Nauki przyrodnicze
Agnieszka Bartnik
Starożytni Rzymianie przykładali duże znaczenie do rolnictwa i hodowli, stanowiących jedne z najważniejszych gałęzi gospodarki. Zwierzęta dostarczały niezbędnej siły pociągowej, produktów spożywczych, materiałów do produkcji odzieży, składników leków, ofiar dla bogów itd. Hodowla zwierząt zapewniała stały dochód właścicielom gospodarstw. Wysoka cena zwierząt hodowlanych oraz pozyskiwane od nich produkty powodowały, że zwracano uwagę na dobór opiekunów, ich wiedzę, a także umiejętności z zakresu opieki i żywienia zwierząt oraz ich diagnozowania i leczenia. Wiedza rzymskich agronomów w tym zakresie była na tyle zaawansowana, że pozwalała uniknąć wielu problemów wynikających z błędów żywieniowych, złego doboru hodowanych zwierząt czy rozprzestrzeniania się w stadach groźnych chorób. W rzymskich gospodarstwach największą rolę odgrywały ssaki, wśród których najczęściej hodowano bydło, owce, kozy i świnie. Konie początkowo stanowiły nieliczną grupę zwierząt, ich hodowla upowszechniła się stopniowo ze względu na przemiany społeczne oraz gospodarcze w Imperium. Wśród ptaków największą popularnością cieszyły się kury, kaczki i gęsi, a wśród owadów pszczoły. W gospodarstwach trzymano także osły, muły, króliki, różnego rodzaju gryzonie, dzikie ptactwo, ryby, ślimaki itd., chociaż w przypadku niektórych gatunków potrzebne były specjalne warunki, co ograniczało ich hodowlę. Hodowcy zwracali dużą uwagę na właściwy dobór zwierząt do hodowli, ich żywienie, w tym odpowiednie przechowywanie paszy oraz na diagnozowanie, zapobieganie i leczenie chorób. Zachowane do dnia dzisiejszego antyczne teksty pozwalają stworzyć swoisty obraz metod, jakie stosowano, hodując i lecząc zwierzęta. Obraz ten jest mocno niekompletny, co wynika z właściwości źródeł pisanych, w tym ich podręcznikowego charakteru, oraz skupiania się autorów na terenach, w których sami posiadali gospodarstwa. Postępujące badania archeologiczne i archeozoologiczne pozwalają uzupełnić ten obraz, jednak nie wypełniają wszystkich luk. Materiał archeozoologiczny jest nadal mocno niekompletny, chociaż systematycznie pojawiają się nowe wyniki badań.
Chrystianizm a świat zwierzęcy
Mieczysław Skrudlik
Chrystianizm a świat zwierzęcy to dogłębna, chociaż może nie do końca wyczerpująca, analiza stosunku chrześcijaństwa do zwierząt w oparciu o Pismo Święte, tradycję, a nawet legendy chrześcijańskie. Książka niezwykle interesująca, ponieważ zajmuje się zagadnieniem niezbyt często poruszanym i analizowanym z punktu widzenia religii. Na pewno zasługująca na lekturę, bo pozwalająca nie tylko poznać wiele nowych spraw, ale i zmienić pokutujące w społeczeństwie stereotypy odnoszące się do przedmiotowego zagadnienia. A oto tytuły rozdziałów: Echa tradycji kościelnej. Raj dla zwierząt. Zwierzęta a sztuka kościelna. U szczytów. Święci i zwierzęta. Kotka Najświętszej Maryi Pany. Demony. Pod opiekuńczym płaszczem Bogarodzicy. Zakończenie
Cień ponurego Wschodu. Za kulisami życia rosyjskiego
Antoni Ferdynand Ossendowski
Ze wstępu, w którym autor sam chyba najlepiej zaprezentuje tę książkę: Nie piszę bynajmniej historycznych szkiców o Rosji, ani carskiej, ani sowieckiej. Podaję tylko szereg rysów i cieniów z życia i psychologii tego narodu, a mianowicie takich, które pozostawały poza kulisami rzeczywistości. Tymczasem rzucają one promień światła na duszę narodu i dają plan myślenia o nim. Myślę więc, że moje szkice Cień ponurego Wschodu pomogą w pewnym stopniu w wykonaniu tego obowiązku. Naród rosyjski historycznie i fizjologicznie jest zbliżony do narodów Wschodu, lecz przyjął od nich najbardziej ponure i zbrodnicze cechy. Jasne strony psychologii i moralności wschodnich ludów są obce Rosjanom, gdyż wymagają hartu i wzniosłości ducha... W trakcie lektury niektóre informacje przyjmuje się z niedowierzaniem, inne zaś z lekiem. Niemniej warto tę książkę przeczytać, aby ujrzeć obraz Rosji na przełomie XIX i XX wieku...
