Details zum E-Book
Trudne sąsiedztwo. Krótka historia stosunków japońsko-rosyjskich
Elżbieta Potocka
Dla badacza stosunków międzynarodowych ważna jest konfrontacja z krajem, który się bada. Ja taką szansę miałam, przebywając kilka lat w Japonii. Było to zupełnie nowe doświadczenie, ponieważ mogłam z bliska przyjrzeć się emocjom Japończyków, którzy w rocznice związane z Wyspami Kurylskimi blokowali radziecką ambasadę. Po Tokio jeździły wówczas "szczekaczki" nawołujące ZSRR do ich zwrotu.
W tłumie protestujących niewielu znało historię tych wysp, a już zupełnie garstka osób miała świadomość, że są to rodzime tereny Ajnów. Wybitny etnograf, Bronisław Piłsudski, po zesłaniu na katorgę na Sachalin za współudział w próbie zamachu na cara Aleksandra III, zaczął badać kultury autochtonów i dostarczył historykom unikalnych materiałów w postaci zapisów fonograficznych mowy i pieśni Ajnów. W moich zbiorach znalazły się też wywiady z gubernatorem Sachalinu i Kuryli W. P. Fiodorowem, które dla japońskiej gazety "The Tokyo Shimbun" przeprowadził w sierpniu 1992 roku jej specjalny korespondent Jacek Potocki.
Po 80 latach od zakończenia drugiej wojny światowej dwa uczestniczące w niej państwa - Rosja i Japonia - utrzymują wzajemne stosunki w stanie... brak tu nawet dobrego określenia. Zawieszenia? Niezupełnie. W każdym razie - napięcia i ograniczenia możliwej współpracy.
Dr Elżbieta POTOCKA
Przedmiot i treść tej książki to novum samo w sobie, gdyż wydaje się, że jest to pierwsza synteza tytułowego problemu, czyli podłoża, charakteru i ewolucji "trudnego sąsiedztwa" państwa rosyjskiego i państwa japońskiego - od początków po czasy obecne, z uwzględnieniem globalnych konsekwencji (a więc i znaczenia w omawianym kontekście) wojny rosyjsko-japońskiej 1905 roku.
Prof. zw. dr hab. Mirosław KARWAT
Dr Elżbieta Potocka - politolog, specjalistka w zakresie stosunków międzynarodowych, dziennikarka i publicystka. Absolwentka Instytutu Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1998-2005 adiunkt w Centrum Badań Azji Wschodniej w Instytucie Studiów Politycznych PAN (ISP PAN). Wykładowca m.in. w Instytucie Stosunków Międzynarodowych na Wydziale Dziennikarstwa i Nauk Politycznych UW. Tematy badań: Daleki Wschód - Japonia, Korea, Chiny, Hongkong i Makau. Doświadczenia dyplomatyczne:
ONZ Nowy Jork; Ambasada RP w Japonii; Konsulat Generalny RP w Hongkongu (2004-2009).
SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów...................................................................................................... 9
Od autorki ...........................................................................................................11
Streszczenia..........................................................................................................19
Wprowadzenie.....................................................................................................23
Część pierwsza. Kształtowanie nowej mapy regionu
Rozdział I. Spotkania na cudzym terenie.......................................................31
1. Ziemie gospodarza.....................................................................................31
2. Wyspy Morza Ochockiego – domena Chin..........................................34
3. Rusyfikacja regionu....................................................................................37
4. Japończycy i wyspy Ajnów ......................................................................45
5. Walka o dominację ....................................................................................54
6. Dzielenie terytorium .................................................................................57
Rozdział II. Rywalizacja o przestrzeń .............................................................69
1. Dominacja carskiej Rosji w regionie ......................................................72
2. Wojna z Rosją – zderzenie cywilizacji ...................................................77
3. Sojusze przeciwko Stanom Zjednoczonym .........................................82
4. Zagarnianie przestrzeni – Japonia na Syberii .......................................86
5. Północ czy południe ..................................................................................91
6. Małe wojny graniczne ...............................................................................93
7. Układ o neutralności – pozorny pokój...................................................97
Część druga. Nowe sojusze, nowe realia
Rozdział III. Wspólny wróg ............................................................................107
1. Związek Radziecki sojusznikiem USA ................................................108
2. Teheran – nowa mapa polityczna Dalekiego Wschodu ...................112
3. Jałta – Wyspy Kurylskie dla ZSRR .......................................................116
4. Truman i „sto milionów” Japończyków ..............................................121
5. Próba wyeliminowania ZSRR................................................................126
Rozdział IV. Moskwa realizuje swoje plany .................................................135
1. Operacja Hokkaido..................................................................................138
2. Operacja Kuryle Południowe.................................................................141
Rozdział V. Chiny czy Japonia .......................................................................147
1. Pacyfistyczne państwo „po wsze czasy”...............................................149
