Filozofia

Kulturalny barbarzyńca. Fenomenologia radykalna Michela Henry'ego jako filozofia sztuki życia

Sabina Kruszyńska

Michel Henry (1922–2002) znany jest jako twórca swoistej wersji fenomenologii radykalnej, w której podmiotowość –cielesna żyjąca sobość – góruje nad wszystkim co przedmiotowe i wszystkiemu co przedmiotowe nadaje wartość. Wersja ta zasługuje na uwagę ze względu na interesujące rozwiązanie ważnego dla myśli współczesnej problemu ludzkiej konstytucji świata. Rozwiązanie zaproponowane przez francuskiego filozofa daje możliwość sformułowania satysfakcjonującej odpowiedzi na pytanie o kondycję współczesnej kultury io kondycję człowieka, który dążąc do swoiście pojmowanej doskonałości oraz korzystając z najlepszych umysłów swoich czasów, ogołaca się z tego, co przez wieki uznawał za swą chlubę– z człowieczeństwa. Ten antropologiczny wątek fenomenologii radykalnej jest w książce wyeksponowany i zinterpretowany tak, aby można było z niego wydobyć filozofię mądrościową. Czytelnik znajdzie syntetyczne przedstawienie najważniejszych poglądów myśliciela, odniesienie ich do modnych dziś filozofii transgresji i filozofii „śmierci podmiotu”, rozważania o tym, na czym polega barbarzyństwo współczesnej kultury oraz czym jest sztuka, a szczególnie na czym polega sztuka życia. Fenomenolog Michel Henryjest znakomitym teoretykiem, ale także mędrcem, który namawia nas, byśmy się stali tytułowymi „kulturalnymi barbarzyńcami” – artystami tworzącymi dzieła życia.

La gaya scienza

Fryderyk Nietzsche

Fryderyk Nietzsche (1844-1900) uznawany jest za jednego z najważniejszych niemieckich filozofów, a był także poetą i filologiem. Jego poglądy znacząco wpłynęły na całe późniejsze myślenie o kulturze, cywilizacji, człowieku, religii. Nietzsche głosił upadek cywilizacji zachodniej, opartej na myśli greckiej, sokratejskiej, a zatem z gruntu apollińskiej (połączonej dodatkowo z chrześcijańską etyką). Tej postawie przeciwstawiał postawę dionizyjską, witalną (połączoną dodatkowo z pojęciami woli mocy i pojęciem nadczłowieka. Jak pisze R.J. Hollingdale W La gaya scienza Nietzsche kontynuuje eksperymenty prowadzone w poprzednich książkach, ale są już niej obecne, w postaci zalążkowej, jego najdojrzalsze teorie - teoria woli mocy, śmierci Boga, nadczłowieka i wiecznego nawrotu. Ponadto autor nie pozwala ani na chwilę zapomnieć, że zasadniczą przesłanką wszystkich tych eksperymentów jest zniknięcie świata metafizycznego. Obecna edycja to wreszcie nowy przekład, po raz pierwszy w Polsce będziecie mogli zapoznać się z myślą Nietzschego, nie poprzez pryzmat młodopolskich (jak wcześniejsze przekłady) uniesień, lecz w przekładzie oddającym i treść i ducha Nietzschego. Jak pisze tłumacz, Jerzy Korpanty ten przekład to powrót do właściwego, wybranego przez Nietzschego tytułu dzieła, powrót do oryginalnej specyficznej interpunkcji autora, merytoryczne przypisy ułatwiające lekturę, w znaczących przypadkach pozostawianie w nawiasach niemieckich słów oryginału, co pozwala czytelnikowi rozpoznawać gry słowne, w których lubował się Nietzsche. A dodajmy jeszcze za R. Safranskim Księga ta, którą ukończył na wiosnę 1882 roku, miała opisać krajobraz życia i poznania pod wpływem światła, które Nietzsche ujrzał latem 1881 w Sils Maria. Napisał ją z wielkim polotem, kiedy tygodniami wolny był od dokuczliwych i przygnębiających cierpień ciała, szkicował jej plan podczas słonecznych wędrówek w okolicach Genui, wyznając w niej miłość do różnokształtnego wybrzeża, skał, usłanych willami i altanami wzgórz, widoków na morze. Ta sceneria, w której znajduje udane życie, jest w tej książce wszędzie obecna.