Co pożera wszechświat? I inne zagadki kosmosu
Paul Davies
Czy przestrzeń ma prędkość, a czas – kształt? Czy możliwa jest podróż w czasie i powstawanie czegoś z niczego? Czy nasz kosmos jest jedynym wszechświatem, a Ziemia jedynym miejscem, gdzie istnieje życie? Kilkanaście lat temu w gwiazdozbiorze Erydanu odkryto dziwnie pusty fragment nieba, który zgodnie z obecnymi modelami kosmologicznymi nie powinien istnieć – zupełnie jakby coś ,,pożarło” kawałek wszechświata. Czym jest ta gigantyczna pustka i jak powstała? To tylko jedna z wielu zagadek, z którymi zmagają się współcześni kosmologowie. Choć dzięki postępom fizyki i astronomii potrafimy prześledzić życie i śmierć gwiazd, usłyszeć drgania czasoprzestrzeni i dostrzec łunę Wielkiego Wybuchu, kosmos wciąż kryje przed nami wiele tajemnic, na czele z tą najważniejszą – jak powstał wszechświat i życie. Najnowszą książkę Paula Daviesa czyta się jak najlepszą powieść kryminalną. Słynny fizyk gra w niej rolę detektywa, który błyskotliwie i z gawędziarską swadą prowadzi nas od zagadki do zagadki, proponuje i rozważa możliwe odpowiedzi, ale i stawia kolejne znaki zapytania. Przejrzyste, pełne wiedzy i dowcipu wprowadzenie do wielkich pytań współczesnej fizyki i kosmologii, w którym opisane są nie tylko triumfy, ale także sprawy nierozwiązane. Paul Davies w najlepszym wydaniu! Ian Stewart, autor książki Liczby natury
Co pożera wszechświat? I inne zagadki kosmosu
Paul Davies
Czy przestrzeń ma prędkość, a czas – kształt? Czy możliwa jest podróż w czasie i powstawanie czegoś z niczego? Czy nasz kosmos jest jedynym wszechświatem, a Ziemia jedynym miejscem, gdzie istnieje życie? Kilkanaście lat temu w gwiazdozbiorze Erydanu odkryto dziwnie pusty fragment nieba, który zgodnie z obecnymi modelami kosmologicznymi nie powinien istnieć – zupełnie jakby coś ,,pożarło” kawałek wszechświata. Czym jest ta gigantyczna pustka i jak powstała? To tylko jedna z wielu zagadek, z którymi zmagają się współcześni kosmologowie. Choć dzięki postępom fizyki i astronomii potrafimy prześledzić życie i śmierć gwiazd, usłyszeć drgania czasoprzestrzeni i dostrzec łunę Wielkiego Wybuchu, kosmos wciąż kryje przed nami wiele tajemnic, na czele z tą najważniejszą – jak powstał wszechświat i życie. Najnowszą książkę Paula Daviesa czyta się jak najlepszą powieść kryminalną. Słynny fizyk gra w niej rolę detektywa, który błyskotliwie i z gawędziarską swadą prowadzi nas od zagadki do zagadki, proponuje i rozważa możliwe odpowiedzi, ale i stawia kolejne znaki zapytania. Przejrzyste, pełne wiedzy i dowcipu wprowadzenie do wielkich pytań współczesnej fizyki i kosmologii, w którym opisane są nie tylko triumfy, ale także sprawy nierozwiązane. Paul Davies w najlepszym wydaniu! Ian Stewart, autor książki Liczby natury
Coś głęboko ukrytego. Światy kwantowe i emergencja czasoprzestrzeni
Sean Carroll
