Popularnonaukowe i akademickie

Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego. T. 27

red. Danuta Krzyżyk

Czasopismo „Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego” jest wydawane od 1977 roku – najpierw jako wydawnictwo ciągłe, a następnie jako rocznik. „Z Teorii i Praktyki Języka Polskiego” gromadzi teksty, które dotyczą zarówno teorii nauczania przedmiotu język polski i jego statusu jako dyscypliny naukowej, jak i praktycznych rozwiązań dydaktycznych. Artykuły zamieszczane są w dwóch działach: Edukacja literacka i kulturowa oraz Edukacja językowa. W osobnym dziale publikowane są recenzje. W gronie autorów publikujących swoje artykuły w czasopiśmie są nauczyciele akademiccy z różnych uczelni polskich i zagranicznych, przede wszystkim dydaktycy języka polskiego, specjaliści w zakresie kształcenia językowego, literackiego i kulturowego, oraz reprezentanci innych dyscyplin polonistycznych, czynni nauczyciele poloniści, uczący na wszystkich poziomach nauczania, a także doktoranci. Na łamach czasopisma wypowiadają się zarówno seniorzy polonistyki, o wielkim dorobku naukowym i dydaktycznym, jak i debiutanci, którzy przedstawiają swoje pierwsze publikacje. Czasopismo „Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego” adresowane jest do kilku grup odbiorców: dydaktyków literatury i dydaktyków języka, nauczycieli polonistów, studentów przygotowujących się do zawodu nauczyciela, magistrantów i doktorantów.

Z teorii i praktyki zapożyczeń literackich w Rosji w XVIII wieku

Anna Warda

Publikacja unikatowa w ramach polskich badań nad procesem literackim w XVIII wieku. [...] Zastosowana w niej metodologia badań intertekstualnych, połączona z erudycyjną znajomością rosyjskiego procesu historycznoliterackiego w XVIII wieku w jego korelacji z literaturą europejską pozwala na precyzyjną analizę utworu literackiego w aspekcie podjętego tematu. Gorąco polecam tę monografię z uwagi na wszechstronność analizy tekstów i walory warsztatu Autorki, umiejętnie różnicującej postępowanie badawcze i interpretacyjne w odniesieniu do praktyk imitacyjnych stosowanych w XVIII wieku w ich zróżnicowanych uwarunkowaniach kontekstualnych, a także trafność wyboru narzędzi badawczych. To oryginalne opracowanie mało zbadanego aspektu rosyjskiego procesu literackiego w XVIII wieku stanowi ciekawy materiał dla badaczy literatury rosyjskiej, studentów oraz osób zainteresowanych tym okresem w dziejach literatury rosyjskiej. Z recenzji prof. dr hab. Aliny Orłowskiej

Z uczelni na rynek pracy

Magdalena Jelonek

Książka Magdaleny Jelonek na temat relacji między kształceniem na poziomie wyższym a sytuacją absolwentów na rynku pracy jest ciekawa, momentami inspirująca. (...) Jej ogromną zaletą jest podjęcie próby zrozumienia i interpretacji mechanizmów społecznych regulujących proces transferu absolwentów z instytucji szkolnictwa wyższego na rynek pracy w kontekście trzech głównych nurtów teoretycznych: przede wszystkim teorii zasobów ludzkich oraz krytycznych wobec niej teorii kolejkowych czy kredencjalnych, a także kulturowej reprodukcji (zamknięcia społecznego). Z recenzji dr. hab. Dominika Antonowicza, prof. UMK W książce przedstawiłam wyniki badań empirycznych i analiz przeprowadzonych w latach 2012-2019, przy czym, idąc za sugestią Richarda Breena i Jana O. Jonssona, nie ograniczyłam się jedynie do opisu faktów i zdarzeń. Ważną część pracy stanowią interpretacje zaobserwowanych zjawisk na gruncie koncepcji teoretycznych. Z wprowadzenia Magdalena Jelonek, doktor socjologii, od 2010 r. adiunkt w Katedrze Socjologii Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a od 2016 r. także w Centrum Ewaluacji i Analiz Polityk Publicznych Uniwersytetu Jagiellońskiego. Ekspertka i kierowniczka w kilkudziesięciu projektach badawczo-wdrożeniowych w zakresie analizy i ewaluacji polityk publicznych, rynku pracy i edukacji, autorka i współautorka kilkudziesięciu publikacji poświęconych tym zagadnieniom.

