Popularnonaukowe i akademickie

Definicje deiktyczne a pojęcia. Badania z pogranicza filozofii języka i psychologii kognitywnej

Wiesław Walentukiewicz

Publikacja dotyczy uczenia pojęć oraz języka. Nauka ta odbywa się często w kontekście ostensywnym, w którym szczególną rolę odgrywają definicje deiktyczne. Autor skupia się na czterech czynnikach, które spełniają istotną funkcję podczas nauki języka – chodzi tu o czynniki fizjologiczne, kulturowe, psychologiczne oraz filozoficzne. Uzasadniając, iż początkowo podczas nauki języka uczący się wykorzystuje podobieństwo ogólne, spróbowano rozwiązać także inne kwestie: niemożliwości ustalenia cech przed ustaleniem elementów zbioru, niemożliwości ustalenia elementów zbioru przed ustaleniem cech, nieskończonego porównania przedmiotów w celu ustalenia cech. Autor wyodrębnia i opisuje cztery rodzaje pojęć: podstawowe, prototypowe, klasyczne, egzemplarzowe, zaznaczając, że szczególną rolę odgrywają pojęcia budowane najwcześniej – pojęcia podstawowe. Aby uczący się mógł posługiwać się nazwami ogólnymi, wcześniej musi opanować zdolność budowania pojęć podstawowych, prototypowych i klasycznych. Natomiast opanowanie zdolności budowania pojęć egzemplarzowych jest mu potrzebne do posługiwania się nazwami jednostkowymi, w szczególności imionami własnymi. Autor dowodzi, iż zarówno nazwy ogólne, jak i nazwy jednostkowe są wprowadzane do języka za pomocą aktów nazywania (definicje ostensywne proste), a następnie na podstawie definicji deiktycznych złożonych budowane są dla nich umysłowe reprezentacje (pojęcia). W tym ostatnim przypadku definicje ostensywne przyjmują schemat definicji indukcyjnych. Autor w swej pracy wykorzystał nie tylko wyniki badań filozofów, głównie te dotyczące definicji deiktycznych, ale także czerpał z wyników badań psychologów kognitywnych, zwłaszcza tych dotyczących pojęć.

Dekada ołowiu na ekranie. Polityczny terroryzm lat 70. we włoskim filmie fabularnym

Anna Miller-Klejsa

Filmy o tematyce historycznej uruchamiają specyficzny tryb analizy, którą można by nazwać „analizą faktograficzną”. Polega ona na weryfikacji danych zawartych w tekście filmu w celu sprawdzenia wiarygodności komunikatu. Mimo wszystko film nigdy nie stanie się dokładną repliką tego co się zdarzyło. Przekonanie to wyraża się w prowokacyjnym paradoksie: „Na ekranie historia musi być fikcyjna po to, by była prawdziwa”. Włochy w latach 70. były areną wielu aktów terroru, najczęściej motywowanych lewacką ideologią. Już wtedy kino stało się portrecistą i komentatorem tych wydarzeń, niekiedy krytycznie oceniającym reakcje władz. W niniejszej książce autorka opisuje i analizuje ten wycinek niedawnej historii włoskiego filmu. Oprócz teoretycznych rozważań na temat kina politycznego oraz obszernych omówień fabuł o „dekadzie ołowiu”, książka zawiera dwa rozdziały analityczne, dotyczące śmierci anarchisty Giuseppe Pinellego oraz zabójstwa Alda Moro – lidera chadecji i byłego premiera Włoch. Autorka widzi kino przede wszystkim w perspektywie historycznej i kulturowej, pamiętając, że opisywane wydarzenia miały duże znaczenie dla włoskiej tożsamości i pamięci zbiorowej. „Dekada ołowiu…” jest w związku z tym publikacją nie tylko o kinie Włoch, ale i o ich kulturze i historii. 

