Popularnonaukowe i akademickie
Red. Wojciech Browarny, Monika Wolting, Marcus Joch
Kiedy przystępowałem do lektury tekstów składających się na ten zbiór, przypomniałem sobie słowa jednego z trzech dziewiętnastowiecznych tłumaczy Pana Tadeusza, Alberta Weissa, który wypowiedział je pod koniec życia: „Nie bacząc na – jak się wydaje – wręcz niemożliwe do wykorzenienia uprzedzenia płynące z narodowościowej niechęci i nienawiści panującej między Polakami i Niemcami, głównie z zamiarem torowania przy pomocy sztuki słowa drogi porozumienia, starałem się lata całe przekazywać czytelnikowi niemieckiemu skarby piśmiennictwa słowiańszczyzny”. Zebrane tu artykuły polskich i niemieckich historyków literatury, podobnie jak kiedyś działalność translatorska Weissa, mogą wnieść istotny wkład do dzieła porozumienia między Polakami i Niemcami. Sygnalizowana w tytule „opcja niemiecka”, rozumiana tutaj metaforycznie, to postawa sprzyjająca wzbogacaniu tożsamości dzisiejszych mieszkańców Śląska, Pomorza, Warmii i Mazur poprzez specyficzny rodzaj „zawłaszczania” dorobku kulturowego dawnych mieszkańców tych prowincji, postawa sprzyjająca upowszechnianiu pozytywnego wizerunku sąsiada zza Odry i intensyfikacji dialogu, który ciągle jeszcze jest najważniejszym dezyderatem w polityce zbliżania Polaków i Niemców. prof. dr hab. Edward Białek
Opieka i wychowanie w instytucjach wsparcia społecznego. Diagnoza i kierunki rozwoju
Joanna Wawrzyniak, Renata Szczepanik
Opieka i wychowanie instytucjonalne zmienia się we wszystkich sferach swojego funkcjonowania. Jakie są formalno-prawne przeobrażenia współczesnych instytucji opiekuńczo-wychowawczych Jakim zmianom podlegają wewnętrzne struktury placówek W jakim kierunku podążają te zmiany Jakie przemiany dokonały się w zakresie funkcji realizowanych przez współczesne instytucje Jaki wpływ ma opieka i wychowanie instytucjonalne na wzmacnianie mechanizmu wykluczenia społecznego Jakie są problemy osób objętych pomocą i oddziaływaniem instytucji opiekuńczo-wychowawczych: dzieci, młodzież, dorosłych, seniorów. Na te - i wiele innych pytań - próbują odpowiedzieć autorzy poszczególnych artykułów stanowiących zawartość niniejszego opracowania. Poruszane w książce zagadnienia wybiegają daleko poza obszar poszukiwań jedynie pedagogicznych i stanowią przedmiot rozważań prawników, kryminologów, socjologów, psychologów i pracowników socjalnych.
Opieka nad osobami starszymi. Wspierający i wspierani
Zofia Szweda-Lewandowska
Publikacja dotyczy sytuacji seniorów w zakresie potrzeb opiekuńczych z dwóch perspektyw: osób starszych oraz ich opiekunów (wspierany-wspierający - pierwsze tego typu badania prowadzone w Polsce). Autorka identyfikuje obszary, w których występuje deficyt wsparcia ze strony krewnych oraz bliskich (określa stopień zaspokojenia potrzeb opiekuńczych przez rodzinę). Analizuje, jak bardzo rodzinni opiekunowie seniorów są obciążeni obowiązkami opiekuńczymi, w jakim zakresie i jakie konsekwencje dla ich życia rodzinnego i zawodowego wynikają z konieczności świadczenia wsparcia potrzebującym krewnym. Wskazuje również na nieformalne sieci wsparcia (znajomi, przyjaciele, sąsiedzi) oraz usługi opiekuńcze świadczone zarówno legalnie, jak i w ramach pracy nierejestrowanej (szara strefa usług opiekuńczych), a także preferencje osób starszych dotyczące opiekunów. Zwraca uwagę na potencjalne możliwości w zakresie opieki i jej usprawnienia dzięki optymalnemu wykorzystaniu zasobów pozostających w dyspozycji samorządu terytorialnego, systemu ochrony zdrowia, systemu pomocy społecznej. Książka adresowana jest nie tylko do osób naukowo zajmujących się kwestiami opieki nad osobami starszymi, lecz także praktyków kształtujących politykę społeczną.
