Naukowe i akademickie
Sen, marzenie, zaświaty w literaturze i kulturze. Tom 2. Kultura
Paulina Poterała, Katarzyna Ossowska, Michał Sadowski
Poddane oglądowi obiekty reprezentują zróżnicowane gatunki/formy wypowiedzi - od dramatów, poprzez inscenizacje, powieści, eseje, nowele, małe traktaty filozoficzne, pamiętniki, ankiety, wywiady i wiersze opisujące zjawiska oniryczne z perspektywy psychologii. Sen i zaświaty jawią się też jako przestrzeń chętnie zagospodarowywana z zachowaniem optyki religijnej, bez niej albo wręcz wbrew niej. Wszystkie te wizje podporządkowane są przekonaniu o istnieniu sił dobra i zła, które toczą z sobą nieustanny bój. W jego centrum sytuuje się człowiek. To zmagania ducha i materii, próby uchwycenia za pomocą doświadczenia mistycznego, lub bez niego, momentu przejścia od życia do śmierci i ze śmierci do życia. Umysł ludzki, postrzegany w zgromadzonych w tomie tekstach jako posiadający - zdawać by się mogło - nieograniczone możliwości, gdy w grę wchodzi doświadczanie mistycznych doznań Absolutu oraz kreowanie równoległych światów za sprawą wyobraźni, tworzywa artystycznego czy filozofii, zarazem odsłania ograniczenia, jakie niesie choroba (afazja) i starość (bliskość nieuchronnej śmierci). Psychologia, obok filozofii, jawi się jako królowa nauk, która potrafi dość głęboko wniknąć i zadowalająco wyjaśnić sens sennego marzenia, poznać oniryczną wizję i towarzyszyć podczas odwiedzin zaświatów. Zawartość niniejszego tomu może być pomocna w ustaleniu, czego człowiek poszukuje we śnie. Ukazuje również wyjątkową siłę snu jako środka pozwalającego ludzkiej jaźni wydostać się ze świata jawy, by penetrować obszary niedostępne. Z kolei za sprawą instrumentarium dramatu przybliża odbiorcy wizję wytworzoną przez dramaturgów i reżyserów. Sen stanowi przepustkę w zaświaty dla takich wizjonerów, jak Pilch, Sapkowski, Hofmannsthal oraz służy mówieniu o kondycji człowieka i jego skrytych problemach.
SERBSKO-ALBAŃSKI KONFLIKT O KOSOWO. STUDIUM KRYMINOLOGICZNE
Magdalena Ickiewicz-Sawicka
Każdy konflikt rodzi napięcia i spory, te zaś nierzadko zmieniają się w agresję zarówno werbalną, jak i fizyczną, co nieuchronnie prowadzi do działań patologicznych, a następnie przestępczych. Takim konfliktem jest niewątpliwie serbsko-albański spor o Kosowo, który rozgrywa się na kilku poziomach i płaszczyznach. W niniejszej pracy podjęto próbę zbadania tego konfliktu na gruncie kryminologii – nauki poszukującej źródeł przestępczości (etiologia), opisującej działania przestępcze (fenomenologia) i podającej propozycje związane z zapobieganiem przestępczości (profilaktyka). W ten sposób zmierza do wykrycia sprawcy, opisuje prawdopodobieństwo zdarzeń oraz zabezpiecza pamięć. Autorka skupiła się na badaniach terenowych przeprowadzonych w trzech grupach narodowych: sebskiej, czarnogorskiej i kosowarskiej. W związku z powyższym niniejsza publikacja wypełnia lukę w polskiej literaturze przedmiotu związaną z problematyką bałkańską w kontekście nauk penalnych, a w szczególności kryminologii. Rzecz jasna, pozycja ta nie wyczerpuje całego tematu, ale stanowi jedynie punkt wyjścia do dalszych pogłębionych badań kryminologicznych w tym obszarze Europy, zwłaszcza zaś na terytorium jakże skonfliktowanego Kosowa.