Laches

Platon

Dialog Laches dotyczy natury odwagi. Sokrates rozmawia z ateńskimi dowódcami wojskowymi, próbując ustalić, czym właściwie jest męstwo. Kolejne definicje okazują się niewystarczające, a rozmowa prowadzi do głębszej refleksji nad związkiem odwagi z wiedzą i rozumem. Dialogi Platona należą do najważniejszych i najbardziej wpływowych dzieł w historii filozofii europejskiej. Spisane w formie rozmów najczęściej prowadzonych przez Sokratesa stanowią niezwykłe połączenie filozoficznego dociekania, literackiej formy i żywej dyskusji nad najważniejszymi pytaniami dotyczącymi człowieka i świata. W dialogach tych Platon podejmuje fundamentalne zagadnienia filozoficzne: czym jest sprawiedliwość, czym jest dobro, czym jest prawda i wiedza, jaka jest natura duszy oraz jaki powinien być właściwy porządek państwa. Rozmowy bohaterów, prowadzone metodą pytań i odpowiedzi, odsłaniają złożoność pojęć, które często uznajemy za oczywiste, a jednocześnie uczą sztuki krytycznego myślenia i filozoficznej refleksji. Dialogiczna forma dzieł Platona sprawia, że nie są one jedynie traktatami filozoficznymi, lecz także literackimi obrazami życia intelektualnego starożytnej Grecji. Spotykamy w nich postacie filozofów, polityków, sofistów i młodych uczniów, którzy wspólnie poszukują prawdy w atmosferze sporów, ironii i dociekliwości. Niniejsza seria obejmuje wybór dwudziestu trzech dialogów Platona, publikowanych w osobnych tomach. Każdy z nich stanowi samodzielną całość, a zarazem część wielkiego projektu filozoficznego, który od ponad dwóch tysięcy lat kształtuje myślenie o etyce, polityce, poznaniu i naturze rzeczywistości. Lektura dialogów Platona pozostaje jednym z najważniejszych doświadczeń intelektualnych kultury Zachodu zaproszeniem do rozmowy o pytaniach, które nigdy nie tracą aktualności.

Le Surnaturel en littérature et au cinéma. The Supernatural in literature and cinema

red. Katarzyna Gadomska, red. Agnieszka Loska, red....

Nadnaturalność (le surnaturel), niesamowitość (l’étrange), cudowność (le merveilleux) oraz fantastyka i horror… Pozornie wszystkie te pojęcia mogą zostać uznane za bliskie czy wręcz pokrewne. Różnice między nimi uwidaczniają się dopiero podczas wnikliwej analizy poetyki, struktury czy też logiki nimi rządzącej. Bez wątpienia jednak kategoria nadnaturalności, przekraczając granice literatury, mieści w sobie nie tylko fantastykę, niesamowitość czy cudowność, ale także science fiction i fantasy, gatunki, które  w XX wieku czerpią z nich inspiracje. Niniejsza publikacja, skierowana zarówno do literaturoznawców, jak i do miłośników tego typu literatury, jest próbą zbadania kategorii nadnaturalności we wspomnianych gatunkach, wciąż budzących zainteresowanie wielu krytyków, teoretyków oraz czytelników. Zawiera ona 27 artykułów (w językach angielskim, francuskim oraz włoskim), w których autorzy poruszają zagadnienie nadnaturalności w odniesieniu do literatury i kinematografii, ukazując z różnych perspektyw jej niezwykłą heterogeniczność.   Katarzyna Gadomska, dr hab., adiunkt w Instytucie Języków Romańskich i Translatoryki Uniwersytetu Śląskiego, badaczka paraliteratur francusko- i anglojęzycznych. Autorka dwóch monografii: Science-fiction et fantasy comme merveilleux contemporain (2002) oraz La prose néofantastique d’expression francaise aux XXe et XXIe siècles (2012), a także licznych artykułów, w periodykach krajowych i zagranicznych, na temat fantastyki, horroru, fantasy i science-fiction. [19.10.2012][R] Agnieszka Loska, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Instytucie Języków Romańskich i Translatoryki Uniwersytetu Śląskiego. Interesuje się literaturą (neo)fantastyczną francusko- i anglojęzyczną. Autorka artykułów, w periodykach krajowych i zagranicznych, na temat (neo)fantastyki, fantasy i grozy. Współredaktorka dwóch monografii wieloautorskich: Poe, Grabiński, Ray, Lovecraft. Visions, Correspondences, Transitions (Katowice 2017, wraz z K. Gadomską, współudz. A. Swoboda) oraz Le Surnaturel en littérature et au cinéma. The Supernatural in literature and cinema (Katowice 2018, wraz z K. Gadomską i A. Swobodą). [07.10.2018] Anna Swoboda, mgr, doktorantka w Instytucie Języków Romańskich i Translatoryki Uniwersytetu Śląskiego. Interesuje się frankofońską literaturą afrykańską. Autorka artykułów w periodykach zagranicznych na temat twórczości senegalskich pisarek Ken Bugul i Fatou Diome. [09.2017]

