Opowiadania
Maria Konopnicka
Mendel Gdański to polski Żyd, który od 27 lat mieszka w Warszawie, tutaj prowadzi firmę introligatorską, tutaj ma przyjaciół i groby bliskich mu osób. Po śmierci córki wychowuje małego Kubusia. Pewnego razu chłopiec wraca ze szkoły roztrzęsiony, skarży się, że koledzy dokuczali mu i nazywali Żydem. Tego samego dnia do Mendla przychodzi zaprzyjaźniony zegarmistrz i ostrzega, że w mieście szykuje się obława na Żydów. Mężczyzna przedstawił stereotypowe uprzedzenia polskiego społeczeństwa wobec ludzi wyznania mojżeszowego, a Mendel wykazywał, jak absurdalne są to zarzuty i niewiele się nimi przejął. Kolejnego dnia na zakład introligatorski napadła rozwścieczona grupka warszawiaków. W obronie Mendla stanęli jego sąsiedzi. Staruszek uszedł z życiem, ale stracił serce do miasta, w którym żył spokojnie przez tyle lat.
Edgar Allan Poe
Metzengerstein Pestis eram vivus — moriens tua mors ero. Marcin Luter Zgroza i przeznaczenie po wsze czasy — dłoń w dłoni — pędzą po swych ścieżkach. Dla jakich to powodów mam obciążać datą opowieść, którą zamierzam podać? Dość, jeśli powiem, iż w epoce, o której mowa, istniała na Węgrzech potajemna, lecz głęboko utwierdzona wiara w zasady metempsychozy. O samych zasadach, o ich błędności lub stopniu prawdopodobieństwa — zgoła przemilczę. [...]Edgar Allan PoeUr. 19 stycznia 1809 w Bostonie Zm. 7 października 1849 w Baltimore Najważniejsze dzieła: (proza) Rękopis znaleziony w butli (1833), Berenice (1835), Zagłada domu Usherów (1839), Zabójstwo przy Rue Morgue (1841), Maska Śmierci Szkarłatnej (1842), Złoty żuk (1843), Czarny kot (1843), Serce oskarżycielem (1843); (poezja) Kruk (1845), Tamerlane (1827) Poeta i prozaik amerykański. Za życia znany głównie jako bezkompromisowy krytyk literacki; był redaktorem wielu czasopism, w których publikował też swoje nowele i opowiadania. Twórczość Poe zalicza się do nurtu tzw. czarnego romantyzmu. Do fascynujących go tematów należy nieuchronnie i stale grożąca śmierć ze wszystkimi towarzyszącymi jej okolicznościami i emblematami, takimi jak: trup (szczególnie młodej kobiety por. Berenice), zamurowanie żywcem (Beczka Amontillada), choroba (Maska Śmierci Szkarłatnej), w tym również zaburzenia psychiczne (Zagłada domu Usherów). Doświadczenie śmierci stanowi ważny wątek jego biografii: na gruźlicę umarła jego matka (kiedy miał rok), a następnie przybrana matka Frances Allen i młodziutka żona Virginia (była jego siostrą cioteczną; poślubił ją, gdy miała 13 lat). Dominujący nastrój utworów poetyckich i prozaicznych Poe stanowią melancholia i groza, często ocierające się o makabrę oraz estetykę horroru. Zyskał wielką popularność w Europie (tłumaczył go Baudelaire), szczególnie w końcu wieku XIX, a modernistyczni twórcy odnajdowali u niego bliskie sobie wątki dekadentyzmu. Zarówno konstrukcja postaci, jak i innych elementów fabuły (tytułowy dom Usherów) pozwala na głęboką interpretację psychologiczną prozy Poe, która stanowiła inspirację m.in. dla Dostojewskiego. Uznawany jest też za jednego z ojców fantastyki (Rękopis znaleziony w butli, Eureka: A Prose Poem 1848; Edgarami nazwano na jego cześć nagrody przyznawane przez Mystery Writers of America) oraz noweli kryminalnej (Zabójstwo przy Rue Morgue). Postać pojawiającego się w kilku utworach detektywa, C. Auguste'a Dupina, rozwiązującego zagadki kryminalne dzięki dedukcji, stanowi pierwszą z szeregu podobnych, takich jak Sherlock Holmes Arthura Conan Doyle'a czy Hercules Poireau Agathy Christie. Był alkoholikiem; czterdziestoletni Poe został znaleziony na ulicy w ciężkim stanie fizycznym w delirium i po kilku dniach hospitalizacji zmarł z niewyjaśnionych przyczyn. Kupując książkę wspierasz fundację Nowoczesna Polska, która propaguje ideę wolnej kultury. Wolne Lektury to biblioteka internetowa, rozwijana pod patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej. W jej zbiorach znajduje się kilka tysięcy utworów, w tym wiele lektur szkolnych zalecanych do użytku przez MEN, które trafiły już do domeny publicznej. Wszystkie dzieła są odpowiednio opracowane - opatrzone przypisami oraz motywami.