Shakespeare 2014. W 450. rocznicę urodzin
Krystyna Kujawińska-Courtney, Monika Sosnowska
W książce przedstawiono wyniki interdyscyplinarnych badań nad dziełami i obecnością wielkiego dramaturga elżbietańskiego w Polsce w zmieniającym się kontekście historycznym i kulturowym. Jest ona po części efektem dyskusji naukowych prowadzonych w Międzynarodowym Centrum Badań Szekspirowskich utworzonym w Uniwersytecie Łódzkim w 2012 r. Interesująca tematyka (m.in. „mit Hamleta” w kulturze polskiej, sprawa autorstwa sztuk Szekspira i teoria spiskowa, Szekspir w Teatrze Telewizji Polskiej) oraz sposób, w jaki przedstawione zostały metamorfozy pisarza i jego twórczości w literaturze, filmie, telewizji i malarstwie, czynią z książki pasjonującą lekturę, która też pobudza refleksję nad kulturotwórczą funkcją dzieł Szekspira i coraz nowymi znaczeniami wydobywanymi z jego sztuk scenicznych. Światowe kultury uznano za uzasadnione płaszczyzny kulturowe, które nieustannie określają tożsamość, znaczenie i wartość dzieł Szekspira. Jakakolwiek praca poświęcona badaniu obecności Szekspira w kulturze światowej staje się źródłem wiedzy o wielokulturowości, demonstrując, jak powiedział to parę lat temu Terence Hawkes, nie tylko „[c]o Szekspir chciał nam powiedzieć”, lecz „[c]o my chcemy powiedzieć przez Szekspira”. Do tej kolorowej mozaiki kultur należy także polski Szekspir, ze swą odmiennością m.in. polityczną, socjologiczną oraz zdobyczami artystycznymi i filozoficznymi.
Sieci elektroenergetyczne w obiektach przemysłowych. Wybrane zagadnienia
Jerzy Marzecki
W pracy przedstawiono aktualne problemy projektowania sieci elektroenergetycznych w obiektach przemysłowych, omówiono problematykę wyznaczania obciążeń elektroenergetycznych odbiorców przemysłowych różnego typu i rodzaju, a także opisano analizę techniczną istniejących i przyszłościowych układów elektroenergetycznych sieci przemysłowych. Ponadto omówiono najczęściej stosowane metody obliczeń technicznych i oceny ekonomicznej układów elektroenergetycznych sieci rozdzielczych, a także przedstawiono współczesne metody analizy ekonomicznej i oceny rozwiązań sieci elektroenergetycznych w obiektach przemysłowych. W opracowaniu omówiono bardzo istotny problem jakości energii elektrycznej i jej wpływu na pracę odbiorników zasilanych z sieci elektroenergetycznej obiektu przemysłowego. Dokonano analizy problematyki niezawodności zasilania elektroenergetycznych sieci przemysłowych, podano najczęściej stosowane metody obliczania wskaźników zawodności układów elektroenergetycznych. W końcowej części zamieszczono przykładowy fragment projektu sieci niskiego i średniego napięcia w zakładzie przemysłowym. W skrypcie przedstawiono także wiele przykładów obliczeniowych w celu łatwiejszego zrozumienia przez czytelników trudnej problematyki elektroenergetyki przemysłowej.
Sieci neuronowe do przetwarzania informacji
Stanisław Osowski
Podręcznik "Sieci neuronowe do przetwarzania informacji" stanowi oryginalne ujęcie najnowszych osiągnięć w dziedzinie sztucznych sieci neuronowych oraz ich zastosowań. Jest rozszerzoną i znacznie zmodyfikowaną wersją wcześniejszego wydania podręcznika pod tym samym tytułem. W stosunku do poprzedniego wydania zawiera dodatkowo omówienie sieci typu Support Vector Machine (SVM), znacznie rozbudowaną część dotyczącą sieci rozmytych oraz przedstawienie wielu nowych zastosowań. W pracy przedstawiono najważniejsze rodzaje sieci neuronowych, kładąc nacisk na algorytmy uczące oraz ich praktyczne zastosowania w przetwarzaniu danych pomiarowych. Stanowi wyselekcjonowany przegląd i omówienie najważniejszych metod uczenia sieci o różnej strukturze, zilustrowany wynikami wielu eksperymentów numerycznych i poparty zastosowaniami praktycznymi. Podręcznik jest przeznaczony dla słuchaczy wyższych lat studiów oraz doktorantów zainteresowanych tematyką sztucznej inteligencji. Ze względu na interdyscyplinarny charakter tematyki może być wykorzystany zarówno w naukach technicznych, informatyce, fizyce, jak i naukach biomedycznych. Wprowadzając zarówno podstawowe, jak i zaawansowane pojęcia sieci neuronowych książka może być użyteczna zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych w uprawianiu tej dyscypliny.