Dekonstrukcja - rozumienie - interpretacja. Studia z filozofii współczesnej i nie tylko

Piotr Dehnel

Rozważania zawarte w niniejszej książce dotyczą głównie filozofii współczesnejL hermeneutyki filozoficznej Hansa-Georga Gadamera, dekonstrukcji Jacques'a Derridy i później filozofii Ludwiga Wittgensteina. Nie starałem się myślicieli tych objąć wspólną perspektywą, raczej porównać, zestawić na zasadzie kolażu gotowe ich wizerunki, wyodrębniając konkretne tematy i problemy, które wydały mi się ważne i - co istotniejsze - na takie porównanie (zestawienie) pozwalały. Są to na przykład tematy zrozumienia, znaczenia, dekonstrukcji i destrukcji czy też problem interpretacji, który jest dla mnie przede wszystkim sprawą praktyki. Odniesienia do historii myśli filozoficznej, do Kanta, Locke'a czy Jacobiego są tego przykładem. Książka nie stawia jednej tezy. Może tylko tę, że - jak mawiał Ludwig Wittgenstein - "W wyścigu filozofii wygrywa ten, kto umie biec najwolniej. Albo: ten, który osiąga cel jako ostatni".

Dekonstrukcja, polityka i performatyka

Anna Burzyńska

Terminy „etyka”, „polityka”, „performatywność” i „doświadczenie” robią w ostatnich latach oszałamiającą karierę w dyskursie nauk humanistycznych. Mało kto wie jednak, że w ujęciach bardzo zbliżonych do dzisiejszych pojawiały się one w słowniku francuskiego filozofa Jacques’a Derridy już co najmniej w połowie lat 60. XX wieku. Najnowsza książka Anny Burzyńskiej prezentuje innego Derridę, znacznie mniej znanego na gruncie polskim – nie tylko jako twórcę specyficznego stylu czytania tekstów filozoficznych i literackich, nazwanego przez niego „dekonstrukcją”, ale również jako inicjatora współczesnej myśli etycznej i politycznej, pioniera performatyki i prekursora aktualnych badań nad doświadczeniem literatury. Jednocześnie książka ta przynosi bogatą panoramę najważniejszych przemian humanistyki ostatniego trzydziestolecia, a w szczególności – zwrotu etycznego, politycznego, performatycznego i empirycznego, które w największym stopniu wpłynęły na jej obecny kształt.

Deliberacja. Idea - metodologia - praktyka

Aneta Krzewińska

To pierwsza w Polsce książka metodologiczna poświęcona deliberacji. Autorka z idei i praktyki demokracji deliberacyjnej wywodzi techniki, które mogą wzbogacić instrumentarium badaczy społecznych. Prezentuje zarówno przykłady zastosowań technik deliberacyjnych zebrane z całego świata, jak i dzieli się efektami własnych praktycznych przedsięwzięć badawczych. Mimo tej wyraźnej metodologicznej orientacji, nie ucieka od dyskusji na temat kondycji systemów demokratycznych. Książka może być przydatna dla poszukiwaczy teoretycznych podstaw deliberacji oraz dla praktyków potrzebujących nowych narzędzi w swojej pracy badawczej, społecznej lub politycznej. 

Demencja. Podróż do nieznanych światów

Dasha Kiper

Dasha Kiper postanowiła napisać o demencji w sposób, w jaki nikt do tej pory tego nie robił - stawiając na pierwszym miejscu relację opiekunów z ich podopiecznymi. Wykorzystując swoje osobiste doświadczenia i wiedzę psycholożki klinicznej, pokazuje codzienne zmagania z chorobą, drogę do jej akceptacji i towarzyszące temu emocje, z którymi trudno sobie poradzić. A odczuwają je i chorzy, i opiekunowie: niecierpliwość, gniew, strach i wreszcie przytłaczające poczucie winy. Dlaczego opieka nad osobami cierpiącymi na demencję jest taka trudna? Gdy znika czyjaś pamięć, gdy zmieniają się osobowość i zachowanie, to z kim wówczas mamy do czynienia? Dlaczego to, co robimy, nigdy nie wystarcza? Wyłaniający się z rozmów z opiekunami obraz codzienności z chorobą potrafi przytłoczyć i przestraszyć, ale można znaleźć w nim także pocieszenie. Po to właśnie powstała ta książka - aby wszyscy byli i obecni opiekunowie poczuli, że nie są sami.

