Naukowe i akademickie

Zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy województw oraz miast i gmin wiejskich

Eugeniusz Sobczak

Współcześnie aktualnym paradygmatem w rozwoju społeczno-gospodarczym na poziomie lokalnym, regionalnym, jak również na poziomie Unii Europejskiej jest zrównoważony rozwój. Termin ten jest wynikiem tłumaczenia z angielskiego @sustainable development, co jest zwykle tłumaczone jako rozwój trwający, ciągły, samonapędzający lub też jako zrównoważony rozwój – ekorozwój. Początkowo termin ten był stosowany do siedlisk leśnych, w których chodziło o zabezpieczenie lasów przed nadmierną eksploatacją (wycinką), co miało prowadzić do utrzymania względnie stałego zalesienia obszarów. Koncepcja @sustainable development została przeniesiona również do rolnictwa, w wyniku czego zaczęto stymulować powstawanie tzw. gospodarstw ekologicznych-organicznych, w których odstąpiono od stosowania nawozów mineralnych oraz środków ochrony roślin na rzecz naturalnych nawozów oraz powrócono do gospodarki płodozmiennej, która w naturalny sposób zapobiega koncentracji zachwaszczenia, chorób i szkodników. Z czasem koncepcja zrównoważonego rozwoju była przenoszona na inne sektory gospodarki (przemysł wydobywczy i przetwórczy, usługi itp.). W dwudziestym pierwszym wieku znaczenia nabiera społeczna odpowiedzialność przedsiębiorstw (@corporate social responsibility – CSR). W CSR oprócz dbałości o środowisko naturalne dochodzą takie aspekty, jak cyrkulacyjna ekonomia, społeczność lokalna, w której przedsiębiorstwo prowadzi działalność, ustawiczne kształcenie pracowników i motywowanie do angażowania się w ciągłe poprawiane jakości wytwarzanego produktu. Na uwagę zasługuje nowe podejście do wartości dodanej, które powinno się koncentrować na innowacjach produktowych i technologicznych, których celem powinno być systematyczne zmniejszanie zużycia tzw. rzadkich surowców. W kontekście CSR duże znaczenie przypisuje się redukcji zużycia energii wytwarzanej na bazie klasycznych surowców energetycznych i przechodzeniu na odnawialne źródła energii. Społeczna odpowiedzialność odnosi się również do jednostek samorządu terytorialnego (JST), które pełnią podwójną rolę, a mianowicie jako specyficzne przedsiębiorstwo realizujące projekty inwestycyjne i jako interesariusz lokalny, zainteresowany odpowiedzialnym działaniem przedsiębiorstw komercyjnych. W odniesieniu do projektów inwestycyjnych realizowanych przez JST ważna jest ich ekonomiczna i społeczna zasadność (odpowiedzialność) przy jednoczesnym najmniejszym oddziaływaniu na środowisko naturalne. Podczas szczytu ziemi w Rio de Janeiro w 1992 roku przyjęto definicję, która stwierdza, że „rozwój zrównoważony jest strategią przekształceń ekologicznych, społecznych, techniczno-technologicznych i organizacyjnych, których celem jest osiągnięcie racjonalnego i trwałego poziomu dobrobytu społecznego, umożliwiającego przekazanie go następnym pokoleniom, bez obawy zagrożenia destrukcją zasobów przyrody i ekosystemów”. Jak wynika z powyższego rozwój zrównoważony jest strategią, która określa kierunki działań i ograniczenia, wynikające z eksploatatorskiego podejścia do zasobów środowiska naturalnego, w tym zasobów surowcowych oraz ekosystemów. Niezbędne jest zatem racjonalne podejście do wykorzystania zasobów naturalnych (stałe nakłady przy zwiększającej się liczbie wytwarzanych jednostek produktu, lub stała liczba wytwarzanych jednostek produktu przy malejących nakładach). Dążenie do optymalnego wykorzystania zasobów naturalnych występuje zwykle wówczas, gdy pojawia się zagrożenie wystąpienia radykalnych niedoborów, na przykład ropy naftowej lub innych nośników energii. Szczególnie mocno podkreśla to E.F. Schumacher, który zwraca uwagę na konieczność poszanowania środowiska przyrodniczego i rozumnego korzystania z jego zasobów. W wyniku tego poglądu kształtowana była koncepcja technik dostosowawczych, które powinny być kapitało-, energo- i materiałooszczędne, ale przy tym pracochłonne, łatwe do adaptacji i pozwalające na optymalne wykorzystanie miejscowych zasobów. Reasumując, można stwierdzić, że rozwój zrównoważony jest strategią rozwoju społeczno-gospodarczego, w której musi być uwzględniona spójność społeczna, rozwój ekonomiczny i ochrona środowiska naturalnego. Spójność społeczna nakłada na rządy i samorządy obowiązek uwzględniania harmonizacji przestrzennej w rozwoju regionów i krajów. Można zatem stwierdzić, że różna interpretacja zrównoważonego rozwoju przedstawiona przez L.J. Jasińskiego, powinna być uwzględniana przy kształtowaniu rozwoju zrównoważonego. Należy także podkreślić, że rozwój zrównoważony wyraża się w integrowaniu wszystkich dziedzin rozwoju społeczno-gospodarczego i jednocześnie ograniczania istniejących dysproporcji rozwojowych. W praktyce jest to trudne do osiągnięcia. Rozwój jest bowiem procesem bardzo złożonym, w którego realizacji pojawiają się coraz to nowe trudności-ograniczenia, dlatego trzeba stwierdzić, że jest to przechodzenie od jednego do drugiego stanu nierównowagi. Można zatem mówić o nieustannym równoważeniu sfery społecznej, ekonomicznej i przyrodniczej (środowiska naturalnego) i wykorzystywaniu procesu równoważenia do poprawy jakości życia ludności i kształtowania systematycznych działań rozwojowych. Niniejsza monografia jest ósmą, kolejną publikacją na temat zrównoważonego społeczno-gospodarczego rozwoju JST wydawaną przez Oficynę Wydawniczą Politechniki Warszawskiej. Świadczy to o kształtującym się ośrodku badawczym integrującym wiele zespołów badawczych z całej Polski.