Andrzej F. Paczkowski
Zbiór opowiadań o poszukiwaniu Boga w nieoczywistych miejscach i sytuacjach. Dobry materiał do zadumy nad sensem naszego życia. Mężczyzna, który spotkał Boga to zbiór jedenastu opowieści, spośród których parę opartych jest na prawdziwych, choć potraktowanych z dużą swobodą wydarzeniach. Jest tu między nimi historia kryminalna i znajdują się też opowiadania obyczajowe. Historie oparte na wspomnieniach autora, niektóre potraktowane z nutą fantazji. Czytając książkę czytelnik przeniesie się do klasztoru, w którym żyje bardzo ciekawa zakonnica, do piwnicy, gdzie odbywa się dziwny monolog z cegłą w ręce, na polską wieś czasów wojny, czy też do łóżka z szatanem. Pozna wariata z ulicy, zakochanego w dawno nieżyjącym chłopaku człowieka, dziewczynkę, która pewnego dnia przestaje chodzić oraz tytułowego człowieka, spotykającego Boga. Spojrzy też do pewnego śląskiego domu lat osiemdziesiątych. Wszystkie opowiadania w jakiś sposób dotyczą Boga, choć nie jest on punktem przewodnim danej pozycji, a jedynie powiązaniem pomiędzy historiami. Moja słodka żona, megiera – monolog człowieka, który zamurowuje swoją żonę w piwnicy. Zakończeniem tej historii będzie ostatnie opowiadanie Wariat, gdzie znajdziemy zupełnie inne rozwiązanie, niż w opowiadaniu początkowym. Siostra Chryzostoma – wspomnienie pewnej zakonnicy, która zrobiła coś, co na zawsze zapadło w pamięć małemu chłopcu. Amadeusz to człowiek, który nieustannie czegoś poszukiwał – forma listu do przyjaciela, kiedy to osoba, do której się zwraca dowiaduje się o uczuciach piszącego i jest informowana o zachowaniu, które nie zawsze jest zrozumiałe czy akceptowane. Poruszanie kwestii matki jest tu bardzo silnym elementem. Zabić teściową – spotkanie dwojga ludzi, nie potrafiących znaleźć porozumienia. Piotrek wymyśli plan na pozbycie się teściowej, ale zanim się to zdarzy, dojdzie do pewnego incydentu, który wszystko zmieni. Jak się okaże, nic nie będzie takie, jak wygląda, a incydent nie był tym, czym był. Mężczyzna, który spotkał Boga – rady pewnego człowieka, którego życiowa droga doprowadziła nie tylko do ruiny finansowej, ale też psychicznej. Kiedy dochodzi do najtragiczniejszego momentu jego życia, okazuje się coś zupełnie innego. Nigdy nic nie jest takie, jakie nam się wydaje. Szczyrkofka – historia małej Anusi, która pewnego dnia przestaje chodzić. Pokochać umarłego – opowieść o człowieku, który zakochał się w… fotografii nieżyjącego od dwudziestu lat chłopaka. I nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby tylko nie chciał go odnaleźć. Tam, na polu pod śniegiem – kim jest kobieta nieustannie patrząca w okno, na pole? Co się na tym polu znajduje? Polska wieś w czasach wojennych. Wróg w domu. I tajemnica, która jest tak straszna, że nie pozwala zrozumieniu dojść do słowa. Skrywana na dnie serca i uciskana, co doprowadza do powstania historii zataczającej koło. Zwątpienie – nawiedzał ją szatan i szatan doprowadzał do uszkodzenia jej ciała. A może była tylko zwykłą wariatką? A może zwyczajnie przestała wierzyć w Boga? Obraz z przeszłości – śląska wieś lat osiemdziesiątych. Zaprowadzimy czytelnika do domu pewnej rodziny. Tam zaś czeka na nas czas utracony. Wariat – zakończenie pierwszej historii.