Mechanika kwantowa to najbardziej pogłębiona, najbardziej wyczerpująca wizja znanej nam rzeczywistości. Zgodnie z obecnym stanem naszej wiedzy nie jest przybliżeniem prawdy, jest prawdą. Tylko kto ją rozumie? Zachowanie układu kwantowego jest różne, zależnie od tego, czy jest on obserwowany, czy też nie. Co, do licha, z tym zrobić? Zdaniem autora książki, wybitnego amerykańskiego fizyka Seana Carrolla, naukowcy wkładają zdecydowanie za mało wysiłku w wyjaśnienie mechaniki kwantowej - zrozumienie, co mówi nam ona o naturze rzeczywistości. Wolą pozostawać w strefie typowego dla fizyków komfortu, przemilczeć wątpliwości, pisać równania i kazać studentom szukać rozwiązań. Podejście autora jest zupełnie inne. Przedstawia własny punkt widzenia, interpretację mechaniki kwantowej, wyjaśnienie jej ukrytego znaczenia. Czyni to jak zwykle w sposób prosty i zrozumiały dla każdego, z lekkością pióra, błyskotliwością i charakterystyczną dla niego głębią myśli. Pełna wrażeń podróż przez mechanikę kwantową, która jest prawdopodobnie największym intelektualnym dokonaniem ludzkości. Carroll z odwagą demaskuje niezwykłość kwantów, by odsłonić jeszcze bardziej niezwykłą, lecz cudowną rzeczywistość. Brian Green, profesor fizyki i matematyki, dyrektor Columbia Center of Theoretical Physics Sean Carroll jest fizykiem teoretykiem pracującym w California Institute of Technology (Caltech). Po uzyskaniu doktoratu na Uniwersytecie Harvarda zajął się badaniami dotyczącymi fizyki cząstek, kosmologii i grawitacji. Pracował m.in. w Massachusetts Institute of Technology (MIT). W Polsce ukazały się jego książki: "Stąd do wieczności i z powrotem", "Nowa perspektywa. Pochodzenie życia, świadomości i Wszechświata" i "Cząstka na końcu Wszechświata", która otrzymała Nagrodę Royal Society.
CREDO-Maze: doświadczenia (do zrobienia)
Tadeusz Wibig
Projekt CREDO-Maze zakłada zbudowanie wszędzie, gdzie tylko się da, małych aparatur rejestrujących wielkie pęki promieniowania kosmicznego. Czym jest promieniowanie kosmiczne i jego pęki, wyjaśniamy właśnie w tej książce. Projekt CREDO zainicjowali i realizują ludzie, którzy chcą zobaczyć to, czego nikt jeszcze nie widział, a co może nawet w ogóle nie istnieje. Ale, gdyby jednak istniało, na wszelki wypadek nazwali oni ten fenomen Zespołem Promieniowania Kosmicznego. Zaobserwowanie go byłoby czymś tak wielkim i ważnym, że aż strach pomyśleć. Wszyscy uczestnicy projektu, przede wszystkim ambitni, żądni wiedzy uczniowie szkół średnich, mają szansę włączyć się w te poszukiwania i stać się uczestnikami niezwykłej podróży w nieznane zakamarki Kosmosu. Czekając jednak, aż zdarzy się coś niespodziewanego, aby nie marnować czasu, mogą zająć się poszukiwaniem nieco mniejszych tajemnic Wszechświata. Stacje pomiarowe CREDO-Maze składają się z czterech małych detektorów cząstek elementarnych. Można je chwilowo wyłączyć z poszukiwań wielkiej fizyki i zbudować z nich zestawy eksperymentalne pozwalające na obserwację wtórnych cząstek promieniowania kosmicznego, które nieustannie bombardują powierzchnię Ziemi. Oddajemy Wam do rąk skromny przewodnik po współczesnej fizyce. Opisujemy w nim kilkanaście niekoniecznie oczywistych pomysłów na wykorzystanie detektorów CREDO-Maze do poznania mikroświata oraz tego, co w największych laboratoriach badają dziś fizycy.