Zrównoważony rozwój w zarządzaniu

Izabela Krawczyk-Sokołowska

Koncepcja zrównoważonego rozwoju w przedsiębiorstwie to sposób na realizację strategii rozwojowej wkomponowanej w dynamiczne otoczenie, odpowiadającej współczesnym wyzwaniom społeczno-gospodarczym ukierunkowanym na zaspokojenie potrzeb ludzi zarówno teraz, jak i w przyszłości. Oznacza to takie zarządzanie przedsiębiorstwem, które zapewni zachowanie równowagi pomiędzy kapitałem finansowym, rzeczowym, ludzkim i przyrodniczym. Stąd realizacja zrównoważonego rozwoju wymaga integracji zagadnień ekonomicznych, ekologicznych i społecznych oraz wykorzystania ich w procesach zarządzania przedsiębiorstwem. Celem monografii jest prezentacja współczesnych problemów zarządczych z wielowymiarową implementacją koncepcji zrównoważonego rozwoju zarówno na poziomie makroekonomicznym, jak i mikroekonomicznym, z uwzględnieniem wymiaru indywidualnego i społecznego. Struktura monografii, składającej się z dziewięciu rozdziałów, została podporządkowana realizacji założonego celu. Wybrane zagadnienia dotyczące zarządzania jednostkami sektora publicznego i biznesowego oraz rozwoju regionalnego z uwzględnieniem realizacji koncepcji zrównoważonego rozwoju zostały osadzone w bieżących uwarunkowaniach społeczno-gospodarczych, związanych z niedawno zakończoną pandemią COVID-19 oraz wciąż trwającą wojną w Ukrainie.

Zrównoważony rozwój w zarządzaniu

Izabela Krawczyk-Sokołowska (red.)