Democracy at Risk. The Growth of Nationalism and Extreme Right Parties as Threat to the EU

Ewa Rokicka, Jeremy Leaman, Dieter Eißel

The book analyses the threats to democracy that are associated with the rise of extreme-right parties and xenophobia in European Union countries. The authors show that the growing distrust towards democratic institutions and the increasing strength of populism and nationalism are connected with persistent inequalities and the malign focus on immigrants as scapegoats for the misery. Case studies from Germany, Great Britain, and Poland examine the details of the anti-democratic movements in these countries. They demonstrate the real threats to democracy and peaceful coexistence, and to the very future of the European project, its principles of solidarity and its political ambitions of convergence through mutual support. The reader will find in the book extensive empirical material outlining the situation in the European Union, along with proposals for solving the region's social, economic and political dilemmas, for reversing the trends of fragmentation and for revitalising Europe's democratic culture.

Demografia Współczesne zjawiska i teorie

Marek Okólski, Agnieszka Fihel

Książka w przystępny i oryginalny sposób przedstawia stan współczesnej demografii oraz podstawowe zagadnienia ludnościowe świata i różnych jego części. Wyłania się z niej obraz demografii jako fascynującej, interdyscyplinarnej dziedziny nauki, której zagadki intelektualne nieodmiennie przyciągają wybitne umysły matematyków, reprezentantów nauk humanistycznych, medycznych, przyrodniczych i społecznych. Autorzy zarysowują główne zjawiska, z jakimi mierzy się dziś demografia: wzrost zaludnienia Ziemi, wydłużanie się życia ludzkiego, słabnięcie rozrodczości, starzenie się populacji, nasilanie się mobilności terytorialnej oraz liczne, przebiegające różnorako przestrzenne lub kulturowe zróżnicowania tych zjawisk. Wskazują na obecne i przyszłe wyzwania społeczne mające swoje źródło w tych zjawiskach. Adresatami książki są wszystkie osoby interesujące się problemami życia społecznego, jego aspektami socjobiologicznymi oraz zachowaniami reprodukcyjnymi ludzi.

Demokracja, decyzje, wybory

Jacek Haman

Monografia pt. Demokracja, decyzje, wybory jest pierwszą w polskiej literaturze naukowej syntetyczną pracą przedstawiającą wszechstronnie i kompetentnie wiedzę na temat demokratycznego podejmowania decyzji społecznych. Autor przedstawia w niej zarówno teoretyczne koncepcje demokracji, jak również typy systemów wyborczych; a następnie bada ich własności oraz analizuje społeczne konsekwencje systemów wyborczych dla kształtowania się systemu partyjnego oraz dla politycznej efektywności demokracji reprezentacyjnej. prof. Grzegorz Lissowski Uniwersytet Warszawski Doskonała, unikatowa w polskiej literaturze naukowej książka. Podstawowa lektura dla wszystkich zajmujących się systemami głosowania i demokracją przedstawicielską. prof. Piotr Świstak University of Maryland Ta książka to swoista biblia dla twórców i ,,użytkowników"systemów wyborczych. Autor analizuje blisko trzydzieści wariantów większościowych, proporcjonalnych i quasi-proporcjonalnych systemów wyborczych. Ukazuje, jak poszczególne parametry systemu wyborczego i ich rozmaite kombinacje, wpływają na wynik wyborów oraz jakie to ma konsekwencje dla teorii demokracji. prof. Jacek Raciborski Uniwersytet Warszawski