Czarna skrzynka Darwina. Biochemiczne wyzwanie dla ewolucjonizmu
Michael J. Behe
Autorem książki Czarna skrzynka Darwina. Biochemiczne wyzwanie dla ewolucjonizmu jest Michael J. Behe, amerykański biochemik. Pierwsze, anglojęzyczne wydanie ukazało się w 1996 roku nakładem wydawnictwa Free Press. Już we wstępie autor podkreśla, że literatura naukowa zawiera wiele opisów tego, jak coś funkcjonuje (np. Układ Słoneczny). Amerykańskiego uczonego interesuje jednak pochodzenia tego, co już istnieje. Behe kieruje swoją uwagę na świat przyrody ożywionej w mikroskali i zastanawia się, czy życie na poziomie molekularnym, czyli - jak pisze - "fundament życia", może zostać wyjaśnione na podstawie losowych mutacji i doboru naturalnego. Autor prezentowanej publikacji argumentuje, że niektóre układy biologiczne - zwane przez niego mechanizmami molekularnymi - posiadają pewną cechę, która nie może zostać wyjaśniona naturalistycznie. Behe ma na myśli nieredukowalną złożoność. Zgodnie z tym ujęciem, układ nieredukowalnie złożony składa się z wielu wzajemnie dopasowanych części, które pełnią określoną funkcję. Usunięcie chociażby jednego elementu powoduje, że układ przestaje być funkcjonalny. Uczony twierdzi, że układy tego typu nie mogły powstać na gruncie darwinowskiej ewolucji kumulatywnej postępującej małymi krokami, ale są świadectwem inteligentnego projektu. Amerykański biochemik omawia w tym kontekście między innymi przykład wici bakteryjnej, która składa się z około 50 różnych typów białek i służy bakteriom jako swego rodzaju silnik obrotowy. Nie mogła ona, jak argumentuje Behe, powstać drogą stopniowych przekształceń, ponieważ na wcześniejszych etapach nie pełniłaby swojej funkcji. Aby zobrazować swój pogląd, uczony posłużył się przykładem struktury nieredukowalnie złożonej stosowanej w życiu codziennym. Mianowicie standardowa pułapka na myszy musi od razu posiadać wszystkie elementy w odpowiednim ułożeniu, ponieważ w innym przypadku nie pełniłaby określonej funkcji polegającej na łapaniu myszy. Warto zaznaczyć, że Behe jest ewolucjonistą, ale niedarwinowskim. Akceptuje on pogląd o wspólnocie pochodzenia, lecz odrzuca twierdzenie o przypadkowych mutacjach mogących doprowadzić do powstania złożonych struktur biologicznych. Książka Czarna skrzynka Darwina zawiera pozytywną argumentację na rzecz teorii inteligentnego projektu.
Stephen Hawking
Mówi się, że fakty bywają dziwniejsze od fikcji, a w żadnej dziedzinie nie jest to bardziej trafne niż w odniesieniu do czarnych dziur. Czarne dziury są dziwniejsze niż cokolwiek wymyślonego przez pisarzy science fiction Stephen Hawking Legendarny fizyk bada jedną z największych tajemnic naukowych wszechczasów. Stephen Hawking od dziesięcioleci fascynuje się zagadką czarnych dziur. Uważa, że jeśli uda się nam zrozumieć wyzwania, jakie stanowią one dla samej natury przestrzeni i czasu, będziemy gotowi odszyfrować najgłębsze sekrety wszechświata. W swojej najnowszej książce Hawking z podziwu godną naukową żarliwością dokonuje podsumowania dotychczasowej wiedzy na temat czarnych dziur, zadaje pytania, które czekają na empiryczne odpowiedzi i snuje hipotetyczne rozważania na temat funkcjonowania tego kosmicznego fenomenu. Hawking posiada naturalny dar nauczania, a dzięki jego dobrodusznemu humorowi i zdolności do zilustrowania złożonych problemów fizyki za pomocą analogii z codziennego życia fenomen czarnych dziur staje się zrozumiały dla każdego. THE NEW NEW YORK TIMES Arcykapłan fizyki, jeden z nielicznych teoretyków, którzy zbliżają się do poznania choć w zarysie zamysłu Boga". LOS ANGELES TIMES