Monografię charakteryzuje wielowątkowość treści. Poszczególne rozdziały zostały przygotowane przez naukowców reprezentujących różne obszary badań, co pozwala na szeroki ogląd problemów związanych z realizacją koncepcji zrównoważonego rozwoju w praktyce. Książka zawiera zarówno treści teoriopoznawcze, jak i studia przypadków oraz analizy branżowe. Celem monografii było jest przedstawienie koncepcji zrównoważonego rozwoju i jej ujęcia w strukturze celów przedsiębiorstwa oraz scharakteryzowanie i poddanie ocenie przejawów wdrażania i realizacji zrównoważonego rozwoju w działalności poszczególnych przedsiębiorstw, branż i sektorów gospodarczych na poziomie lokalnym, jak i globalnym. Struktura monografii, składającej się z szesnastu rozdziałów, została podporządkowana realizacji założonych celów i podzielona na trzy części. Zaprezentowano wybrane aspekty związane z: ujęciem płynności w aspekcie zrównoważonego rozwoju przedsiębiorstw, organizacją platform współpracy wspierających ekoinnowacje na rzecz zrównoważonego rozwoju, regionalnym wsparciem innowacyjności podmiotów oraz zarządzaniem rozwojem regionalnie zrównoważonym. Przedstawiono zagadnienia dotyczące: zjawiska wykluczenia finansowego, obligacji społecznych jako formy finansowania rozwoju Ukrainy, działalności banku centralnego w warunkach kryzysu, ze szczególnym uwzględnieniem NBP, wpływu niestabilnej sytuacji geopolitycznej na polski system bankowy, sytuacji na rynku kredytów hipotecznych, odzwierciedlenia działań proekologicznych w sprawozdawczości finansowej oraz przemian w strategii dystrybucji banków wywołanych postępem technologicznym. Zwrócono uwagę na: znaczenie wiedzy w kształtowaniu kompetencji współpracy, rolę doświadczenia w kształtowaniu kompetencji współpracy w zespole osób młodych, przedsiębiorczość kobiet i rozwój MŚP, ubezpieczenia sportowe w Polsce oraz realizację zapotrzebowania społecznego na świadczenia zdrowotne. Monografia została przygotowana przez pracowników naukowych Politechniki Częstochowskiej, Politechniki Warszawskiej, Szkoły Głównej Handlowej, Wyższej Szkoły Bankowej w Poznaniu, Uniwersytetu Rzeszowskiego, Uniwersytetu Opolskiego oraz uczelni ukraińskich.

Zrównoważony rozwój w zarządzaniu i finansach

Izabela Krawczyk-Sokołowska (red.)

W monografii przedstawiono koncepcje zrównoważonego rozwoju i jej ujęcie w strukturze celów przedsiębiorstwa oraz scharakteryzowano i poddano ocenie przejawy wdrażania i realizacji zrównoważonego rozwoju w działalności poszczególnych przedsiębiorstw, branż i sektorów gospodarczych, a także na poziomie lokalnym, jak i globalnym. Zaprezentowano wybrane aspekty zrównoważonego rozwoju, w tym: zależności pomiędzy kulturą innowacji a zrównoważonym rozwojem, role nowoczesnych technologii informacyjnych we współczesnych procesach gospodarowania, niezbędność implementacji zrównoważonego rozwoju w działalności przedsiębiorstw, realizację koncepcji zrównoważonego rozwoju w podmiotach leczniczych oraz aspekty zrównoważonego systemu ubezpieczeń społecznych. Przedstawiono udział technologii finansowej (FinTech) w poprawie efektywności MŚP, wpływ ESG (ang. Environmental, Social and Corporate Governance) na rynek inwestycyjny. Ponadto zaprezentowano rozważania dotyczące problematyki funkcjonowania banków, w tym: nowych usług na rynku płatności elektronicznych, cyfryzacji usług bankowych oraz wpływu pandemii COVID-19 na sytuację sektora bankowego w Polsce. Przedstawiono również analizę wpływu pandemii na system społeczno-gospodarczy.

Zrównoważony rozwój wybranych jednostek samorządu terytorialnego w Polsce

Eugeniusz Sobczak, Michał Staniszewski

W opracowaniu przedstawiono wyniki analizy i oceny poszczególnych województw i na tej podstawie sformułowano wnioski przydatne dla innych samorządów terytorialnych w Polsce. Do badań wykorzystano 16 zmiennych dotyczących sfery gospodarczej, społecznej i ochrony środowiska, wyjaśniających rozwój społeczno-gospodarczy powiatów jako zbioru gmin i zastosowano punktację sumaryczną jako syntetyczną miarę rozwoju. W pracy zamieszczono wyniki analizy dla 6 województw wykazujących się najwyższym współczynnikiem rozwoju na 1 mieszkańca.

