Socjologia

Władza platform. Za fasadą Google, Facebooka i Spotify

Jan Kreft

To książka o władzy platform Facebooka i Google, o kontrolowaniu człowieka, grup społecznych, a nawet państw. O „magii” uzależniania ludzi, celebracji osobliwych mitów, kulcie porażki, mirażach bogactwa, kreatywności i kariery. To książka o algorytmizacji codziennego życia, feudalnych stosunkach na platformach, ich niewolnikach i menedżerach pokutnikach. O zarządzaniu antykonkurencyjnymi platformami, o „strefach zabójstw” rynkowych rywali. To wreszcie książka o utowarowieniu wszystkiego – od miłości po nienawiść – o tyranii iluzji, o redefiniowaniu znaczeń w cyberprzestrzeni ludzkiej aktywności, o obsesji pomiarów każdego aspektu życia z nadrzędną misją i wiarą, że można naprawiać świat, tworząc jeszcze lepszy algorytm. „Ponieważ profesor Kreft lubi przywoływać słowa Olgi Tokarczuk, skojarzyłem jego postawę z wędrowcem opisanym przez Olgę Tokarczuk w eseju Człowiek na krańcach świata, przypominającym rycinę niewiadomego autorstwa opublikowaną w 1888 r. przez francuskiego astronoma Camille’a Flammariona. Przedstawia ona wędrowca, który dotarł do granic świata i wystawiwszy głowę poza ziemską sferę, zachwyca się widokiem uporządkowanego i wielce harmonijnego kosmosu. Chłodne oko »astronoma« Krefta dostrzega za fasadą społeczności biznesowy układ powiązań, wielkich i małych kół i kółeczek organizacji finansowych w cyfrowym wszechświecie. Niemniej fascynuje go »debunking«, czyli rozgryzanie, ale i obalanie mitów założycielskich firm GAFA z Doliny Krzemowej. Profesor Kreft jest jednym z najważniejszych polskich eksplorerów tej kwestii, wnikającym – używając jego określenia – za fasadę nie tylko wskazanych w tytułach gigantów firm informatyczno-technicznych (BigTech), ale obejmując oglądem i analizą cały gwiazdozbiór cyfrowych firm sieci Web 2.0”. Z recenzji prof. dr. hab. Tomasza Gobana-Klasa Prof. dr hab. Jan Kreft (Politechnika Gdańska). Wieloletni dziennikarz i korespondent zagraniczny, autor ponad tysiąca publikacji w mediach polskich i zagranicznych, menedżer zarządzający firmami mediów i nowych technologii. Autor kilkunastu książek, w tym: Władza algorytmów – u źródeł potęgi Google i Facebooka, Za fasadą społeczności – zarządzanie nowymi mediami i Koniec dziennikarstwa, jakie znamy. Agregacja w mediach.

Wojna i motłoch. Sprzeczności nowoczesne w filozofii Hegla

Bartosz Wójcik

Książka stanowi monografię filozofii politycznej Hegla ujmowanej w perspektywie dwóch zjawisk granicznych dla jego systemu: wojny i motłochu. Oba fenomeny społeczno-historyczne nie pozwalają gładko się wpisać w Heglowską teorię polityczną: są jej ślepą plamką, która stawia opór i otwiera na niedające się opanować sprzeczności. Myśliciel czyniący ze sprzeczności podstawową zasadę swojej filozofii zostaje tym samym zaskoczony sprzecznościami, których nie potrafi skutecznie pojednać. To napięcie pomiędzy filozoficzną teorią antagonizmu a rzeczywistym antagonizmem społecznym – zewnętrznym w wojnie pomiędzy narodami oraz wewnętrznym w eksplozji motłochu w społeczeństwie kapitalistycznym – jest centralnym zagadnieniem książki. Autor, rekonstruując myśl polityczną Hegla, prowadzi także dyskusję z najważniejszymi komentarzami i interpretacjami niemieckiego filozofa, od Karola Marksa począwszy, przez Alexandre’a Kojève’a i György’a Lukácsa, na Marku Siemku i Slavoju Žižku skończywszy. „Może przesadzam, ale mówię to z najgłębszego przekonania, tekst pracy wygląda jak Luwr. W każdej sali – rozdziale, podrozdziale czy podpunktach – stajemy przed kolejnymi obrazami. I trudno zatrzymać wzrok przy jednym, gdyż autor – wciągając czytelnika do lektury – prowadzi do kolejnego obrazu”. [z recenzji Profesora Wojciecha Kaute] „Zamysł radykalnego i pogłębionego odczytania w filozofii Hegla zasady antagonizmu jako fundującej nowoczesną polityczność, a także ukazania wojny i motłochu jako ‘granic’, ‘ograniczeń’ i ‘przeszkód’ w rozwoju systemu etyczności i społeczeństwa obywatelskiego (…) zrealizowano w sposób przemyślany, udokumentowany, przekonujący i oryginalny”. [z recenzji Profesor Ewy Nowak] Bartosz Wójcik (ur. 1990), filozof i historyk idei. Adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych Polskiej Akademii Nauk. W 2022 roku obronił tam doktorat poświęcony wojnie i motłochowi w filozofii Hegla. W latach 2017−2022 realizował w ISP PAN projekt badawczy Filozofia negatywności Hegla i Žižka finansowany ze środków Narodowego Centrum Nauki. Jest redaktorem naczelnym czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”. Publikował liczne artykuły i recenzje naukowe, na łamach min. „Civitasu”, „Kronosa”, „Tekstów Drugich”, „Widoku”, „FA-artu” i „Athenaeum”.