Walter Lippmann
W erze „fake newsów” i „postprawdy” dzieło Waltera Lippmanna to lektura obowiązkowa dla wszystkich, którzy troszczą się o stan demokracji „Opinia publiczna” to pierwszy polski przekład przełomowej książki Waltera Lippmanna (1889-1974), jednego z najbardziej wpływowych dziennikarzy i myślicieli amerykańskich XX wieku. Opublikowane po raz pierwszy w 1922 roku dzieło wywołało rewolucję w obszarze nauk politycznych i medioznawstwa. Autor dokonał druzgocącej krytyki „pierwotnego mitu demokracji”, w myśl którego „wiedza potrzebna do zarządzania ludzkimi sprawami spontanicznie dobywa się z ludzkiego serca”, wprowadził do obiegu naukowego pojęcie „stereotypu” w jego współczesnym, psychologicznym rozumieniu, podjął wreszcie przenikliwe rozważania na temat wpływu świata kreowanego przez media na mechanizmy podejmowania decyzji w demokracji liberalnej. Książka zawiera wprowadzenie autorstwa dra Pawła Armady zatytułowane „Świat Waltera Lippmanna, czyli jaskinia naszej wolności”. W ciągu życia pokolenia będącego teraz u władzy perswazja stała się samoświadomą sztuką i zwykłym narzędziem demokratycznych rządów. Nikt z nas nie zbliża się do rozumienia następstw tego zjawiska, ale nie jest nazbyt śmiałym proroctwem mówić, że wiedza o tym, jak wytwarzać przyzwolenie, zmieni wszystkie polityczne rachuby i przekształci każdą polityczną przesłankę. Pod naporem propagandy, niekoniecznie wyłącznie w złowieszczym znaczeniu tego słowa, dawne stałe naszego myślenia przeobraziły się w zmienne. Nie sposób już dłużej, dla przykładu, wierzyć w pierwotny dogmat demokracji, że wiedza potrzebna do zarządzania ludzkimi sprawami spontanicznie dobywa się z ludzkiego serca. Walter Lippmann
Opis grodów i terytoriów z północnej strony Dunaju czyli tak zwany Geograf Bawarski
Stanisław Zakrzewski
Plik pdf jest zamknięty w postaci rastrowej złożonej ze skanów. Geograf Bawarski anonimowy mnich znany ze sporządzenia spisu grodów zwanego Zapiską karolińską, nota Descriptio civitatum et regionum ad septentrionalem plagam Danubii (pol. Opis grodów i ziem z północnej strony Dunaju) spisana około roku 845 w Ratyzbonie dla Ludwika Niemca, odkryta w bibliotece elektora bawarskiego, w księdze z XII w., przez hrabiego de Buat, ministra pełnomocnego Ludwika XV, który ogłosił ją drukiem w 1772. Zawiera informacje o ludach i plemionach (zwłaszcza plemionach zachodniosłowiańskich), żyjących na wschód od Łaby i na północ od Dunaju, określając liczbę grodów każdego z plemion. Dokument obok Dagome Iudex, kronik Widukinda i Thietmara oraz Dokumentu praskiego jest źródłem informacji o wczesnej historii Słowian zachodnich. Jan Potocki, ekscentryczny podróżnik uważany za pierwszego polskiego archeologa, przedrukował tę zapiskę karolińską w 1796 i nadał mu nazwę Geografa Bawarskiego, która to potoczna nazwa przyjęła się międzynarodowo do dziś. Przyjmuje się, że autor był wywiadowcą państwa karolińskiego i zebrał wiadomości o Słowianach (głównie połabskich) dla celów wojskowych. Król wschodnich Franków Ludwik II Niemiecki chciał wiedzieć, jaką siłą dysponują poszczególne plemiona. Jako datę powstania przyjmuje się lata 844/845, gdyż pod rokiem 844 znajdujemy podobną zapiskę w Annales Fuldenses (prawdopodobnie autorstwa Rudolfa z Fuldy). Z Fuldy zapiska trafiła do Ratyzbony, gdzie w klasztorze św. Emmerama została poddana drugiej redakcji. (https://pl.wikipedia.org/wiki/Geograf_Bawarski)
Oporowscy herbu Sulima. Kariera rodziny możnowładczej w późnośredniowiecznej Polsce
Tomasz Pietras