Sieci neuronowe do przetwarzania informacji
Stanisław Osowski
Podręcznik "Sieci neuronowe do przetwarzania informacji" stanowi oryginalne ujęcie najnowszych osiągnięć w dziedzinie sztucznych sieci neuronowych oraz ich zastosowań. Jest rozszerzoną i znacznie zmodyfikowaną wersją wcześniejszego wydania podręcznika pod tym samym tytułem. W stosunku do poprzedniego wydania zawiera dodatkowo omówienie sieci typu Support Vector Machine (SVM), znacznie rozbudowaną część dotyczącą sieci rozmytych oraz przedstawienie wielu nowych zastosowań. Sztuczne sieci neuronowe zdobyły sobie szerokie uznanie w świecie nauki poprzez swoją zdolność łatwego zaadoptowania do rozwiązania różnorodnych problemów obliczeniowych w nauce i technice. Mają właściwości pożądane w wielu zastosowaniach praktycznych: stanowią uniwersalny układ aproksymacyjny odwzorowujący wielowymiarowe zbiory danych, mają zdolność uczenia się i adaptacji do zmieniających się warunków środowiskowych, zdolność generalizacji nabytej wiedzy, stanowiąc pod tym względem szczytowe osiągnięcie sztucznej inteligencji. Podstawową bazą działania sieci są algorytmy uczące pozwalające na optymalny dobór parametrów i struktury sieci dopasowujących się do problemu podlegającemu rozwiązaniu.
Sieci wsparcia społecznego jako przejaw integracji i dezintegracji społecznej
Jolanta Grotowska-Leder
Przegląd badań wskazuje, że problematyka wsparcia społecznego funkcjonuje w znacznym rozproszeniu, podczas gdy znaczenie problemów pomagania, wspierania innych dla rozumienia i kształtowania współczesnej rzeczywistości społecznej rodzi potrzebę gromadzenia, porządkowania i integracji dorobku naukowego w tym zakresie. Temu celowi przyświecał pomysł przygotowania opracowania poświęconego współczesnym studiom nad wsparciem społecznym, którego materialnym dowodem jest oddana Czytelnikowi do rąk niniejsza książka. Publikacja jest monografią współczesnych socjologicznych badań nad wsparciem społecznym. Tom obejmuje łącznie 14 opracowań, które są prezentacją wyników studiów empirycznych. Książka składa się z dwóch zakresowo różniących się części. Część pierwsza zawiera trzy artykuły podejmujące problemy teoretyczne wsparcia społecznego. Druga część opracowania jest prezentacją wielowątkowych studiów, których empiryczną podstawą są wyniki badań terenowych nad wsparciem społecznym dostępnym, kierowanym do różnych grup i zbiorowości społecznych, zrealizowanych z zastosowaniem ilościowych oraz jakościowych metod zbierania i opracowywania danych. Opracowanie ma walory poznawcze i aplikacyjne. Nie tylko dostarcza uporządkowanej wiedzy o ważnym obszarze życia społecznego, ale przedstawione rezultaty analiz powinny stać się przedmiotem zainteresowania praktyków, reformatorów życia społecznego.
Sieć ryzyka inwestycyjnego na rynku nieruchomości
Elżbieta Gołąbeska
W niniejszej pracy skupiono się na problematyce ryzyka inwestycyjnego na rynku nieruchomości, identyfikacji czynników ryzyka otoczenia zewnętrznego inwestycji i ryzyka wewnętrznego inwestora oraz analizie związków przyczynowo-skutkowych, których znajomość może okazać się przydatna przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych.
Ryszard Maroński
Opracowanie przeznaczone jest dla przyszłych inżynierów mechaników zajmujących się energetyką odnawialną. Autor skoncentrował się na samej maszynie wiatrowej – głównie na wirniku siłowni. Starał się zrealizować dwa cele – przybliżenie Czytelnikowi problemów związanych z siłowniami wiatrowymi oraz podanie podstawowego narzędzia potrzebnego do przeprowadzenia obliczeń obciążeń i osiągów maszyny, takich jak moc i ilość energii pozyskiwanej z wiatru w ciągu roku w danej lokalizacji turbiny. Najistotniejsze znaczenie dla autora mają dwa rozdziały – rozdział 2 dotyczący oszacowania zasobów energii wiatru oraz rozdział 4 dotyczący zasad przetwarzania energii wiatru. Rozdział 3 „Wybrane pojęcia aerodynamiki” może być pominięty przez Czytelnika obeznanego z problematyką lotniczą. Wywody teoretyczne zostały zilustrowane przykładami pozwalającymi na nabranie wprawy w korzystaniu z wyprowadzonych wzorów. Pojęcia ilustrowane są rysunkami, czasami w nadmiarze, po to żeby nie odrywać Czytelnika od tekstu w celu poszukiwania odpowiednich ilustracji. Charakterystyki dotyczące konkretnych maszyn można traktować jako poglądowe, ilustrujące tezy zawarte w pracy. Nie należy przenosić wartości liczbowych na inne rozwiązania techniczne. Obliczenia trzeba wówczas wykonać od początku. Niedogodność ta wynika z niejasności dotyczących praw autorskich i pokrewnych obowiązujących w Polsce.
Skuteczne Zarządzanie: Strategie i Narzędzia
Sylwia Gostkowska-Dźwig, Ewa Kempa, Magdalena Mrozik, Ryszard...
Współczesny świat biznesu stawia przed przedsiębiorstwami liczne wyzwania, które wymagają nie tylko doskonałego zrozumienia specyfiki organizacji pracy, ale także umiejętności dostosowania się do dynamicznie zmieniającego się otoczenia. Niniejszy skrypt stanowi przegląd wybranych aspektów kluczowych dla efektywnego funkcjonowania przedsiębiorstw, ze szczególnym uwzględnieniem organizacji pracy biurowej, koncepcji społecznej odpowiedzialności, czynników sukcesu w budowaniu strategii oraz podejmowania decyzji związanych z tworzeniem nowych przedsięwzięć. Pierwszy rozdział skryptu poświęcony jest organizacji pracy biurowej - obszarowi, który mimo postępującej cyfryzacji i automatyzacji, nadal odgrywa kluczową rolę w efektywności operacyjnej firm. Omówione zostaną najważniejsze elementy zarządzania pracą biurową, które wpływają na wydajność zespołów i ich zdolność do realizacji celów biznesowych. W kolejnym skoncentrowano się na koncepcji społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR), która w dzisiejszych czasach stała się nieodłącznym elementem strategii zarządzania w wielu organizacjach. Przedstawione zostaną praktyczne przykłady implementacji działań CSR, które nie tylko budują pozytywny wizerunek przedsiębiorstwa, ale także przyczyniają się do jego długofalowego rozwoju. Następnie skrypt przybliża kluczowe czynniki sukcesu, które stanowią skuteczne narzędzie w procesie tworzenia i wdrażania strategii przedsiębiorstw. Dzięki analizie tych czynników menedżerowie mogą lepiej zrozumieć, jakie elementy decydują o konkurencyjności i trwałym sukcesie na rynku. Ostatni rozdział skryptu poświęcony został zagadnieniom związanym z podejmowaniem decyzji przedsiębiorczych, które prowadzą do tworzenia nowych przedsięwzięć. Analiza procesu decyzyjnego - od identyfikacji szans rynkowych po ich realizację - pozwala zrozumieć, jakie wyzwania stoją przed przedsiębiorcami oraz jak skutecznie je pokonywać.