Zróżnicowane formy aktywności sportowej w świetle nauk społecznych

Jerzy Kosiewicz, Tomasz Michaluk

Monografia zbiorowa Zróżnicowane formy aktywności sportowej w świetle nauk społecznych składa się z autorskich rozdziałów przedstawiających szerokie spektrum badań w obszarze nauk o kulturze fizycznej, z naciskiem na tematykę o charakterze społecznym. Praca zawiera 22 rozdziały pogrupowane tematycznie: Filozoficzne i społeczne oblicza sportu i rehabilitacji (7), Etyczne aspekty sportu (4), Sport w perspektywie historycznej (3), Współczesne problemy sportu, turystyki i wychowania fizycznego (8). Do współpracy przy tworzeniu monografii zaproszono naukowców reprezentujących wiodące ośrodki naukowe w Polsce. W efekcie powstała praca zbiorowa, która stanowi przekrój niezwykłej różnorodność tematycznej prowadzonych badań w obszarze szeroko rozumianego fenomenem kultury fizycznej. W monografii podjęta została m.in. tematyka sportu jako widowiska, agresji w rywalizacji sportowej, esportów, wartości troski w relacji z pacjentem w opinii fizjoterapeutów, tożsamości psychofizycznej człowieka, dostępności i równości szans dla osób z niepełnosprawnościami na przykładach zrealizowanych projektów przestrzennych, odniesienia średniowiecznej filozofii do sportu, olimpizmu w funkcji wychowawczej, wagi i roli wychowawczej zasady fair play, odniesienia sportu do literatury pięknej, historii wioślarstwa, propagowania aktywności fizycznej w prasie o charakterze historycznym, sportu olimpijskiego odniesionego do sztuki i rozumianego jako sztuka, turystyki przyszłości w obliczu zachodzących zmian społecznych i środowiskowych, funkcjonowania placówek muzealnych w czasie pandemii, karier i losów byłych sportowców, zdrowia jako czynnika podejmowania aktywności sportowo-rekreacyjnej przez uczniów, lekcji wychowania fizycznego jako wsparcia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, interdyscyplinarnej współpracy nauk technicznych, medycznych i społecznych w tworzeniu dostępności dla osób z niepełnosprawnościami. Praca jest owocem współpracy Zakładu Nauk Społecznych Akademii Wychowania Fizycznego im. Polskich Olimpijczyków we Wrocławiu pod kierownictwem prof. Małgorzaty Sekułowicz oraz Polskiego Towarzystwa Nauk Społecznych o Sporcie (PTNSS) pod kierownictwem prof. Jerzego Kosiewicza.

Zróżnicowanie dostępności transportowej miast w województwie łódzkim

Szymon Wiśniewski

W książce opisano dostępność transportową miast w województwie łódzkim, którą należy postrzegać jako miarę poziomu trudności osiągania danych miejsc za pośrednictwem środków transportu. Celem opracowania jest zbadanie zróżnicowania dostępności transportowej miast województwa łódzkiego, którego realizacja wymagała osiągnięcia trzech celów dodatkowych: 1) określenia dostępności potencjalnej poprzez inwentaryzację i analizę wyposażenia w infrastrukturę transportową - drogową, kolejową i tramwajową województwa łódzkiego; 2) zbadania dostępności w zakresie transportu zbiorowego dzięki analizie funkcjonowania przewoźników realizujących połączenia pomiędzy miastami województwa łódzkiego. Aby to osiągnąć odwołano się do wszechstronnej analizy danych o kursowaniu poszczególnych środków transportu, pozyskanych od samych przewoźników, serwisów internetowych oraz tabliczek przystankowych; 3) przeanalizowania dostępności w zakresie samochodowego transportu indywidualnego na podstawie określenia czasu i kosztu dojazdów do miast województwa łódzkiego, które wykonano w odniesieniu do analiz teoretycznych, modelowych oraz danych o ruchu przekazywanych w czasie rzeczywistym. W książce zawarto aktualne dane i innowacje stosowanych metod badawczych, które mogą być danymi diagnostycznymi do dalszych badań, natomiast metody umożliwić prowadzenie badań autorskich zgodnie z funkcjonującym obecnie

Zygzakiem po linii geodezyjnej. Geofelietony. Tom IV (październik 2010 - sierpień 2017)

Zdzisław Adamczewski

Autor, który jest od ponad ćwierć wieku związany z miesięcznikiem Przegląd Geodezyjny, już w 1991 roku zaproponował "Geofelieton" jako stałą kolumnę tego pisma. Po wielu latach postanowił wydać tę książkę. Z geofelietonów wyłania się Jego umiłowana geodezja jako piękna dziedzina informacyjna, zupełnie niepojęta dla tzw. postronnych, często nawet starannie wykształconych. Czytelnik znajdzie w tych tekstach nie tylko "opowieści geodezyjne". Około 60 procent treści to publicystyka "ogólna", prowadzona z pozycji inżyniera, bo zdaniem Autora pierwszą, podstawową czynnością intelektualną inżyniera jest identyfikacja obiektów, zjawisk i procesów. Obiektami niezidentyfikowanymi zajmują się inni (bardzo liczni) specjaliści.