Za drzwiami oddziału. Badania etnograficzne w szpitalu

Dominika Byczkowska-Owczarek, Anna Kubczak, Beata Pawłowska

Książka jest rezultatem kilkumiesięcznych badań etnograficznych prowadzonych w trzech oddziałach szpitalnych. Omówiono w niej realia pracy i trudności, z jakimi mierzą się pracownicy szpitala, a które często są niezauważalne dla pacjentów i ich rodzin. Ukazano zakulisowy świat placówki medycznej, gdzie następuje wzajemne uzgadnianie znaczeń i kontekstów wykonywanej pracy, a także przybliżono organizacyjną codzienność widzianą oczami przedstawicieli personelu medycznego. Z perspektywy etnografii organizacji, oddając głos swoim badanym, autorki przeanalizowały specyfikę oddziału jako organizacji, społecznie konstruowaną przestrzeń, style kierowania, proces komunikowania pomiędzy przedstawicielami personelu medycznego oraz niepewność i emocje, jakich doświadczają reprezentanci zawodów medycznych. Publikacja jest jednym z nielicznych polskich etnograficznych opracowań uwarunkowań i kontekstów pracy w oddziałach szpitalnych. Polecana jest przede wszystkim menedżerom zarządzającym placówkami ochrony zdrowia, ale również praktykom zajmującym się komunikowaniem w medycynie, wspierającym i szkolącym pracowników ochrony zdrowia w zakresie pracy z emocjami oraz zarządzania zespołem medycznym.

Zaangażowanie. Reprezentacje polityczności we współczesnej literaturze niemieckiego obszaru kulturowego

Monika Wolting, Ewa Jarosz-Sienkiewicz

Zaangażowanie czy artystyczna autonomia? – pytanie Theodora W. Adorno zaskakuje pokolenia swą niesłabnącą aktualnością. Literatura zaangażowana może zostać wykorzystana jako środek walki politycznej, zaś literatura rozumiana jako „czysta sztuka” jawi się jako oderwana od rzeczywistości. Koegzystencja obu: sztuki i zaangażowania wydaje się, zdaniem Adorna, nad wyraz problematyczna. W tomie zebrane zostały artykuły rozpatrujące tematykę zaangażowania społecznego, politycznego, ekologicznego tekstów literackich, powstałych w latach 1945–2018, oraz umocowanie ich w tradycyjnych i nowatorskich formach przekazu artystycznego. Za Richardem Rortym redaktorki książki przypisują literaturze rolę spichlerza wartości moralnych. Zadaniem literatury jest „niepokojenie” czytelnika poprzez prezentowanie mu wizji rzeczywistości sprzecznej z tą, która dotychczas była mu bliska. W tomie dochodzą też do głosu twórcy piszący o potrzebie kreowania głosu człowieka, który walczy o to, aby nim pozostać nawet wtedy, gdy odbiera mu się do tego prawo.   Monika Wolting jest profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego w Instytucie Filologii Germańskiej. Obszary badawcze, którymi się zajmuje, mieszczą się na przecięciu nauk literaturoznawczych i kulturoznawczych, w swoich pracach wykorzystuje teorie semiotyczne, w szczególności narratologiczne. Interesuje się współczesną literaturą niemiecką w kontekście estetyki i polityki, literaturą migracyjną i nowych wojen oraz kulturową tożsamością. Ewa Jarosz-Sienkiewicz jest profesorem Uniwersytetu Wrocławskiego w Instytucie Filologii Germańskiej. Zajmuje się literaturą współczesną Niemiec, a także literackim obrazem Śląska na przestrzeni XIX i XX wieku. Napisała książkę Wrocław w powieściach niemieckojęzycznych, jest autorką wielu publikacji naukowych poświęconych obrazowi Wrocławia w literaturze, poezji po 1945 roku oraz obrazowi II wojny światowej we współczesnej literaturze niemieckiej.