Słowiańska terminologia techniczna (na materiale polskim, rosyjskim i bułgarskim)
Julia Mazurkiewicz-Sułkowska
Rozwój techniki oraz brak odczuwalnych granic terytorialnych w badaniach naukowych powodują konieczność szybkiego opracowania terminologii porządkującej nowe pojęcia oraz znalezienia ekwiwalentów powstałych terminów w innych, terminologicznie zabezpieczonych, językach świata. Obecnie brakuje opracowań konfrontatywnych, zawierających analizę materiału ze wszystkich trzech słowiańskich grup językowych i badających relację między pojęciem technicznym a jego realizacjami terminologicznymi w różnych językach pokrewnych. Do tych badań niezbędna jest zarówno wiedza językoznawcza, jak i techniczna oraz wieloletnie doświadczenie w pracy z tekstami branżowymi w kilku językach. W tym celu wybrano jeden z fundamentalnych działów techniki – budowę i eksploatację maszyn. Ma on wieloletnią tradycję i można w jego przypadku mówić o przyjętej przez środowisko fachowców jednoznacznej leksyce konwencjonalnej Słownik branżowy (aneks) obejmuje terminologię z trzech języków słowiańskich i w przyszłości może być wykorzystany do pokazania różnic między omawianymi systemami terminologicznymi, a także szczegółowej analizy słowotwórczej czy analizy diachronicznej. Liczba pojęć i terminów w każdym z badanych języków nie odpowiadają sobie nawzajem. Ustalono źródła dysproporcji i określono podstawowe typy ekwonimów. W związku z tym, że w terminologii wszystkich trzech języków przeważają terminy o źródłosłowie rodzimym, a podstawowym sposobem rodzimej nominacji jest metaforyzacja, opisano nominację metaforyczną.
Andrzej Cebula
Niniejszy słownik gwary sandomierskiej, który opracował Andrzej Cebula, to publikacja bezwzględnie potrzebna, chociaż mocno spóźniona. Winna bowiem ona powstać, co najmniej pięćdziesiąt lat temu, kiedy jeszcze nie wymarło pokolenie osób posługujących się tą gwarą na co dzień. Wtedy komuś, kto chciałby taki słownik stworzyć byłoby o wiele łatwiej dokonać tego przedsięwzięcia. Tak czy inaczej, autora należy jednak podziwiać i sam pomysł przygotowania takiego słownika, jak i za niemały trud weń włożony. Oczywiście słownik niniejszy doskonały nie jest, bo jak już wspomniałem wyżej jego przygotowanie było o co najmniej półwiecze spóźnione. Niemniej znajdują się w nim słowa i zwroty, których znaczenie ma bardzo starą metrykę, jak choćby w nawi w zaświatach, co można odnieść do czasów pogańskich, przedchrześcijańskich. Ale mamy tu też słowa i zwroty, które niejako wtórnie, z języka literackiego trafiły do współczesnej gwary sandomierskiej czy raczej podsandomierskiej, a i można tu natrafić na przekręcone rusycyzmy czy germanizmy, a jakby się dobrze wczytać w tenże słownik to i czechizm by się trafił. W związku z tym, co napisałem wyżej trzeba uznać, że praca autora jest potrzebna, a dla przyszłych badaczy języka polskiego bardzo cenna, ponieważ oddaje stan o ile można użyć takiego określenia gwary sandomierskiej, jaka była, a gdzieniegdzie jeszcze jest, w użyciu w wieku XX i w pierwszej ćwierci wieku XXI.
Słownik pisarzy śląskich. T. 5
red. Jacek Lyszczyna, red. Dariusz Rott
Piąty tom Słownika pisarzy śląskich, podobnie jak tomy poprzednie, zawiera biogramy i omówienie twórczości osób, które współtworzyły od czasów najdawniejszych aż do współczesnych dzieje literatury śląskiej, pisząc po polsku, niemiecku, czesku czy po łacinie. Przyjęto w nim zasadę prezentacji biogramów twórców już nieżyjących, także tych, których związki ze Śląskiem były tylko czasowe, niemniej jednak wyraźne i ważne w całokształcie dorobku twórczego pisarza. Umożliwić ma to także ukazanie wielokulturowości i wielojęzyczności śląskich twórców literatury, prezentując i porządkując aktualny stan wiedzy oraz stanowiąc wskazówkę i zachętę do dalszych badań umożliwiających powstanie metodologicznie nowoczesnej syntezy literatury śląskiej. Słownik pisarzy śląskich jest rodzajem przewodnika faktograficznego i bibliograficznego dla humanistów uniwersyteckich różnych specjalizacji, stanowi pomoc dydaktyczną na poziomie szkolnictwa średniego, ułatwiając realizację założeń programowych związanych z edukacją regionalną, jest także adresowany do wszystkich miłośników kultury śląskiej.