2. Widmo komunizmu ................................................................................153
3. Okupant – sojusznikiem ........................................................................155
4. Naginanie rzeczywistości – prawo do samoobrony ..........................158
5. Traktat pokojowy z San Francisco – przegrana ZSRR......................161
Część trzecia. Naprawianie relacji
Rozdział VI. Strefy zbliżenia...........................................................................175
1. Gospodarka i polityka.............................................................................175
2 . Radzieckie zachęty do współpracy......................................................180
Rozdział VII. Zasiąść do stołu rokowań.......................................................189
1. Misja radziecka w Tokio – kanał komunikacji....................................189
2. Miejsce rokowań ......................................................................................192
3. Agenda........................................................................................................193
Rozdział VIII. Trudne kwestie........................................................................197
1. Jeńcy wojenni – zakładnicy Stalina.......................................................198
2. Problem terytorialny jak węzeł gordyjski ...........................................200
3. Małe ustępstwa – Habomai i Szykotan ...............................................204
Rozdział IX. Niezadowolenie Waszyngtonu ze zbliżenia
radziecko-japońskiego ................................................................................207
Rozdział X. Rozmowy w Moskwie................................................................219
1. Fiasko rozmów londyńskich ..................................................................219
2. Konwencja o rybołówstwie ...................................................................221
3. Amerykanie znowu grożą ......................................................................228
4. Wspólna deklaracja – oficjalny koniec stanu wojny...........................232
5. „Terytoria północne” – „Hoppo Ryodo”.............................................235
Część czwarta. Trudna rzeczywistość
Rozdział XI. Wpływ układu wojskowego Japonii
ze Stanami Zjednoczonymi na relacje w regionie..................................239
1. Zmiana stanowiska w sprawie Habomai i Szykotan .........................242
Rozdział XII. Oddzielić politykę od gospodarki........................................247
1. Gospodarka ważniejsza od traktatów...................................................247
2. Wyspy zawsze w tle..................................................................................251
Rozdział XIII. Dyplomacja wielokierunkowa Japonii...............................257
1. Ekonomiczna kompatybilność..............................................................260
2. Ekonomia i polityka – nieporozumienia.............................................263
Rozdział XIV. Chiny a stosunki Japonii i Związku Radzieckiego ...........267
1. Klauzula antyhegemonistyczna.............................................................270
2. Dylematy Japonii .....................................................................................271
3. Ochłodzenie stosunków z Moskwą ......................................................274
4. Układ o stosunkach dobrosąsiedzkich zamiast traktatu
pokojowego ..............................................................................................276
Rozdział XV. Koniec japońskiej polityki równego dystansu....................279
Rozdział XVI. Dyplomacja ruchów pozornych .........................................285
1. Małe ustępstwa .........................................................................................287
2. Jelcyn szuka rozwiązań............................................................................291
Rozdział XVII. Deklaracja tokijska – nowe podejście do problemu
terytorialnego................................................................................................299
1. Spotkania na szczycie...............................................................................300
2. Kreatywne partnerstwo...........................................................................303
Rozdział XVIII. Trudne współistnienie........................................................307
Rozdział XIX. Zwodzenie Japonii..................................................................315
1. Projekt dwa plus alfa ...............................................................................316
Konkluzje............................................................................................................325
Wybrana bibliografia........................................................................................335
Dokumenty i materiały oficjalne .............................................................335
Wybrane pozycje.........................................................................................336
Wybrana literatura rosyjska.......................................................................343
Źródła ilustracji.................................................................................................345
- Titel:Trudne sąsiedztwo. Krótka historia stosunków japońsko-rosyjskich
- Autor:Elżbieta Potocka
- ISBN:978-83-8238-177-1, 9788382381771
- Veröffentlichungsdatum:2026-02-24
- Format:E-Book
- Artikel-ID: e_4t5p
- Verleger: Wydawnictwo Akademickie DIALOG