Zaawansowana metodyka oceny ryzyka w publicznym zarządzaniu kryzysowym

red. nauk. Anna Kosieradzka, Janusz Zawiła-Niedźwiecki

W monografii przedstawiono zaawansowaną metodykę oceny ryzyka na potrzeby systemu zarządzania kryzysowego w Polsce. Jest realizacją obowiązku posiadania krajowej metodyki w tym zakresie, spoczywającego na Polsce jako członku Unii Europejskiej. W pełni respektuje regulacje prawne obowiązujące w Polsce, w szczególności Ustawę o zarządzaniu kryzysowym oraz Unijny Mechanizm Ochrony Ludności. Książka jest przeznaczona dla: • jednostek administracji publicznej wszystkich szczebli i ich komórek odpowiedzialnych za zarządzanie kryzysowe; • podmiotów, które są operatorami systemów infrastruktury krytycznej w rozumieniu ustawy o zarządzaniu kryzysowym; • studentów kierunków: Bezpieczeństwo publiczne, Bezpieczeństwo narodowe, Administracja. Zaawansowana metodyka ma charakter otwarty, co oznacza, że zakreśla ramy i podaje wytyczne rekomendowanego postępowania, ale też i zakłada, że określony jej użytkownik, stosując się do nich, nada im charakter zgodny z lokalnymi uwarunkowaniami oraz będzie wzmacniać jej oddziaływanie przez wdrożenie procesów: • systematycznego rozwijania metodyki, • zarządzania pozyskiwaną wiedzą o zagrożeniach i ryzyku, • zarządzania wiedzą o społecznym, technicznym i organizacyjnym kontekście funkcjonowania systemów infrastruktury krytycznej państwa oraz usługach logistyki społecznej związanych z tą infrastrukturą.

Zabawy logopedyczne na cztery pory roku

Krupa Dorota, Pszczółka Jolanta

Drodzy Czytelnicy, oddajemy w Wasze ręce zbiór scenariuszy, które wykorzystywałyśmy podczas zajęć logopedycznych prowadzonych w przedszkolach i w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Scenariusze zawierają ćwiczenia oddechowe, usprawniające aparat artykulacyjny, ćwiczenia w naśladowaniu dźwięków z otoczenia, sprzyjające prawidłowej realizacji samogłosek i spółgłosek. Celem naszych zajęć było kształtowanie poprawnej wymowy, wzbogacanie słownictwa i wiedzy o środowisku oraz nauka konstruowania wypowiedzi u dzieci w wieku przedszkolnym. Wiemy, że rozwój mowy nie jest procesem wyizolowanym, lecz ściśle związanym z rozwojem ruchowym i poznawczym dziecka, stąd wiele ćwiczeń wspomagających rozwój motoryki dużej i małej, świadomości fonologicznej, percepcji wzrokowej, pamięci i uwagi. Wszystkim ćwiczeniom nadawałyśmy formę zabawy, aby dzieci chętnie i aktywnie w nich uczestniczyły. Życzymy radosnej i owocnej pracy.

Zabawy z wyobraźnią

Elżbieta Płóciennik, Aneta Dobrakowska

Jest to unikalna publikacja metodyczna dla nauczycieli wychowania przedszkolnego i kształcenia zintegrowanego. Zawiera ona nowatorskie propozycje scenariuszy zajęć rozwijających wyobraźnię i kreatywność dzieci, opartych na zestawie obrazków o niezwykłej lub niejednoznacznej treści. Całość obudowana jest określonym we wstępie tokiem postępowania nauczyciela, nazwanym techniką obrazków dynamicznych, którego autorem jest dr Elżbieta Płóciennik. Technika ta skutecznie rozwija myślenie przyczynowo-skutkowe, dywergencyjne i pytajne oraz umiejętność analizy i interpretacji obrazów. Zakładanym efektem proponowanego tu toku postępowania metodycznego są ekspresyjne wypowiedzi dzieci, nietypowe pomysły, twórcze opowiadania, oryginalne tytuły oraz niezwykłe prace plastyczne lub graficzne.

Zaburzenia artykulacji

Sołtys-Chmielowicz Anna

Istnieje dość powszechne przekonanie, że nieprawidłowa wymowa głosek jest zaburzeniem mowy najprostszym do opisania i terapii. Jednak okazuje się, że zaburzenia artykulacji, najczęściej nazywane dyslalią, nie zawsze łatwo jest scharakteryzować, a ich leczenie może trwać bardzo długo. Należy się więc głębiej zastanowić nad ich istotą, postawić diagnozę, zastosować właściwą terapię i wreszcie umieć posłużyć się odpowiednią terminologią. Obecnie używa się bowiem wielu różnych określeń, najczęściej mało precyzyjnych, nieoddających istoty zagadnienia. Czy wady wymowy są takim problemem, że trzeba im poświęcać aż tyle uwagi? Nie ulega wątpliwości, że tak, choć, obiektywnie rzecz biorąc, istnieją znacznie poważniejsze kłopoty w porozumiewaniu się językowym słownym. Niemniej jednak nieprawidłowości artykulacyjne bywają przyczyną wielu niepowodzeń szkolnych, a w późniejszym okresie trudności z wyborem drogi życiowej. Innym argumentem przemawiającym za ważkością tego problemu jest to, że foniatria już blisko 200 lat temu stworzyła terminologię nazywającą wady wymowy. Zatem kłopoty z wymową były postrzegane od wieków i już od dawna starano się pomagać ludziom mającym trudności artykulacyjne. Ambicją autorki niniejszego opracowania jest pokazanie szczegółowej metodyki wywoływania głosek i wprowadzania ich do większych struktur językowych.

Zaburzenia przywiązania u dzieci i młodzieży. Poradnik dla terapeutów, opiekunów i pedagogów

Chris Taylor

Książka stanowi cenne źródło praktycznych informacji dla osób opiekujących się dziećmi, które doświadczyły traumy, przemocy czy zaniedbania w tym dla opiekunów zastępczych i pracowników ośrodków opiekuńczo-wychowawczych oraz dla wspierających te osoby specjalistów: pedagogów, psychologów i terapeutów. Autor wyjaśnia, czym jest przywiązanie, oraz opisuje jego różne style. Tłumaczy, w jaki sposób wczesne doświadczenia wpływają na życie dzieci i młodzieży, a także jak zrozumienie tego wpływu może pomóc opiekunom. Opisuje metody sprawowania opieki i czynniki podtrzymujące proces zdrowienia oraz podpowiada, jak wzmocnić poczucie bezpieczeństwa dziecka czy dostrzec w trudnościach i konfliktach szansę na interwencję terapeutyczną. Przedstawia metody terapii behawioralnej, które są skuteczne w przypadku zaburzeń relacji przywiązania. Poradnik pomaga zrozumieć wpływ owych zaburzeń na proces społecznego, emocjonalnego i poznawczego dojrzewania jednostki, a także rozwinąć praktyczne umiejętności niezbędne do budowania opiekuńczego i wspierającego środowiska.

Zaburzenia psychiczne i emocjonalne

Wojciech Imielski

Książka zawiera popularny opis najczęściej spotykanych chorób i dysfunkcji psychicznych widzianych z perspektywy psychologa praktyka. Autor przedstawia istotę i naturę między innymi takich zaburzeń, jak: psychozy zaburzenia nastroju nerwice i inne zaburzenia lękowe zaburzenia osobowości i zachowania uzależnienia zaburzenia o podłożu organicznym nieprawidłowości w funkcjonowaniu osób zdrowych psychicznie W swobodny i przystępny sposób zapoznaje czytelnika ze specyfiką psychologicznego spojrzenia na ludzkie problemy natury mentalnej. Podejmuje również temat zdrowia i higieny psychicznej. Omawia problemy dotyczące w pewnym stopniu każdego z nas. Przewodnik adresowany jest do szerokiego kręgu odbiorców, przede wszystkim do bliskich pacjentów chorujących psychicznie a także do wszystkich zainteresowanych problematyką zaburzeń psychicznych i emocjonalnych.

Zaburzenia sprawności leksykalno-semantycznej w otępieniu alzheimerowskim na tle starzenia się fizjologicznego

Justyna Antczak-Kujawin

Głównym celem monografii jest ocena sprawności leksykalno-semantycznej oraz analiza językowych strategii zastępczych występujących w przypadku deficytów leksykalno-semantycznych u osób w różnych fazach rozwojowych otępienia w przebiegu choroby Alzheimera. W badaniach, których wyniki zostały omówione w publikacji, wzięło udział sześćdziesiąt osób, w tym trzydzieści osób w wieku senioralnym z otępieniem alzheimerowskim oraz trzydzieści osób starzejących się fizjologicznie. Byli to pacjenci domów pomocy społecznej. Oceny rozumienia i aktualizowania leksemów oraz frazeologizmów, charakteryzujących się wysoką frekwencją użycia w języku polskim, dokonano przy użyciu autorskiego narzędzia diagnostycznego. Badanym osobom zaproponowano następujące zadania diagnostyczne: 1) rozpoznawanie zilustrowanych nazw desygnatów, 2) nazywanie tzw. konfrontacyjne z wykorzystaniem ilustracji przedstawiających różne przedmioty, miejsca, osoby, organizmy, zjawiska, czynności, cechy istot żywych, rzeczy, 3) nazywanie tzw. oralne na podstawie usłyszanej definicji wyrazu, 4) etykietowanie, czyli dopasowywanie związku frazeologicznego do opisu jego znaczenia, 5) aktualizowanie struktury frazeologizmu poprzez uzupełnianie zdań z tzw. "luką" właściwym składnikiem frazeologizmu, 6) wyjaśnienie znaczenia frazeologizmu. Przeprowadzone badania miały charakter longitudinalny (podłużny). Taka strategia badawcza umożliwiła zarejestrowanie postępujących objawów zaburzeń sprawności leksykalno-semantycznych u osób z otępieniem alzheimerowskim w fazie łagodnej i umiarkowanej oraz ewentualnych trudności leksykalno-semantycznych u osób w wieku podeszłym bez objawów otępienia, zaobserwowanych u badanych na przestrzeni trzech lat.

Zaburzenia w zachowaniu dzieci i młodzieży

Borecka-Biernat Danuta

Oddana do rąk Czytelników książka jest zbiorem artykułów o charakterze refleksji teoretycznej i doniesień z badań. Ich tematyka koncentruje się wokół zaburzeń w zachowaniu dzieci i młodzieży w kontekście ich uwarunkowań oraz działań zmierzających do ich zapobiegania i ograniczenia. Całość podzielona jest na dwie części. Część pierwsza, zatytułowana Czynniki biologiczne, osobowościowe i społeczne jako predyktory zaburzeń w zachowaniu dzieci i młodzieży, obejmuje osiem tekstów. Jednym z tekstów jest opracowanie Danuty Boreckiej-Biernat poświęcone roli czynników osobowościowych w kształtowaniu strategii zadaniowej i obrony w postaci agresywnego reagowania na trudności oraz unikania konfrontacji z trudnościami przez dorastających. Na część drugą, zatytułowaną Formy pomocy dzieciom i młodzieży w zapobieganiu i redukowaniu zaburzeń w zachowaniu, składają się cztery artykuły. Grażyna Poraj podejmuje refleksję nad planowaniem i realizowaniem działań profilaktycznych oraz interwencyjnych zmierzających do redukowania agresji, poprzedzoną diagnozą czynników odpowiedzialnych za wystąpienie agresji u młodego człowieka. W kolejnym artykule Agata Woźniak-Krakowian i Katarzyna Pieńkowska referują wyniki badań dotyczących przyczyn niskiej frekwencji młodzieży w szkołach ponadpodstawowych i pokazują możliwość ich wykorzystania do odpowiednich działań profilaktycznych, interwencyjnych i terapeutycznych w celu zaradzenia problemowi wagarów i zachęcenia ucznia do uczęszczania na zajęcia szkolne. Małgorzata Zabłocka formułuje podstawowe założenia autorskiego programu przezwyciężania nieśmiałości u dzieci, charakteryzuje specyfikę zajęć inspirowanych tym programem oraz prezentuje jego skuteczność. Część ostatnią kończy tekst Agnieszki i Dariusza Rosińskich, którzy poruszyli kwestię warunków dokonywania diagnozy zaburzeń socjalizacji w środowisku szkolnym z uwzględnieniem płci nauczyciela i ucznia.

