Ogólne, kompendium wiedzy
red. Marian Mikołajczyk, Wojciech Organiściak
W prezentowanym tomie „Z Dziejów Prawa” zebrano artykuły i rozprawy dotyczące następujących problemów: Konrad Graczyk pisze o wyroku niemieckiego Trybunału Ludowego z 1943 roku w sprawie kłamstwa katyńskiego, Elżbieta Romanowska analizuje sytuację ogólnego nadzoru prokuratorskiego w Polskich Siłach Zbrojnych w okresie od maja 1943 roku do lipca 1944 roku. Kwestię odpowiedzialności karnej żołnierzy za działanie na rozkaz w kodeksie karnym Wojska Polskiego z 1944 roku porusza Michał Arndt. Zagadnieniu propagandy faszyzmu oraz poniżania, lżenia i wyszydzania ustroju państwa w świetle orzecznictwa Sądu Okręgowego w Krakowie w latach 1946–1950 (w świetle artykułu 29 m.k.k. z 13 czerwca 1946 roku) poświęcił swój artykuł Karol Siemaszko. Z kolei Marta Paszek przedstawia historię Wojskowego Sądu Rejonowego w Katowicach (1946–1955). Kolejna autorka – Agnieszka Watoła, analizuje w swoim artykule pojęcie niezawisłości sędziowskiej w Polsce (1944–1956). Zagadnieniu przepisów szczegółowych o dziedziczeniu gospodarstw rolnych w Polsce Ludowej poświęciła swój tekst Anna Moszyńska. Zamykający pierwszą część tomu tekst dotyczy relacji PZPR i związków zawodowych w sądownictwie po sierpniu 1980 roku. W części, zatytułowanej Recenzje, omówieniu i analizie została poddana książka Nikołaja Iwanowa pt. Zapomniane ludobójstwo. Polacy w państwie Stalina. „Operacja polska” 1937–1938. Rocznik kończy Kronika Katedry Historii Prawa za rok 2014 oraz wykaz publikacji Katedry Prawa.
Zarys koncepcji placebo legislacyjnego
Mateusz Stępień
Autor posługuje się metaforą medycznego placebo do opisania procesów legislacyjnych, w których tworzone akty prawne mają służyć bardziej celom politycznym lub psychologicznym niż realnemu rozwiązywaniu problemów społecznych. Eksploruje, jak prawo może być używane do uśmierzania nastrojów lub potrzeb społecznych, a także jako narzędzie autoprezentacji polityków, a jednocześnie nie przynosić oczekiwanej poprawy w dziedzinie, której dane prawodawstwo dotyczy. (...) Mateusz Stępień zwraca uwagę na to, że praktyka świadomego tworzenia aktów prawnych, które nie przynoszą przewidzianych w nich skutków, nie jest ani marginalna ani przypadkowa. Podkreśla, że tworzenie prawa symbolicznego jest istotną częścią aktywności legislacyjnych, pełniącą zróżnicowane funkcje, tworzącą złożone relacje ze sferą polityki. Zarys koncepcji placebo legislacyjnego to ważny wkład w debatę na temat natury i funkcji prawa w demokracjach. Z recenzji dr. hab. Michała Kaczmarczyka, prof. UG Mateusz Stępień przedstawia bardzo obiecującą koncepcję, dalece dojrzalszą, pełniejszą i bardziej samoświadomą niż zdecydowana większość propozycji w ramach tego obszaru refleksji naukowej. Z recenzji dr hab. Agnieszki Bielskiej-Brodziak, prof. UŚ Mateusz Stępień - profesor uczelni na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego. Specjalizuje się w empirycznych badaniach nad prawem, studiach nad kulturami prawnymi, salą sądową i podejmowaniem decyzji prawnych. Kierownik projektów badawczych: ,,Dystans władzy na sali sądowej. Studium teoretyczno-empiryczne" (NCN OPUS), ,,Empatia sędziowska jako wyzwanie. Przykład polskich sędziów" (NCN OPUS), ,,Skuteczność prawa w rozwiązywaniu problemów przewrotnych. Studium przypadku polityk antysmogowych w Małopolsce" (SONATA BIS) oraz ,,Teoria placebo legislacyjnego" (NCN OPUS). Autor kilku książek: Responsywna administracja publiczna (2008), Spór konfucjanistów z legistami. Wokół chińskiej kultury prawnej (2014), Chińskie marzenie o konstytucjonalizmie (2015), Frank (2018), współautor Courtroom Power Distance Dynamics (2021).
Andrzej Bryl
Międzynarodowe trybunały karne mają już wprawdzie dosyć długą historię, ale ich szczególny rozwój nastąpił w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, a swoistym zwieńczeniem tego procesu było podpisanie Statutu Rzymskiego i powołanie Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze. Jurysdykcja tego organu obejmuje cztery podstawowe typy zbrodni międzynarodowych: ludobójstwo, zbrodnie przeciwko ludzkości, zbrodnie wojenne oraz agresję i zbrodnie przeciwko pokojowi. [...] Na podstawie wnikliwej lektury pracy Andrzeja Bryla mogę sformułować trzy podstawowe wnioski: po pierwsze, rozprawa jest skonstruowana poprawnie pod względem metodologicznym; po drugie, przeprowadzona analiza jest szczegółowa, wszechstronna, wyczerpująca, wnikliwa i rzetelna; po trzecie, praca koncentruje się wprawdzie na orzecznictwie międzynarodowych trybunałów karnych w kontekście jego historycznego rozwoju, ale niewątpliwą zaletą dzieła jest też interdyscyplinarne połączenie perspektywy dogmatycznoprawnej z perspektywą teoretyczno- i filozoficznoprawną. prof. dr hab. Jerzy Zajadło Andrzej Bryl, doktor nauk prawnych, absolwent na wydziałów prawa (2004) i socjologii (2007) na Uniwersytecie Wrocławskim oraz zarządzania na University of Minnesota (2010). Autor wielu publikacji z zakresu doktryn politycznych i prawnych oraz międzynarodowego prawa karnego.