Rodzina Oporowskich herbu Sulima była jedną z najważniejszych familii możnowładczych działających na obszarze tzw. szerokiej Wielkopolski w późnym średniowieczu. Z jej szeregów rekrutowało się m.in.: dwóch szefów kancelarii królewskiej Jagiellonów ‒ podkanclerzy Władysław z Oporowa oraz Andrzej (jego bratanek), dwaj biskupi, w tym prymas Polski, liczni zasiadający w radzie królewskiej wojewodowie i kasztelanowie, posłowie ziemscy, królewscy dyplomaci oraz prałaci i kanonicy kapituł katedralnych. Oporowscy zaliczali się w XV stuleciu stale do stronnictwa dworskiego oraz często angażowali w różne akcje polityczne królów z dynastii Jagiellonów. Można więc zaliczyć niektórych z przedstawicieli tej rodziny do elity ogólnopolskiej. Początkową cezurą chronologiczną książki jest rok 1339, gdy w źródłach po raz pierwszy pojawił się włodarz łęczycki Stefan, dziedzic Oporowa. Wojewoda łęczycki Mikołaj z Oporowa założył w latach 1399‒1424 miasto i zbudował warownię ‒ fortalicjum. Jego syn ‒ Władysław z Oporowa ‒ arcybiskup gnieźnieński wzniósł w Oporowie obronny zamek, istniejący do dziś oraz ufundował w 1453 klasztor oo. paulinów. Z przyczyn genealogicznych opis dziejów tej rodziny kończy się na latach 1540–1542, kiedy zmarli wojewodowie brzeski kujawski Jan Oporowski (młodszy) oraz łęczycki Andrzej Oporowski, przedstawiciele szóstego już pokolenia dziedziców Oporowa. Zasięg geograficzny książki stanowią miejsca związane z działalnością polityczną i majątkową Oporowskich.
Opowiadanie w perspektywie badań porównawczych
Zofia Mitosek
Opowiadać dalej... (Zofia Mitosek) . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 INNY / ETYKA Manfred Schmeling Opowiadanie o konfrontacji: Inny w narracji współczesnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Małgorzata Czermińska „Punkt widzenia” jako kategoria antropologiczna i narracyjna w prozie niefikcjonalnej . . . . 27 Jan Kordys Sekret i kłamstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 Jean Bessiere Etyczne implikacje opowiadania . . . . . . . . 65 Ewa Kraskowska Wielka narracja kobieca. Rozdział I: od Wollstonecraft do Woolf . . . . . . . . . . . . . .79 Stanisław Jaworski Co się mieści pod maskami . . . . . . . .97 NARRATOLOGIA Jerzy Trzebiński Narracyjne myślenie o innym człowieku . 111 Bogdan Owczarek Dwa porządki opowiadania . . . . . . . . .131 Danuta Ulicka Narracyjna i nienarracyjna koncepcja dyskursu literaturoznawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .153 John Neubauer Czy zachodnia teoria opowiadania ma uniwersalne zastosowanie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175 Przemysław Pietrzak Opowiadanie w opowiadaniu. Mise en abyme a narratologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187 Michał Mrugalski O ślepej plamce w oku mitologa . . . . . .197 NIE TYLKO LITERARURA Michel Morel Od wiadomości prasowych po opowiadanie literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Olga Dawidowicz−Chymkowska Tożsamość i zmiana. Analiza narracji w brulionach Fantomów Kuncewiczowej . . . . . . . . .235 Ewa Szczęsna Narracja jako chwyt tekstowy . . . . . . . . . . .251 Anna Wieczorkiewicz Jeść jak tubylcy. Fragmenty mitologii turystycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .267 GATUNKI / KATEGORIE Nina Braginska Opowiadanie / narracja jako produkt uboczny egzegezy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .285 Piotr Salwa Dawna nowela włoska – tradycja przekazu ustnego a tekst pisany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .303 Anna Łebkowska Narracja biograficzna w fikcji . . . . . . . . .315 Grzegorz Grochowski Narracja, gatunek, znaczenie . . . . . .333 Krystyna Ruta−Rutkowska Opowiadanie w dramacie . . . . .355 Teresa Dobrzyńska Opowiadanie i wiersz. O użyciu form wierszowych w utworach narracyjnych . . . . . . 373 Witold Sadowski Wiersz wolny wobec opowiadania . . . . . . 389 Jarosław Płuciennik Opowieści według Marka Turnera a empatia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 Joanna Ślósarska Pokonać strach – aksjologiczne nacechowanie ram i planów w opowiadaniach J.R.R. Tolkiena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .421 Zofia Mitosek Opowiadanie i ironia . . . . . . . . . . . . . . . . .431 Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449
Opowiadanie w perspektywie badań porównawczych
