej znanych powieści Aleksandra Dumasa. Przedstawia sławną rzeź hugenotów w noc św. Bartłomieja oraz okoliczności wymarcia dynastii Walezjuszów i wstąpienia na tron dynastii Burbonów. Typowa powieść płaszcza i szpady, osnuta na autentycznych wydarzeniach z historii Francji.