Wojna, obraz, propaganda. Socjologiczna analiza plakatów wojennych

Tomasz Ferenc, Waldemar Dymarczyk, Piotr Chomczyński (red.)

 Potęga oddziaływania plakatu, mierzona choćby stopniem rozpoznawalności przez odbiorców treści posterów, jest bezdyskusyjna. Wyrazem ich nieprzemijającej popularności (a nawet swoistej mody) są dzisiaj np. reprinty i kalendarze zawierające przedruki starych posterów, stające się częścią dekoracji przestrzeni zarówno publicznych, jaki i prywatnych. Często też dawne postery wykorzystywane są w działaniach promocyjnych i marketingowych. Ich przekaz jest prosty, zazwyczaj jednoznaczny i eksponowany w przestrzeni publicznej. Po książkę warto sięgnąć, dlatego że: pokazuje ono efektywność i przydatność analiz wizualnych w rozumieniu życia społecznego, ich użyteczność w uprawianiu, zwłaszcza współczesnej, socjologii; jest ona doskonałym kompendium wiedzy na temat propagandy wizualnej, pokazuje jej historyczne przykłady i współczesne rozwinięcia, a także to, jak bardzo ten rodzaj komunikatów przenika codzienność, jak jest on wszechobecny i to w każdym z możliwych do pomyślenia aspektów życia społecznego. Czytelnik znajdzie w niej wiele trudnych do pozyskania informacji na temat ikonicznych przedstawień wojny obecnych w zachodniej kulturze wizualnej, słabo dotąd rozpoznane przykłady kampanii propagandowych z przeszłości, a także wiele niezwykle trafnych interpretacji współczesnych przekazów perswazyjnych.

Wspólne zasoby, zbiorowe działanie, indywidualne korzyści

Piotr Chmielewski, Jan Chmielewski

W 1972 roku Milton Friedman zadał słynne pytanie: ,,Czy możemy zatrzymać Lewiatana?". I było to w istocie pytanie retoryczne. Zaczęto ,,majsterkować" przy własności, tworząc różne hybrydy państwowo-prywatne. [...] Eksperymenty z mieszanymi formami własności przynosiły zróżnicowane rezultaty i bywały przedmiotem wielu analiz i zaciętych sporów. Często miały one wydźwięk polityczny, ale w miarę upływu czasu i narastania autentycznych potrzeb społecznych nabierały coraz bardziej pragmatycznego charakteru i coraz częściej opierały się na wiedzy empirycznej, na badaniach funkcjonujących w praktyce rozwiązań. Najwybitniejszymi przedstawicielami takiego podejścia byli Elinor i Vincent Ostromowie. [...] Chmielewscy, którzy od dawna współpracowali z Ostromami, przeprowadzili takie badania nad wspólnotą gruntową w Jurgowie na polskim Spiszu. prof. Andrzej K. Koźmiński