Listy moralne do Lucyliusza (Wybór) oraz Księga o sposobach na przypadki

Lucjusz Anneusz Seneka

Lucjusz Anneusz Seneka, wielki stoik i filozof starożytnego Rzymu, to postać, której nauki do dziś niosą uniwersalne wartości. W zbiorze zawierającym wybrane Listy moralne do Lucyliusza oraz Księgę o sposobach na przypadki Seneka dzieli się mądrością życia opartego na cnotach, w szczególności wewnętrznej dyscyplinie, odporności na trudności losu i rozważaniach nad etyką oraz losem człowieka. Stoicka filozofia autora, której rdzeń stanowi idea życia w zgodzie z naturą i kontrolowania emocji, pokazuje, jak można odnaleźć wewnętrzny spokój w chaosie codzienności. Listy moralne to zbiór refleksji i nauk skierowanych do Lucyliusza, młodego rzymskiego urzędnika, w których Seneka zachęca go do filozoficznej drogi samodoskonalenia. Autor podejmuje tematy takie jak wartość czasu, relacje z ludźmi, stosunek do bogactwa oraz śmierci, ucząc, że prawdziwe szczęście pochodzi z wewnętrznej harmonii i zgody z losem. Seneka pisze prostym, lecz głębokim językiem, skłaniając czytelnika do refleksji nad własnym życiem. Z kolei Księga o sposobach na przypadki to zbiór praktycznych wskazówek dotyczących radzenia sobie z przeciwnościami losu. Autor przekazuje, że cierpienia i nieszczęścia są nieuniknioną częścią życia, ale to, w jaki sposób na nie reagujemy, decyduje o naszym spokoju ducha i moralnej sile. Tłumaczenie Mieczysława Olszowskiego, oparte na klasycznych rękopisach, oddaje nie tylko treść, ale także formę oryginału, pozwalając czytelnikowi poczuć klimat literatury starożytnego Rzymu. Olszowski, autor wstępu, przybliża również kontekst historyczny i filozoficzny dzieł Seneki. Książka ta to nie tylko filozoficzne traktaty, ale także praktyczne wskazówki na trudne chwile, które inspirują do wewnętrznej pracy nad sobą i refleksji nad naturą ludzkiej egzystencji.

Lizys

Platon

W dialogu Lizys rozmowa dotyczy natury przyjaźni i wzajemnej sympatii między ludźmi. Sokrates analizuje różne możliwe wyjaśnienia tego, dlaczego jedni ludzie się przyciągają, a inni nie. Dialog pokazuje złożoność relacji międzyludzkich i trudność w znalezieniu jednej definicji przyjaźni. Dialogi Platona należą do najważniejszych i najbardziej wpływowych dzieł w historii filozofii europejskiej. Spisane w formie rozmów najczęściej prowadzonych przez Sokratesa stanowią niezwykłe połączenie filozoficznego dociekania, literackiej formy i żywej dyskusji nad najważniejszymi pytaniami dotyczącymi człowieka i świata. W dialogach tych Platon podejmuje fundamentalne zagadnienia filozoficzne: czym jest sprawiedliwość, czym jest dobro, czym jest prawda i wiedza, jaka jest natura duszy oraz jaki powinien być właściwy porządek państwa. Rozmowy bohaterów, prowadzone metodą pytań i odpowiedzi, odsłaniają złożoność pojęć, które często uznajemy za oczywiste, a jednocześnie uczą sztuki krytycznego myślenia i filozoficznej refleksji. Dialogiczna forma dzieł Platona sprawia, że nie są one jedynie traktatami filozoficznymi, lecz także literackimi obrazami życia intelektualnego starożytnej Grecji. Spotykamy w nich postacie filozofów, polityków, sofistów i młodych uczniów, którzy wspólnie poszukują prawdy w atmosferze sporów, ironii i dociekliwości. Niniejsza seria obejmuje wybór dwudziestu trzech dialogów Platona, publikowanych w osobnych tomach. Każdy z nich stanowi samodzielną całość, a zarazem część wielkiego projektu filozoficznego, który od ponad dwóch tysięcy lat kształtuje myślenie o etyce, polityce, poznaniu i naturze rzeczywistości. Lektura dialogów Platona pozostaje jednym z najważniejszych doświadczeń intelektualnych kultury Zachodu zaproszeniem do rozmowy o pytaniach, które nigdy nie tracą aktualności.