Demokracja gospodarka polityka

Radosław Markowski, Mikołaj Cześnik, Michał Kotnarowski

Badanie preferencji politycznych, mechanizmów ich powstawania, stabilności i zmiany - to królewski temat politologii i socjologii. Poważne jego traktowanie wymaga kosztownych i wieloletnich badań empirycznych. Autorzy tej książki - jak nikt w Polsce - ten warunek spełnili. Przedstawiana praca opiera się na materiale empirycznym przez nich zgromadzonym w ramach kolejnych fal Polskiego Generalnego Studium Wyborczego. Tym razem uwagę badaczy przykuły nowe zjawiska, które ujawniły się w wyborach parlamentarnych 2011 roku, w szczególności fenomen sukcesu wyborczego Ruchu Palikota. Trzon monografii stanowią jednak dwa inne zagadnienia. Pierwsze, to wielce skomplikowany problem stosunku Polaków do partii politycznych, podjęty w perspektywie porównawczej i analizowany w ramach paradygmatu identyfikacji partyjnej, gdzie udało się daleko wyjść poza banalną tezę o powszechnej w społeczeństwie polskim niechęci do partii. Drugim, gruntownie zbadanym tematem jest kwestia głosowania ekonomicznego. Mamy dowód: w Polsce tego rodzaju determinanty preferencji wyborczych też mają znaczenie. Problem ten dał też Autorom okazję podjęcia prawdziwie ważkiej i ogólnej kwestii związków między polityką a gospodarką - problematyka klasyczna, ale rzadko empirycznie badana. Oddawana do rąk Czytelników książka z pewnością wejdzie na trwale do kanonu lektur politologów, socjologów, psychologów społecznych i ekonomistów. Znaczenia ujawnionych prawidłowości nie pomniejszą takie czy inne wyniki przyszłych wyborów, bo to nie jest rzecz o marketingu politycznym i doraźnych społecznych nastrojach.

Demokracja na rozdrożu. Deliberacja czy partycypacja polityczna?

Janusz Grygieńć

Demokracja na rozdrożu jest niezwykle kompetentnym przeglądem najważniejszych koncepcji demokracji partycypacyjnej i deliberacyjnej. Dotyczy najważniejszych sporów, jakie toczone są obecnie o optymalny kształt demokracji. W kolejnych rozdziałach autor dyskutuje kwestie, które są kluczowe dla zrozumienia osobliwości systemu demokratycznego i jego cech wyróżniających. Osią rozważań autora jest znalezienie odpowiedzi na pytanie, jaka powinna być w demokratycznych społeczeństwach relacja między dyskusją problemów społecznych i politycznych, udziałem szerokich mas w polityce a wysłuchiwaniem głosów ekspertów, którzy powinni reprezentować trzeźwe, obiektywne stanowisko poparte danymi naukowymi. W książce więc rozważane są problemy, którymi żyją wręcz współczesne demokracje: czy wpływ ekspertów na decyzje polityczne nie zabija aktywności politycznej obywateli?; czy masy są w stanie stworzyć prawidłowe rozwiązania polityczne?; czy możliwe jest dyskutowanie kwestii społecznych i politycznych na każdym poziomie? Grygieńć bardzo kompetentnie prowadzi czytelnika poprzez meandry tych dyskusji, pokazując klarownie argumenty na rzecz każdego z tych stanowisk oraz argumenty, które mogą je podważyć. Książka będzie na pewno czytana przez wszystkich tych, którzy interesują się polityką, a warto też byłoby, żeby przeczytali ją ci, którzy politykę czynnie uprawiają. Z recenzji prof. dra hab. Leszka Koczanowicza

Demokracja polska 1989-2003

Jacek Raciborski, Jerzy Bartkowski, Barbara Frątczak-Rudnicka, Jarosław...

Książka jest plonem pracy badawczej zespołu pracowników Zakładu Socjologii Polityki Instytutu Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. Autorzy w sposób systematyczny omawiają kluczowe procesy, które doprowadziły do zaistnienia w Polsce demokratycznego systemu politycznego i jego konsolidacji. Starają się odpowiedzieć na stale wracające pytania: jaki to splot procesów, wydarzeń krajowych i międzynarodowych doprowadził do zaistnienia demokracji w Polsce? kto właściwie w Polsce rządzi i czy system rządów jest politycznie i ekonomicznie efektywny? jaki był społeczny i ekonomiczny kontekst przemian? jak zorganizowane jest państwo i co z tego wynika dla obywateli? czy samorząd terytorialny okrzepł i stanowi już dojrzałą formę demokracji lokalnej? dlaczego partie polityczne są słabe a system partyjny jest niestabilny? co Polacy sądzą o funkcjonowaniu demokracji w Polsce i czy akceptują jej wartości i reguły? jakie czynniki determinują preferencje wyborcze i dlaczego tylko mniejsza część społeczeństwa bierze systematycznie udział w głosowaniach? czy idea narodowa jest nadal żywa i jak jest wykorzystywana w polityce? Nie są to wszystkie ważne pytania wynikające z doświadczeń 14 lat funkcjonowania demokracji, ale te wydają się najważniejsze dla wyjaśnienia konstrukcji ładu politycznego w Polsce.