Współczesna kobieta - szkice do portretu na tle przemian społeczno-kulturowych

red. Dagmara Dobosz, Katarzyna Joniec

Rozpatrywanie zmian jakim ulegały i ulegają role społeczne podejmowane przez kobiety na przestrzeni czasu stanowi istotny społecznie postulat badawczy. Proponowany zbiór tekstów opatrzony tytułem Współczesna kobieta – szkice do portretu na tle przemian społeczno-kulturowych nie jest kolejnym opisem sytuacji kobiety we współczesnym świecie skupionym na jednym z wymiarów jej funkcjonowania. Zamiarem naszym jest raczej próba ukazania zmienności kobiety na tle zmienności świata i odwrotnie z szerokiej perspektywy aktualnych dziś różnych problemów społecznych. Znajdują się tu teksty odwołujące się zarówno do przeszłości, do teraźniejszości opierającej się na tym co przeszłe oraz do przyszłości, która z teraźniejszości z kolei wyrasta. Celem zaproponowania takiej formuły przedkładanej książki jest bowiem jak najszersze ukazanie złożoności sytuacji kobiety w świecie współczesnym, nierozerwalnie związanej z wczoraj i jutro. W publikacji zawarto teksty stanowiące z jednej strony rekonstrukcję dotychczasowych spojrzeń na prezentowaną problematykę, z drugiej zaś te mające charakter empiryczny, prezentujące wyniki badań własnych autorów. Wyrażamy nadzieję, iż publikacja ta dla każdego czytelnika stanowić będzie bodziec do refleksji nad sytuacją współczesnej kobiety oraz zachęci do podejmowania kolejnych badań w tym niewyczerpanym temacie.

Współczesna schola mortis

Agnieszka Janiak

Współczesna scholar mortis jest książką wyjątkową. Agnieszka Janiak ujmuje całościowo fenomen śmierci w jego indywidualnym i społecznym kontekście. Terminalna choroba, odchodzenie człowieka, opieka paliatywna i towarzyszenie przy umieraniu, wreszcie zgon oraz sytuacja i stany psychiczne osób, które pozostały w żałobie, a także formy niesienia im różnorakiego wsparcia - indywidualne i instytucjonalne - to zagadnienia stanowiące punkt wyjścia do refleksji nad przygotowaniem współczesnego człowieka do zmierzenia się z doświadczeniem śmierci bliskich, ale i własnej. Kolejne omawiane w książce zagadnienia to konieczność kształtowania odpowiednich środków komunikacji i form pomocy niesionej osobom dotkniętym doświadczeniem śmierci oraz odpowiednie przygotowanie służb pomocowych - medycznych, psychologicznych, socjalnych i administracyjnych. dr hab. Stefan Bednarek, prof. em. UWr Książka jest zapisem podróży autoetnograficznej, która zajęła autorce piętnaście lat. Początek tej podróży wyznaczyły dramatyczne doświadczenia własne, a obrany kierunek i poszczególne etapy determinowane były przez poszukiwania naukowe i egzystencjalne, pragnienie zapobieżenia podobnym granicznym doświadczeniom u innych i udzielanie im wsparcia. Kto będzie czytelnikiem tej książki? Niewątpliwie osoby, dla których obecność przy umierającym człowieku jest trudnym, ale oczywistym zadaniem. Osoby, które podejmują się edukacji społecznej w tak ważnym obszarze i zabiegają o wysoką jakość komunikacji. Studenci ukierunkowani na pomoc cierpiącemu człowiekowi w wymiarze medycznym, pielęgnacyjnym czy wychowawczym. Wreszcie ci, którzy znajdują się w trudnej sytuacji życiowej, podobnej do tej, której doświadczyła Autorka. Oby i oni potrafili przejść swoja drogę poszukiwania odpowiedzi na niełatwe pytania i odnaleźć sposoby wspierania innych cierpiących. dr hab. Grzegorz Godawa, prof. UPJPII Agnieszka Janiak, kulturoznawczyni i filolożka, adiunktka na Wydziale Studiów Stosowanych Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu, prowadziła badania na Stanford University, wykładała w John Ernest Foundation w Kalifornii. Jej zainteresowania badawcze - tanatoedukacja, komunikacja w sytuacjach trudnych, a także terapeutyczne funkcje pisania - są wynikiem doświadczeń życiowych i praktyki społecznej.