Logika wolnego świata. O tym, jak władza niszczy naturalny porządek

Przemysław Sierzycki

"Logika wolnego świata. O tym, jak władza niszczy naturalny porządek" to książka o najprostszej idei świata podanej możliwie precyzyjnie: o porządku, który wyłania się z dobrowolności i równych praw. Autor łączy ekonomię, etykę, cybernetykę i ewolucję w jeden spójny obraz: pokazuje, jak informacje krążą w społeczeństwie, skąd biorą się ceny, normy i instytucje, dlaczego przymus i władza niszczą sprzężenia zwrotne - i czemu wolność nie jest utopią, lecz naturalną formą dopasowania do rzeczywistości. To przewodnik po mechanizmach, a nie po sloganach: pokazuje, jak odróżniać reguły od wyjątków, prawidłowości od anegdoty, język od manipulacji. Zamiast wzywać do rewolucji, proponuje zmianę optyki: widzieć świat tak, by porządek mógł wyłonić się sam. Większość książek o społeczeństwie, gospodarce czy polityce zaczyna się od jednego cichego założenia: świat, w którym żyjemy, jest w swoich fundamentach właściwy, a ewentualne problemy wynikają z błędów ludzi, złych decyzji albo niedoskonałości systemu. Ta książka wychodzi z dokładnie przeciwnego punktu. Nie zakłada, że system jest niedoskonały. Zakłada, że jest błędny u podstaw. To różnica fundamentalna. Jakub Bartoszek, CEO and Founder Cashify, autor przedmowy do książki Neomerkantylizm prawicy i redystrybucjonizm lewicy różnią się w detalach, zgadzają się co do roli państwa. Ten kuriozalny konsensus dostrzega w nim panaceum na kryzys, na nierówności, na konkurencję z Chinami, na rozpad wspólnoty. I choć nierzadko odwołuje się do korzeni liberalnego porządku, to gubi fundamentalne pytania o granice władzy. Przemysław Sierzycki stawia to pytanie i wiele innych, które współczesna debata publiczna starannie omija. "Logika wolnego świata" to nie jest kolejna polemika z aktualną polityką. To próba powrotu do fundamentów, do rozumienia wolności, własności i handlu jako zasad zakotwiczonych głębiej niż jakakolwiek ideologia. To lektura niewygodna dla każdego, kto swoją polityczną edukację zakończył na studiowaniu partyjnych manifestów. Tomasz Wróblewski, prezes Warsaw Enterprise Institute

Logos, dike, kosmos, eidos i eidolon

Ernst Cassier

We wszystkich trzech prezentowanych tutaj i poświęconych myśli starożytnej rozprawach Cassirera otrzymujemy nie tylko przedstawienie jej dziejów, ale przede wszystkim ich interpretację jako spójnej, systematycznej całości, której rozwój prowadzi w określonym kierunku, precyzowanym w jego własnej koncepcji. Nie znajdziemy tu jedynie relacji z tego, jak wyglądają poglądy poszczególnych filozofów greckich, ale przede wszystkim próbę określenia, jaka jest ich rola w całej późniejszej myśli. Autor nie analizuje treści stworzonych przez nich pojęć, lecz ich funkcję; nie zajmuje się nimi w ich gotowej, wykształconej już postaci, lecz woli ujmować je niejako in statu nascendi, bowiem w jego opinii tylko w ten sposób możemy sobie uświadomić żmudną i trudną pracę, jaką za pośrednictwem Heraklita, Parmenidesa, Platona czy Demokryta wykonała myśl, by pojęcia te ukształtować. Pokazuje je jako swego rodzaju narzędzia, soczewki, za pomocą których starożytni myśliciele realizowali swe dążenia uchwycenia i skupienia nieprzebranej różnorodności otaczającego ich świata dążenia wspólne wszystkim przeszłym, przyszłym i w ogóle możliwym konceptualizacjom.