Szczegóły ebooka
Reportaże i eseje z getta łódzkiego
Oskar Singer, Ewa Wiatr, Krystyna Radziszewska, Sascha Feuchert
Oskar Singer (1893-1945) to jeden z najważniejszych autorów tekstów dokumentujących życie w getcie w Litzmannstadt, jak nazywała się oficjalnie łódź w okresie okupacji hitlerowskiej. Singer, piszący po niemiecku czeski Żyd, dziennikarz i dramaturg, był w łódzkim getcie pracownikiem, a z czasem kierownikiem Wydziału Archiwum. Ten instytucjonalny kontekst tłumaczy specyficzny charakter jego tekstów i narzuca szczególny tryb ich lektury. Autor nie miał możliwości nazywania wprost grozy życia dziesiątków tysięcy ludzi stłoczonych na niewielkim obszarze, głodujących, poddanych eksterminacyjnemu terrorowi władz niemieckich. Jego teksty miały w jakiejś mierze oficjalny, a niekiedy wręcz propagandowy charakter. W pozytywnym tonie Singer relacjonuje pracę i osiągnięcia działających w getcie różnych "resortów" produkcyjnych, wspierając opisy danymi liczbowymi i tabelami. Zarówno te dane, jak i same relacje mają potwierdzać zaradność i pracowitość mieszkańców getta, a tym samym ich - dającą nadzieję na przetrwanie - przydatność dla Niemców, zgodnie z zasadniczą ideą żydowskich władz łódzkiego getta: "Naszą jedyną drogą jest praca". Prawda o życiu w getcie ujawnia się między wierszami reporterskich relacji, w rozdźwięku między optymizmem tonu a przedmiotem opisu, gdy jest nim na przykład proces powstawania z resztek żywności, z podgniłych ziemniaków i warzyw, "sałatki jarzynowej" dla wygłodzonych mieszkańców getta. Niekiedy zresztą groza wydarzeń ujawnia się wprost, gdy Singer rzeczowo relacjonuje deportację z getta, w tym tak zwaną wielką szperę we wrześniu 1942 roku, kiedy wszystkie dzieci do dziesiątego roku życia i osoby starsze, niezdolne do pracy, wywieziono do obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem.
Od Redakcji 11
Nota edytorska 15
Wykaz skrótów 19
Sascha Feuchert, Oskar Singer przed deportacją do getta – działalność dziennikarska i literacka w Pradze 21
Krystyna Radziszewska, Żydzi prascy przed deportacją do łódzkiego getta (1939–1941) 47
Ewa Wiatr, Działalność Oskara Singera w getcie 67
Oskar Singer
Reportaże i eseje z getta łódzkiego 77
1. Z problematyki Wschodu i Zachodu 79
2. Deportacje. Rozważania o śmierci 117
29 kwietnia 1942 r. Czarny dzień dla wsiedlonych do getta 118
[„Sytuacja jest w pełni wyjaśniona…”]. 3 maja 1942 r. 121
[„Pierwszy dzień wysiedleń…”]. 4 maja 1942 r. 124
[„Wolno mijają godziny…”]. 13 maja 1942 r. 126
[„Getto ma swą własną dynamikę…”]. 14 maja 1942 r. 129
[„To prawda, że getto jest lernejską hydrą…”]. 15 maja 1942 r. 130
[„Historyk będzie musiał kiedyś zbadać…”]. 24 maja 1942 r. 131
Czas niedoli – czas zbrodni. 27 maja 1942 r. 133
[„Dopiero dzisiaj można…”]. 29 maja 1942 r. 136
Dzień we fragmentach. Uzupełnienia do poprzednich rozdziałów. 10 czerwca 1942 r. 143
Śmierć z getta w Litzmannstadt. 27 lipca 1942 r. 146