Współczesne społeczeństwo polskie

Jacek Wasilewski

Głównym adresatem książki są studenci socjologii i pokrewnych dyscyplin, a także wszyscy inni zainteresowani zmianami zachodzącymi w naszym społeczeństwie w ostatnich kilkunastu latach. Praca składa się z trzynastu rozdziałów podejmujących rozmaite aspekty procesu potocznie nazywanego ,,transformacją". Czołowi polscy socjologowie przedstawiają w niej następujące zagadnienia: - polska transformacja przez pryzmat socjologicznych teorii zmiany, - formowanie się nowej struktury społecznej, - zmiany płodności i modelu rodziny, - zmieniające się wartości Polaków, - przemiany zbiorowości miejskich i wiejskich, - kształtowanie się partii politycznych, - nowe społeczne usytuowanie przedsiębiorstw, - ubóstwo, - korupcja, - przebudowa ustrojowa w pamięci zbiorowej, - kultura polska widziana oczyma mniejszości, - budowanie instytucji. Przewodnią ideą książki jest dostarczenie Czytelnikowi ogólnych ram teoretyczno-metodologicznych i wskazówek literaturowych do samodzielnego studiowania poszczególnych zagadnień. W zamyśle Autorów i wydawnictwa książka ma być swego rodzaju podręcznikiem do kursów Współczesne społeczeństwo polskie. Autorzy tomu: Marek S. Szczepański, Jacek Wasilewski, Marek Okólski, Marek Ziółkowski, Bohdan Jałowiecki, Hanna Podedworna, Mirosława Grabowska, Jerzy Szczupaczyński, Elżbieta Tarkowska, Antoni Z. Kamiński, Barbara Szacka, Sławomir Kapralski i Janusz Mucha, Andrzej Rychard.

Wybory lokalne w Polsce

Adam Gendźwiłł

Adam Gendźwiłł stawia pytania o wybory lokalne, odbywające się w ,,demokracjach mniejszej skali", o ich specyfikę (w jaki sposób i dlaczego różnią się od wyborów ogólnokrajowych) i zróżnicowanie (w jaki sposób i dlaczego zachowania wyborców i kandydatów różnią się między gminami). To pierwsza tak kompleksowa analiza empiryczna wyborów lokalnych w Polsce, uwzględniająca ich reguły, partycypację wyborczą, konkurencyjność, nierówności w reprezentacji politycznej i udział partii politycznych w rywalizacji o władzę w gminach. Książka dotyczy ważnego i wciąż mało poznanego tematu. Jest napisana żywym, jasnym językiem. Autor wykazuje się talentem w objaśnianiu czytelnikowi (także niespecjaliście) spraw trudnych i skomplikowanych. (...). Mamy do czynienia z rzemiosłem akademickim wysokiej próby. dr hab. Mikołaj Cześnik, Uniwersytet SWPS Polskie wybory lokalne od dawna zasługiwały na tak pełny obraz. Połączenie wieloletnich badań autora, międzynarodowych porównań i kluczowych ujęć zjawiska daje tu zupełnie nową jakość. Jeśli wyborcy traktują politykę na wszystkich szczeblach jako całość, tym bardziej powinni to robić naukowcy, analitycy i praktycy. dr hab. Jarosław Flis, UJ Czytelnik otrzymuje głęboką syntezę oraz nowe wyjaśnienia zjawisk i procesów, które budowały polską demokrację lokalną. Autor wykorzystał bogate źródła i często trudne do pozyskania empiryczne, skonfrontował różne podejścia teoretyczne, wykazując się dużą biegłością metodologiczną oraz umiejętnościami analitycznymi, które pozwoliły na testowanie wartościowych hipotez. prof. dr hab. Ewa Nalewajko, ISP PAN Adam Gendźwiłł, socjolog, geograf i politolog, adiunkt w Katedrze Rozwoju i Polityki Lokalnej na Wydziale Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytetu Warszawskiego. Bada samorządy lokalne oraz systemy i zachowania wyborcze. Jest autorem i współautorem kilku monografii oraz artykułów opublikowanych m.in. w ,,Local Government Studies", ,,Politics and Gender", ,,Studiach Regionalnych i Lokalnych", ,,Studiach Socjologicznych". Ekspert Fundacji im. Stefana Batorego, stypendysta Fulbrighta, Fundacji na rzecz Nauki Polskiej oraz Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, laureat Nagrody Naukowej Tygodnika ,,Polityka".