Dawid Sześciło
Książka Dawida Sześciło jest znakomitym przewodnikiem po meandrach instytucjonalnego krajobrazu opieki zdrowotnej w Europie. Nie tylko rzetelnym i świetnie osadzonym w dostępnym materiale porównawczym, ale przede wszystkim pozbawionym ideologicznego zacietrzewienia. Jej autor analizuje wchodzące w grę rozwiązania chłodnym okiem, w każdym przypadku starając się znaleźć ich dobre i złe strony. Świetnie używa krytycznych narzędzi analitycznych, aby spod powłoki potocznych wyobrażeń i ideologicznie warunkowanych zachwytów bądź potępień wydobyć racjonalne jądro poszczególnych decyzji, rozstrzygnięć i reform, a także wskazać nowe ścieżki możliwych rozwiązań instytucjonalnych. Praca ma szeroki oddech intelektualny, gdyż Sześciło trafnie identyfikuje zaplecze ideowe różnorodnych wariantów opieki zdrowotnej, wskazując na ich nieuchronnie moralne i polityczne zakorzenienie. prof. dr hab. Andrzej Szahaj Wartościowa monografia wypełniająca lukę w badaniach nad sposobami organizacji systemów ochrony zdrowia. Powinna znaleźć czytelników wśród nauczycieli akademickich, studentów oraz polityków odpowiedzialnych za sektor ochrony zdrowia (przy założeniu, że ostatnia grupa sięga jeszcze do książek). dr hab. Jacek Klich, prof. UEK Do mocnych stron książki można zaliczyć podjęcie tematu nowego zarządzania publicznego w kontekście reform systemów opieki zdrowotnej. Zdecydowanie krytykowana w Polsce opieka zdrowotna potrzebuje dobrej diagnozy i opartych na niej sposobów naprawy sytuacji. Czy pomoże nam zwiększanie roli samorządów, przekształcenie wszystkich szpitali w spółki, zwiększanie udziału prywatnych firm i konkurencji w systemie? A może należy upodmiotowić pacjentów? Otrzymujemy bardzo dobry przegląd literatury światowej i wyników badań na temat pozytywnych i negatywnych skutków reform w kilkudziesięciu krajach (...). dr hab. Ryszard Szarfenberg, prof. UW
Zwalczanie karteli w prawie antymonopolowym i karnym
Małgorzata Król-Bogomilska
Tytułowy problem tej pracy ma obecnie szczególne znaczenie, zarówno naukowe, jak i praktyczne. W płaszczyznach gospodarczej i prawnej zaczynają bowiem współistnieć zarówno w Europie, jak i na świecie co najmniej dwa modele odpowiedzialności za naruszenia zakazu karteli: administracyjny i karny. Istotne jest więc, że na rynku ukazuje się książka, która jest odbiciem rozważań dogmatycznych i praktyki. Podjętą tu problematykę należy ocenić jako w pełni aktualną i mającą duże znaczenie poznawcze dla polskiego i europejskiego prawa konkurencji. Monografia nie tylko porządkuje dotychczasową wiedzę, lecz także wytycza kierunki jej dalszego rozwoju. (z recenzji dr. hab. Pawła Podreckiego, WPiA UJ) Książka stanowi cenny wkład w rozwój doktryny prawa antymonopolowego i karnego. Będzie z pewnością przydatna w praktyce stosowania przepisów antykartelowych.. Może się też przyczynić do właściwego ukierunkowania przedsięwzięć ustawodawczych. Autorka wykazała się imponującą erudycją, wykorzystując w szerokim zakresie zagraniczną literaturę przedmiotu. Poruszone problemy omawia w sposób wnikliwy i krytyczny, w wielu sprawach jej analizy mają charakter pionierski. (z recenzji prof. dr. hab. Lecha Gardockiego, WPiA UW) Dr hab. Małgorzata Król-Bogomilska jest profesorem nadzwyczajnym na Wydziale Prawa i Administracji UW i w Instytucie Nauk Prawnych PAN. Kieruje Zakładem Prawa Konkurencji w INP PAN, jest członkiem Izby Adwokackiej i Izby Radców Prawnych w Warszawie. Jest wykładowcą Podyplomowego Studium Prawa Konkurencji w INP PAN, Podyplomowego Studium Własności Intelektualnej oraz Podyplomowego Studium Prawa Spółek działających przy WPiA UW. W latach 1991-2008 pracowała w Departamencie Prawnym Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów; jako pełnomocnik Prezesa UOKiK reprezentowała ten organ przed sądami rozstrzygającymi sprawy antymonopolowe, w tym wielokrotnie przed Sądem Najwyższym. Specjalizuje się w problematyce prawa karnego, w szczególności prawa karnego gospodarczego oraz w problematyce prawa konkurencji. Odbyła liczne staże naukowe, m.in. w Londynie, Paryżu, Luksemburgu, Dijon, Sztokholmie, Wiedniu, we Florencji oraz w Brukseli. Jest autorką wielu prac naukowych, m.in. monografii ,,Formy winy" w prawie karnym w świetle psychologii (1991) i Kary pieniężne w prawie antymonopolowym (2001) oraz autorką licznych artykułów i glos w czasopismach prawniczych, a także ekspertyz prawniczych.