Słowo we współczesnych dyskursach
Katarzyna Jachimowska, Barbara Kudra, Ewa Szkudlarek-Śmiechowicz
W dzisiejszym świecie wiedza o sposobach budowania i funkcjonowania dyskursów, ich rodzajach i bogactwie, jest niezbędna nie tylko naukowcom, ale przede wszystkim uczestnikom tych dyskursów. Publikacja rejestruje stan współczesnych dyskursów w ich szerokim spektrum, począwszy od medialnych, poprzez naukowe, edukacyjne, prawno-administracyjne, aż po filozoficzne. Niezmiernie interesująco wypadają badania, które zostały opublikowane w niniejszym tomie. Dotyczą one roli słowa we współczesnych dyskursach: narodowych i mniejszościowych, korporacyjnych i instytucjonalnych, zróżnicowanych tematycznie i lokalizacyjnie, genologicznie i stylistycznie, ideologicznie i aksjologicznie. Czytelnik znajdzie w książce odpowiedzi na wiele istotnych pytań, m.in.: jaki wpływ ma słowo na relacje społeczne i sferę publiczną; jak typ dyskursu, jego umiejscowienie w przestrzeni komunikacyjnej oraz tematyka oddziałują na słowo; w jakim stopniu „użyteczność dyskursowa” słowa, jego skuteczność i funkcjonalność zależą od jego jakości i poprawności; jak kształtują się relacje między słowem, obrazem a dźwiękiem w wybranych dyskursach? Zawarte w tomie wartościowe poznawczo analizy z pewnością przyciągną uwagę nie tylko językoznawców.
Smart Villages. Koncepcja i próby wdrożenia
Joanicjusz Nazarko, Katarzyna Bokun
W monografii zaprezentowano rozwój teoretyczno-metodycznego wymiaru koncepcji smart village oraz omówiono inicjatywy związane z wprowadzeniem jej w życie. Współczesne obszary wiejskie mierzą się z wieloma wyzwaniami związanymi z niekorzystnymi procesami demograficznymi, skutkami zmian klimatycznych, nierównościami ekonomicznymi, globalnymi przemianami w produkcji oraz postępującą cyfryzacją. Próbą sprostania im są koncepcje "inteligentnego" rozwoju jednostek terytorialnych, w tym wsi. Koncepcja inteligentnych wsi jest w fazie rozwoju i krystalizowania. W dużej mierze kształtowana jest na podstawie pragmatycznych przesłanek i działań dążących do łagodzenia problemów, z którymi zmagają się obszary wiejskie w różnych regionach świata. Stąd można mówić o jej heterogeniczności pojęciowej i implementacyjnej, co może stanowić źródło wzajemnego niezrozumienia zarówno w debatach akademickich, jak i politycznych. W swojej pracy autorzy podjęli trud określenia współczesnego systematu smart v
Socjologia wizualna w praktyce. Plakat jako narzędzie propagandy wojennej
Tomasz Ferenc, Waldemar Dymarczyk, Piotr Chomczyński
Treści zawarte w książce dotyczą przede wszystkim codziennego świata jednostek poddawanych oddziaływaniu plakatu jako narzędzia propagandy. Plakat z uwagi na swoją formę i sposób dystrybucji dociera do prawie każdego. Możemy w nim ujrzeć matrycę różnorodnych form wizualnej propagandy i różnych form wizualnego oddziaływania (wpływania, manipulowania, inżynierii społecznej), również tych dalekich od propagandy wojennej (reklamy). Opisano wielość sposobów dociekania znaczeń i sensów poddawanych analizie plakatów. Generalnie w socjologii tematyka skupia się wokół badania teraźniejszości, a w socjologii wizualnej wokół aktualnych i współczesnych wizualizacji. Interpretacja plakatów wymaga dużej wiedzy historycznej, a także znajomości formalnej stylistyki komponowania obrazów w danym okresie historycznym i obszarze geograficznym. W wielu opisach autorzy starają się odsłonić wielowarstwowość obrazów; zdejmując warstwę po warstwie, docierają do podstawowych motywów i technik perswazyjnych plakatów wojennych. Prace te stanowią bardzo istotny przyczynek do rozwoju technik analitycznych w socjologii wizualnej, a także – szerzej – w socjologii jakościowej. Zainteresują one zarówno badaczy, jak i studentów takich kierunków, jak socjologia, historia, antropologia społeczna, ale też historyków sztuki, politologów czy psychologów społecznych. Może też zaciekawi większe grono czytelników.