Demokracja w okowach totarientalności

Cezary Olbromski

Czy dzisiaj - gdy kolejne odsłony totalności mamy już za sobą - zwycięska demokracja nie jest zagrożona? Autor kreśli scenariusz przyszłości zdominowanej przez sprawne i zamknięte systemy zorientowane na ekspansję, dla których e-cywilizacja stanowi nowe środowisko naturalne. Proces ten wymusza redefinicję sfery polityczności, obywatelstwa, lojalności, wreszcie totalności, po to by demokracja nie była instrumentalnie zracjonalizowanym algorytmem skuteczności formalnej - to ona jest teraz dla samej siebie największym zagrożeniem. Autor (...) zmusza czytelnika do zaakceptowania (...) niesłychanie skomplikowanego procesu - załamywania się starego porządku politycznego przy jednoczesnym powstawaniu całkowicie nowego, charakteryzującego się nie tylko nieustalonymi wektorami rozwoju, ale i kreacją nowych struktur o odmiennych od dotychczasowych mechanizmach funkcjonowania. z recenzji profesora Romana Bäckera Książka powinna zostać zauważona i wywołać dyskusje, gdyż poruszone w niej problemy są ważne dla wielu dyscyplin, m.in. socjologii, filozofii, prawa, politologii, antropologii kulturowej, psychologii społecznej. z recenzji profesora Jacka Sobczaka Polityka tutaj samoogranicza siebie i swoją racjonalność radykalnie i bezpowrotnie, kiedy e-środowisko (...) wyznacza własne (...) i nienegocjowalne reguły implementacji zasad deliberatywnej demokracji. z recenzji dr hab. Grażyny Woronieckiej, prof. UW

Demon Maxwella Dzieje i filozofia pewnego eksperymentu

Piotrowski Robert

Demon Maxwella jest jednym z najciekawszych eksperymentów myślowych w historii fizyki, o niemal półtorawiecznej historii. Polega on na wyobrażeniu sobie czynnika (mechanizmu lub istoty inteligentnej) działającego na poziomie molekularnym i zdolnego do sortowania molekuł gazu ze względu na kierunek lub prędkość ich poruszania się. Wynikiem działania takiego demona ma być wytworzenie nierównowagi ciśnienia lub temperatury w układzie znajdującym się początkowo w stanie równowagi termodynamicznej. To oznaczałoby sprzeczność z II zasadą termodynamiki, a przeto paradoks sięgający podstaw tej dziedziny fizyki. Książka przedstawia historię i filozofię demona Maxwella na interdyscyplinarnym tle fizyki, biologii, humanistyki i ekonomii. Robert Piotrowski pracuje w Instytucie Filozofii Uniwersytetu Zielonogórskiego. Zajmuje się m.in. logiką stosowaną, filozofią kultury oraz historią filozofii anglosaskiej i polskiej. Poprzednio wydał: Od materii Świata do materii Państwa. Z filozofii Tomasza Hobbesa (Universitas, 2000) Problem filozoficzny ładu społecznego a porównawcza nauka o cywilizacjach (Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2003) Logikę elementarną dla szkół akademickich (Wydawnictwo Akademickie Dialog, 2005)