Zaburzenia zdrowia psychicznego. Przewodnik

Sidney Bloch, Nick Haslam

Jak rozpoznać zaburzenia zdrowia psychicznego? Czym się objawiają? Jak je diagnozować i gdzie szukać pomocy? Sidney Bloch i Nick Haslam pomagają czytelnikom zrozumieć objawy różnych zaburzeń i zapoznać się z możliwościami ich leczenia. Ich książka składa się z przystępnych opisów najczęściej spotykanych zaburzeń zdrowia psychicznego (takich jak lęk, depresja, zespół stresu pourazowego, demencja czy różnego rodzaju uzależnienia) popartych wziętymi z życia opisami przeżyć pacjentów oraz wskazówkami, jak sobie radzić po diagnozie. Niezbędnik dla każdego, kto chce zadbać o zdrowie psychiczne swoje i swoich bliskich.

Zaburzenie opozycyjno-buntownicze. Przewodnik dla rodziców

Amelia Bowler

Dlaczego moje dziecko zachowuje się w ten sposób? Co to o mnie mówi? Dlaczego moje dziecko nie reaguje ani na karę, ani na nagrodę? Co mam teraz zrobić? To częste pytania, które zadają sobie rodzice dzieci z zaburzeniem opozycyjno-buntowniczym (ODD). Odpowiedzi dostarcza ten poradnik napisany przez matkę dziecka z ODD Amelię Bowler która dzieli się swoimi doświadczeniami oraz prezentuje sprawdzone techniki, które pomogą ci wprowadzić praktyczne zmiany w podejściu do rodzicielstwa. Książka uczy między innymi, jak unikać błędów w reagowaniu na ODD, jak odróżnić podobne zaburzenia takie jak ADHD, jak poprawić własną odporności i pewność siebie, by skutecznie komunikować się z dzieckiem i zacząć na nowo budować z nim relację. Przewodnik wprowadzający dla rodziców, którzy właśnie dowiedzieli się o diagnozie zaburzenia opozycyjno-buntowniczego u swojego dziecka. Amelia Bowler jest konsultantką behawioralną, certyfikowaną analityczką behawioralną i właścicielką Creative Connected Parenting. Była nauczycielką, terapeutką dla dzieci o specjalnych potrzebach, konsultantką szkolną. Jest matką dziecka z ODD. Regularnie prowadzi warsztaty behawioralne dla rodziców w Toronto, a także online.

Zaburzony umysł. Co nietypowe mózgi mówią o nas samych

Eric R. Kandel

Dlaczego matematycy przejawiają częściej cechy autystyczne? W jakim stopniu moralne decyzje są uwarunkowane przez biologię? Czy psychoterapia może zmieniać strukturę układu nerwowego? W jaki sposób indywiduale poczucie "ja" wyłania się z fizycznej materii mózgu?   To tylko niektóre z kwestii, jakie w swojej najnowszej książce porusza noblista, jeden z pionierów współczesnej neuronauki, profesor Eric R. Kandel. Szczegółowo opisuje zakłócenia procesów mózgowych, skutkujące trapiącymi ludzkość zaburzeniami, takimi jak: autyzm, depresja, choroba afektywna dwubiegunowa, schizofrenia, choroby Alzheimera i Parkinsona czy zespół stresu pourazowego. Kandel przybliża każde z tych zaburzeń, podaje historię ich diagnozowania i metod leczenia oraz omawia najnowsze badania z zakresu genetyki, neurochirurgii i farmakologii. Przekonuje, że badając zakłócenia pracy mózgu, pogłębimy swoją wiedzę o myśleniu, odczuwaniu, pamięci i kreatywności każdego z nas, a dogłębne zrozumienie zaburzeń pozwoli zmierzyć się z wielkim pytaniem, w jaki sposób miliardy neuronów generują świadome "ja". Przystępnie napisana, fascynująca lektura. – "The Washington Post"