Juliusz Kaden Bandrowski
Zbiór opowiadań dla młodzieży, pochodzących z okresu dwudziestolecia międzywojennego. Są to wspomnienia z dzieciństwa i okresu dorastania autora. Kaden-Bandrowski zawiera w nich liczne przemyślenia na temat jego ówczesnych relacji z rodzicami i najbliższym otoczeniem, a także spostrzeżenia dotyczące procesu kształtowania się jego charakteru.
Bolesław Prus
Koło karczmy, która stała przy plancie, do południa było gwarno. Jeden obwarzankami napełniał kobiałkę, drugi kupował wódkę do domu, inny - upijał się na miejscu. Potem porobili zawiniątka z grubych płacht i, zawiesiwszy je przez ramiona, odeszli, wołając: - Bywaj zdrów, durny Michałku! (Fragment)
Bolesław Prus
„Michałko” to nowela autorstwa Bolesława Prusa, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiej literatury pozytywizmu i współtwórcy realizmu. Główny bohater, zwany “durnym Michałkiem”, pochodzi ze wsi Wilczołyki i pracuje na budowie. Po zakończeniu prac nie ma dokąd wracać i przeprowadza się do Warszawy, gdzie zatrudnia się przy budowie domu i zakochuje...
Irena Krzywicka
Opowiadania o zwierzętach kot, pies, niedźwiadek, lis, ptaki, a wreszcie gady, płazy, owady... Wszystkie odznaczają się sprytem, energią, są wszędobylskie i doskonale wiedzą, jak sobie poradzić. Przygody zawadiackich zwierząt, niejednokrotnie zachowujących się jak ludzie, zaadresowane zostały do dorosłych czytelników. Prezes Wiewiórczej Kasy Oszczędności, urocze zwierzątko, jadające wyłącznie smakołyki; Wobo kotka, która jest mistrzynią uwodzenia; pochodzący z tajgi niedźwiadek przywodzący na myśl uroczego brzdąca. Szczególną uwagę autorka poświęca kotom, które i tym razem zawsze spadają na cztery łapy.
Sebastian Markiewicz
Zbiór współczesnych opowiadań, rozgrywających się w naszej stolicy. Obezwładniający swoim tragizmem obraz społeczeństwa pierwszej połowy XXI wieku. Tłem wszystkich bez wyjątku szesnastu "Migawek warszawskich" jest miasto nad Wisłą, a dokładniej te "niepiękne dzielnice Warszawy. Trzy, może cztery. Enklawy dawnego miasta". Markiewicz opisuje je z sentymentem, ale nie ckliwie; przeciwnie, niekiedy się wydaje, że autor wręcz lubuje się w estetyce brzydoty. Scenki rodzajowe dzieją się w altankach śmietnikowych, w brzydko pachnących zatłoczonych tramwajach, na trawnikach, gdzie po zimie topniejący śnieg odsłania psie kupy, w osiedlowych sklepikach, w których epizodyczni bohaterowie opowiadań kupują tani alkohol. Na tle ginących enklaw, ściskanych i wypychanych przez "przeszklone wieżowce", które straszą, bo ujednolicają, uniformizują i anonimizują miasto, pojawiają się prawdziwi bohaterowie opowiadań - "ci, bez których miasto nie mogłoby żyć": ekspedienci sklepowi, śmieciarze, fryzjerzy... "lud roboczy". Pisze o nich autor "Migawek warszawskich". Pisarz jest jeszcze dalszy od idealizowania czy nawet estetyzowania swoich bohaterów niż w przypadku opisywania samego miasta. Zmęczeni, skacowani, niedomyci, biednie lub tandetnie ubrani - są niczym postacie z socjologizujących powieści Emila Zoli. Markiewicz nie oszczędza swoich bohaterów, rysując ich naturalistyczne portrety. A jednocześnie nie kryje swoistego zafascynowania nimi. Pisarz przyznaje: "Chodzę po ulicach mego rodzinnego miasta i wyłuskuję ciekawe twarze. Lubię patrzeć na twarze, które zawierają w sobie jakąś treść. Zazwyczaj smutną, jak smutne jest życie większości ludzi. Twarze, które same w sobie są opowieścią, dziełem sztuki, historią, muzyką i poezją. Takie, na które można patrzeć bez końca".[Zdzisław Aleksander Raczyński - z posłowia do książki] Projekt okładki: Przemysław Krupski. Foto na okładce: Sebastian Markiewicz.