Denacjonalizacja pieniądza. Analiza teoretyczna i praktyczna walut równoległych

Friedrich August von Hayek

Napisana ponad czterdzieści lat temu rozprawa o pieniądzach i wolności osobistej, która dziś inspiruje miłośników kryptowalut na całym świecie. Pierwszy polski przekład pracy Friedricha Augusta von Hayeka opublikowanej pierwotnie w 1976 i 1978 (wersja poszerzona) roku przez londyński Institute of Economic Affairs. Autor przedstawia koncepcję zniesienia rządowego monopolu na emisję pieniądza oraz kreśli wizję spontanicznego ładu ekonomicznego, w którym wiele równoległych walut emitowanych przez prywatne, nastawione na zysk podmioty konkuruje o względy użytkowników. Dowodzi, że implementacja jego projektu mogłaby nie tylko stworzyć stabilny system walutowy, lecz także przyczynić się do zabezpieczenia ludzkiej wolności przed tyrańskimi zakusami rządów. NIE KAŻDY SŁYSZAŁ O FRIEDRICHU AUGUŚCIE VON HAYEKU. Nie jest to jednak postać zupełnie nieznana. Przeciwnie, jak na nieżyjącego teoretyka nowoczesnej gospodarki cieszy się niesłabnącą popularnością i szacunkiem. Kojarzą go zwłaszcza ci, którzy szukają poważnego uzasadnienia dla obrony idei wolności ekonomicznej oraz dla druzgocącej krytyki tego sposobu myślenia, który charakteryzuje dzisiejszych socjalistów, etatystów, czy jakkolwiek ich nazwiemy. Jest więc Hayek autorytetem dla tzw. wolnorynkowców. Może być kimś więcej. Ten, kto przeczyta Denacjonalizację pieniądza i na jej podstawie postara się przemyśleć naszą obecną sytuację, może bez problemu zderzyć naukowe koncepcje Hayeka z rzeczywistością i zabawić się w futurologa. Czy bitcoin może wejść do powszechnego użytku? A jeżeli nie bitcoin, to może któraś z kolejnych walut notowanych w rankingach popularności? Co z librą, tokenem Facebooka? Także wiele banków pracuje nad własnymi rozwiązaniami. Krótko mówiąc, sprawa wydaje się otwarta, a problemy okazują się w gruncie rzeczy te same: dopuszczenie waluty do obrotu i uniwersalna stosowalność. Cały ten proces niewątpliwie już trwa. Internetowa infrastruktura kryptowalutowa w postaci bramek płatniczych, giełd i portfeli instalowanych na smartfonach rośnie z każdym dniem. Z każdym miesiącem coraz więcej sklepów przyjmować będzie kryptowaluty w podobny sposób, jak przyjmuje się klasyczne waluty fiducjarne. Wyzwaniem pozostają ciągle opłaty wymuszane przez obecnie przyjęty system dystrybucji – zdecentralizowana sieć zwana blockchainem utrzymywana jest dzięki „węzłom” zakładanym i utrzymywanym przez uczestników systemu, w którym transakcje są kodowane i zapisywane w nieedytowalnych blokach. Technologia ma jednak to do siebie, że znajduje rozwiązanie dla większości sytuacji, jeśli tylko pokonana Wprowadzenie tłumacza XXVIII zostanie bariera wyobraźni. Początkowy opór bankierów i rządów państw został skruszony. Co jednak wydarzy się, kiedy ministrowie finansów odkryją, że drugi obieg walutowy w żaden sposób nie jest przez nich kontrolowany, zatem nie mogą go opodatkować?

Denis Petau: Carthaginenses. Kartagińczycy

Iwona Słomak

Kartagińczycy to jedna z trzech tragedii Denisa Petau, francuskiego XVII-wiecznego luminarza nauki, tłumacza i poety łacińskiego, korespondenta Macieja Kazimierza Sarbiewskiego. Charakterystycznym rysem dramatycznej twórczości Petau jest jej senecjańskość – autor nie tylko finezyjnie naśladuje rzymskiego filozofa i tragika w zakresie środków formalno-stylistycznych, ale i podejmuje wątki jego myśli stoickiej. W Kartagińczykach Senecjańska perspektywa użyta została do reinterpretacji krwawych epizodów III wojny punickiej, o których zachowały się wzmianki u starożytnych historyków. Petau wydobywa rolę dwóch silnych kobiet w dziejach Kartaginy: Dydony, mitycznej założycielki miasta, oraz żony Hasdrubala, ostatniego kartagińskiego wodza. Śmierć drugiej z bohaterek – kulminacyjny punkt akcji tragedii – wykorzystuje autor, by postawić niełatwe kwestie dotyczące ludzkiej wolności i godności.