Zofia Mitosek
Opowiadać dalej... (Zofia Mitosek) . . . . . . . . . . . . . . . . . 5 INNY / ETYKA Manfred Schmeling Opowiadanie o konfrontacji: Inny w narracji współczesnej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Małgorzata Czermińska „Punkt widzenia” jako kategoria antropologiczna i narracyjna w prozie niefikcjonalnej . . . . 27 Jan Kordys Sekret i kłamstwo . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47 Jean Bessiere Etyczne implikacje opowiadania . . . . . . . . 65 Ewa Kraskowska Wielka narracja kobieca. Rozdział I: od Wollstonecraft do Woolf . . . . . . . . . . . . . .79 Stanisław Jaworski Co się mieści pod maskami . . . . . . . .97 NARRATOLOGIA Jerzy Trzebiński Narracyjne myślenie o innym człowieku . 111 Bogdan Owczarek Dwa porządki opowiadania . . . . . . . . .131 Danuta Ulicka Narracyjna i nienarracyjna koncepcja dyskursu literaturoznawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .153 John Neubauer Czy zachodnia teoria opowiadania ma uniwersalne zastosowanie? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .175 Przemysław Pietrzak Opowiadanie w opowiadaniu. Mise en abyme a narratologia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .187 Michał Mrugalski O ślepej plamce w oku mitologa . . . . . .197 NIE TYLKO LITERARURA Michel Morel Od wiadomości prasowych po opowiadanie literackie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 219 Olga Dawidowicz−Chymkowska Tożsamość i zmiana. Analiza narracji w brulionach Fantomów Kuncewiczowej . . . . . . . . .235 Ewa Szczęsna Narracja jako chwyt tekstowy . . . . . . . . . . .251 Anna Wieczorkiewicz Jeść jak tubylcy. Fragmenty mitologii turystycznej . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .267 GATUNKI / KATEGORIE Nina Braginska Opowiadanie / narracja jako produkt uboczny egzegezy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .285 Piotr Salwa Dawna nowela włoska – tradycja przekazu ustnego a tekst pisany . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .303 Anna Łebkowska Narracja biograficzna w fikcji . . . . . . . . .315 Grzegorz Grochowski Narracja, gatunek, znaczenie . . . . . .333 Krystyna Ruta−Rutkowska Opowiadanie w dramacie . . . . .355 Teresa Dobrzyńska Opowiadanie i wiersz. O użyciu form wierszowych w utworach narracyjnych . . . . . . 373 Witold Sadowski Wiersz wolny wobec opowiadania . . . . . . 389 Jarosław Płuciennik Opowieści według Marka Turnera a empatia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 407 Joanna Ślósarska Pokonać strach – aksjologiczne nacechowanie ram i planów w opowiadaniach J.R.R. Tolkiena . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .421 Zofia Mitosek Opowiadanie i ironia . . . . . . . . . . . . . . . . .431 Indeks osób . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 449
Opowiedzieć historię. Polska dramaturgia współczesna po 2006 roku
Joanna Królikowska, Weronika Żyła
Naszym celem od początku było przyjrzenie się różnorodnym sposobom przedstawiania wydarzeń - tak z dawnej, jak i najnowszej historii - w powstających w ostatnich latach spektaklach i dramatach. Chcieliśmy sprawdzić, w jakiej fazie poszukiwania nowych metod twórczej krytyki makrohistorii społeczno-politycznych oraz form ich scenicznego komponowania znajduje się polska dramaturgia, nie tylko w swoim wymiarze literackim, ale i scenicznym. Zależało nam na próbie dyskusji nad wielkimi narracjami historycznymi, jak również nad bieżącymi wydarzeniami społecznopolitycznymi. Naszym celem było także przyjrzenie się, w jakim kierunku zmierzają poszukiwania nowego języka, jakie są nowe układy odniesienia i współczesne perspektywy oglądu historii oraz teraźniejszości, która za chwilę stanie się historią. Istotne było dla nas, aby do dyskusji włączyć refleksję nad strukturami opowiadania indywidualnych mikrohistorii, również tych dotyczących przedstawicieli grup często wykluczonych [...]. Ze wstępu Joanny Królikowskiej i Weroniki Żyły