Umieranie w getcie II. Po śmierć do getta. 27 lipca 1942 r. 152
Dwa dni za późno. 28 lipca 1942 r. 156
[„5 września sytuacja stała się przejrzysta…”]. 16 września 1942 r. 158
3. Opisywanie getta 177
List do Bernharda Freunda 179
[„Jestem palaczem…”]. 20 maja 1942 r. 180
[„Kilka uwag na temat ogrodnictwa…”]. 30 maja 1942 r. 183
[„Z małych szkiców powstają wielkie malowidła…”]. 7 czerwca 1942 r. 187
Co ludzie teraz jedzą? 7 lipca 1942 r. 190
Rozważania na temat myślenia. 14 lipca 1942 r. 191
U czapników. 28 lipca 1942 r. 193
Zrób ze starego nowe! Wizyta w Resorcie Surowców Wtórnych. 8 sierpnia 1942 r. 196
U pierwszego milionera – Drewnowska 77. 19 sierpnia 1942 r. 205
U pierwszego milionera – suplement. 1 lutego 1943 r. 213
Białe morze. Wizyta w Wydziale Produktów Nabiałowych: U źródła. 20 sierpnia 1942 r. 214
Białe morze wędruje… Ciąg dalszy. Grudzień 1942 224
Newralgiczny punkt getta. 1 października 1942 r. 227
Eldorado palaczy. 1 października 1942 r. 236
W getcie. 18 października 1942 r. 242
Przemierzając szybkim krokiem getto… [Po 25 października 1942 r.] 244
Gdy idę ulicą… 1 lutego 1943 r. 245
Odkryć kopce! 1 marca 1943 r. 247
Referat prac biurowych 255
Referat prac biurowych. 28 kwietnia 1943 r. 262
4. Małe zwierciadło getta 265
[„Getto żyje pod znakiem brukwi…”]. 10 grudnia 1943 r. 266
[„Czarno-biała idylla…”]. 11 grudnia 1943 r. 267
[„Kronikarz ma urodziny…”]. 24 lutego 1944 r. 267
[„Minister finansów rwie włosy z głowy…”]. 28 lutego 1944 r. 269
[„Sezon uprawny…”]. 13 maja 1944 r. 271
[„Hurra, paczka!…”]. 16 maja 1944 r. 271
[„Nowy cud świata?…”]. 19 maja 1944 r. 272
[„Cebula, cebula…”]. 22 maja 1944 r. 273
[„Paczki. Liczba odbiorców…”]. 25 maja 1944 r. 274
[„I znów paczki…”]. 26 maja 1944 r. 274
[„Paczki z Pragi…”]. 5 czerwca 1944 r. 275
[„Paczki. Ciągle jeszcze…”]. 13 czerwca 1944 r. 276
Biuletyn chlebowy nr 6. 18 czerwca 1944 r. 276
[„Ucieczka do piekła…”]. 20 czerwca 1944 r. 279
[„Jabłuszko, dokąd się toczysz…? 46-letni R.M.…”]. 7 lipca 1944 r. 280
[„Jabłuszko, dokąd się toczysz…? Ów ojciec rodziny…”]. 8 lipca 1944 r. 281
[„Jabłuszko, dokąd się toczysz…? (Ciąg dalszy)”]. 12 lipca 1944 r. 282
[„Samobójstwo poprzez zabójstwo z obowiązku…”]. 18 lipca 1944 r. 282
[„Jabłuszko, dokąd się toczysz? (patrz Sprawozdanie…)”]. 27 lipca 1944 r. 283
Co słychać, o czym się mówi [„Przełożony dał tytoń…”]. 28 lipca 1944 r. 284
5. Teksty do albumów 287
Opieka społeczna. Urlop w getcie. Wrzesień 1943 r. 288
Od talonu do kuchni wzmacniającej. Wrzesień 1943 r. 300
Opieka społeczna w getcie. Maj 1944 r. 306
Spis ilustracji 315
Bibliografia 319
Indeks osób 323
- Tytuł:Reportaże i eseje z getta łódzkiego
- Autor:Oskar Singer, Ewa Wiatr, Krystyna Radziszewska, Sascha Feuchert
- ISBN:978-83-8331-981-0, 9788383319810
- Data wydania:2026-04-20
- Format:Ebook
- Identyfikator pozycji: e_4whm
- Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego