Publisher: Instytut Pamięci Narodowej
Afera teozofów. Siatka wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego (1949-1951)
Tomasz Krok
Struktura wywiadowcza mjr. Andrzeja Czaykowskiego była jedną z największych po wojnie sieci szpiegowskich wywiadu emigracyjnego rozbitych przez bezpiekę. Czaykowski rozpoczął swoją misję dnia 29 lipca 1949 r. wraz z przybyciem do kraju. Wkrótce po przylocie do Polski zorganizował coraz bardziej rozrastającą się siatkę współpracowników i informatorów.
Bishop Gawlina\'s Position on Jews during the Second World War
Michał Kłakus
The publication analyzes the attitude of the Polish Army Field Bishop Józef Gawlina (1882-1963) toward the so-called Jewish question during World War II. His views are presented in the context of contemporary knowledge, social norms, and political realities. Although sometimes critical of Jews, he was not an ideological antisemite, as evidenced by his actions and correspondence documenting assistance given to Jews. These sources provide important material for research on his wartime stance. Celem publikacji jest analiza stosunku biskupa polowego WP Józefa Gawliny (1882-1963) do tzw. kwestii żydowskiej w czasie II wojny światowej. Ukazano jego poglądy w kontekście ówczesnej wiedzy, norm społecznych oraz realiów politycznych. Choć bywał krytyczny wobec Żydów, nie był ideologicznym antysemitą, o czym świadczą jego działania i korespondencja dokumentująca pomoc udzielaną Żydom. Stanowi ona ważne źródło do badań nad postawą hierarchy.
Rafał Łatka
Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego Instytutu Pamięci Narodowej "Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce 1944-1989". W okresie rządów komunistycznych w Polsce w latach 1944-1989 Kościół katolicki odgrywał rolę daleko wykraczającą poza realizowaną misję duszpasterską. Duchowieństwo angażowało się we wszystkie niemal płaszczyzny życia społecznego i niejednokrotnie doświadczało z tego powodu represji. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. proces ten się nasilił, a Kościół w wielu dziedzinach życia zastępował coraz bardziej niewydolne państwo. Mimo funkcjonowania we wrogim wobec każdej religii systemie politycznym, wzorowanym na Związku Sowieckim, nie tylko przetrwał, lecz także znacznie powiększył swój społeczny autorytet. Przyczynili się do tego z pewnością wybitni przedstawiciele Episkopatu Polski. W publikacji znalazło się siedemnaście tekstów. Trzynaście ma charakter klasycznych artykułów naukowych na temat ważnych zagadnień związanych z działalnością poszczególnych biskupów, a pozostałe cztery to opracowania źródłowe, zawierające oprócz analizy także nieznane wcześniej materiały archiwalne.
Cities of Revolt in the Soviet Empire. Contexts of the June 1976 Protests in Radom
Arkadiusz Kutkowski, Sebastian Piątkowski
Book contains papers delivered during the international academic conference "Miasta buntu w imperium sowieckim" (Cities of Revolt in Soviet Empire) held in Radom in June 2016, and records of the conference discussions. The papers concern various aspects of June 1976 events: i.a. trials of the protesters, social silhouette of the protesters, course of events and results of the protest, personality of Fr. Roman Kotlarz. The papers concerning mass protests in Gdańsk (in 1970 and 1980), Lubiń and Wrocław (in 1982), Berlin (1953), Tbilisi (1956) and Budapest (1956) set the wide Polish and international background of the phenomenon of the mass protests in Soviet Bloc. The collection of papers is followed by records of the panel discussons concerning mechanisms of social revolts and protests as researched by historical and social sciences.
Działania 2. Korpusu Polskiego w kampanii włoskiej 1944-1945
Juliusz S. Tym
2. Korpus Polski dowodzony przez gen. Andersa miał znaczący udział w kampanii włoskiej 1944-1945. Niniejsza publikacja przedstawia jego organizację i działania. Bilans szlaku bojowego 2. Korpusu to zwycięstwa o wymiarze operacyjnym (pod Monte Cassino, Ankoną i Bolonią) i szereg mniejszych o znaczeniu taktycznym - okupione dotkliwymi stratami osobowymi.
Jak obalałem Mur Berliński. Jacek Czaputowicz rozmawia z Piotrem Śmiłowiczem
Jacek Czaputowicz, Piotr Śmiłowicz
Koniec imperium (?)Imperium sowieckie: rozpad, dziedzictwo, próby odbudowy i rewanżu po 1991 r
Henryk Głębocki, Monika Komaniecka-Łyp
Książka pokonferencyjna. Konferencja zorganizowana w 25. rocznicę rozwiązania ZSRS zgromadziła badaczy dziejów Rosji, imperiologów i sowietologów. Naukowcy między innymi debatowali o korzeniach rosyjskiego neoimperializmu. W konferencji uczestniczyli: Łukasz Adamski, Antoni Dudek, Adam Eberhardt, Henryk Głębocki, Andrzej Grajewski, Marek Menkiszak, Bogdan Musiał, Andrzej Nowak i Witold Rodkiewicz.
Kres. Historie dzieci ocalonych z pogromów
Leon Popek, Konrad Piskała, Tomasz Potkaj
Opowieści o dzieciach, które ocalały z rzezi na Wołyniu i na początku 1944 r. przyjechały do zamku w Pieskowej Skale. Znalazły tam schronienie i opiekę. Pisały listy do najbliższych. Nie dotrą one do adresatów, bo do Pieskowej Skały zbliżał się front. Opiekunka dzieci zachowała 129 niewysłanych listów. 60 lat później autorzy tej książki przeczytali je, odnaleźli nadawców i pojechali na Kresy śladami ich losów. To opowieści pełne emocji, które czyta się ze ściśniętym gardłem.
Kultura polska na uchodźczych szlakach w czasie II wojny światowej
Małgorzata Ptasińska
Książka w formie popularnonaukowej prezentuje najważniejsze dokonania Polaków, zarówno żołnierzy, jak i cywilów, w krzewieniu polskiej kultury poza krajem - na uchodźczych szlakach
Manifestacje w przestrzeni publicznej Warszawy (1918-1939)
Michał Zarychta
Manifestacje odegrały znaczącą rolę w życiu politycznym II Rzeczypospolitej. Miały wpływ także na przemiany społeczne XX wieku. Autor opisuje przebieg zgromadzeń, motywacje i emocje ich uczestników oraz reakcje władz i opinii publicznej. Dzięki narzędziom współczesnych nauk społecznych Czytelnik może na nowo odczytać rolę manifestacji i sformułować własną opinię na ten temat.
Wojciech Frazik, Filip Musiał
Zbiór studiów, na który składa się 17 artykułów przybliżających strutkurę, sposoby oraz kierunki działania WUBP/WUdsBP w Krakowie. Praca przybliża aktywność UB w Małopolsce wobec: podziemia politycznego i zbrojnego, jawnej opozycji, ruchu ludowego, chrześcijańskiej demokracji, Kościołów i związków wyznaniowych, środowisk młodzieżowych, świata nauki, oświaty, kultury i administracji, a także gospodarki, czy mniejszości żydowskiej, volksdeutschów i pospolitych przestępców.
Nie tylko Wołyń. "Polacy i Ukraińcy - krótka historia najtrudniejszego ćwierćwiecza (1918-1945)"
Bartosz Januszewski
Inspirowany darwinizmem społecznym i niemieckim nazizmem ukraiński nacjonalizm przez cały okres międzywojenny podsycał wśród obywateli polskich narodowości ukraińskiej nienawiść do Rzeczypospolitej i Polaków. Eksplozja tak roznieconego szowinizmu nastąpiła w latach II wojny światowej. Wówczas nie tylko na Wołyniu, lecz także w Małopolsce Wschodniej, na Polesiu i Lubelszczyźnie Ukraińcy dopuścili się na swoich polskich sąsiadach i współobywatelach kainowej zbrodni.
Mariusz Bechta
The book presents a micro-historical study of the attack on the town of Parczew in eastern Poland, carried out on 5 February 1946 by soldiers from the Polish anti-Communist Freedom and Independence Association (Zrzeszenie Wolność i Niezawisłość, WiN). By providing a meticulous analysis of the political, social, and cultural context as well as a detailed account of the incident itself, the author challenges the perception of the Parczew events as an anti-Semitic pogrom, thus far broadly accepted in historical literature. Rather, he argues that the WiN operation was strictly retaliatory in nature, directed not against the local Jewish community per se, but against those who collaborated with the Communist regime imposed on Poland by the Soviet Union. The author broadly analyzes the historical context of the events. Going back as far as the inter-war period, he chronicles the relatively modest involvement of the Jews from Parczew and the surrounding Włodawa county in the Communist movement, and then in the Communist and Soviet partisan forces during World War II. He points out that, for the majority of Jews, survival was the priority during and after the conflict. In the latter time, this meant cooperation with whatever government constituted itself as the enforcer of law and order. Parallelly, the author tells the story of Communist brutality and terror against the Polish Christian population and Polish freedom fighters. This, combined with the humiliation of being subjugated and hunted like bandits after five years of bloody fighting, led to a fundamental conflict of interests between the Polish Christian majority and Jewish minority that ultimately resulted in the violence that ensued. However, the author points out that there was no attempt at the extermination or expulsion of the Jewish community of Parczew, while deadly force was used exclusively against Communist militants in the form of the Citizens' Militia and the Jewish Town Protection Force, resulting in a total of four casualties. Nevertheless, the shock of the attack and the use of expropriation as a punitive measure against the few Holocaust survivors still living in the town led almost the entire community to emigrate, never to return. Fundamentally, the book constitutes a voice in the ongoing discussion of the controversial subject of anti-Semitic violence in postwar Poland. However, the author conducted his study both broadly and deeply, discussing subjects such as the Communist movement in the Parczew area, the Communist, Soviet, and pro-independence partisan forces, their fight against the German invaders and between each other, the fates of local Jewish survival and partisan groups, the establishment of the Communist regime, and local ethnic and political conflicts, also involving the Ukrainian/Ruthenian population. Historians, sociologists, and other scholars interested in these topics will find in this book a focused look at a slice of the broader history of World War II and the immediate post-war period in eastern Poland, a region of immense ethnic, religious, and political complexity.
Polacy w Apulii. Wszystko jest zapisane, wszystko dokonane... trzeba tylko ukazać to światu
Gianluca Vernole, Żaneta Nawrot,Jerzy Kirszak
Polacy w Apulii to poruszająca opowieść o mało znanym etapie szlaku 2 Korpusu Polskiego we Włoszech. Książka oparta na wspomnieniach żołnierzy i cywilów ukazuje niezwykłe relacje, które narodziły się w cieniu wojny - z cierpienia, solidarności i wzajemnej pomocy.
Stefan Wyszyński ,dr hab. Łucja Marek, dr...
Stefan Wyszyński, Pro memoria, t. 11: 1964, red. nauk. Łucja Marek, Monika Wiśniewska, IPN, Archidiecezja Warszawska, Archidiecezja Gnieźnieńska, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2026, 400 s., ISBN 978-83-8376-824-3 Kolejny tom zapisków prymasa Stefana Wyszyńskiego jest poświęcony wydarzeniom z 1964 r. W relacjach państwo-Kościół był to kolejny rok milenijnej konfrontacji i utarczek administracyjnych między władzami komunistycznymi a Episkopatem Polski. Dla strony kościelnej to okres obrony wiary i ożywiania życia religijnego narodu, dla strony państwowo-partyjnej - czas wdrażania programowej laicyzacji życia społecznego. W kalendarzu Kościoła w Polsce, szczególnie duchowych przygotowań do Milenium Chrztu Polski, rok 1964 przypadł na przełom siódmego i ósmego roku Wielkiej Nowenny (ogólnopolskich narodowych rekolekcji), lat obchodzonych pod hasłami "Abyście się społecznie miłowali" (1963/1964) oraz "Nowy człowiek w Jezusie Chrystusie" (1964/1965).
Śląsk Opolski w dobie powstań 1919-1921.Studia i materiały
Tomasz Gałwiaczek,Ksawery Jasiak
W drodze do domu. Pułkownik Stanisław Wyskota-Zakrzewski (1902-1986)
Paweł Politowski
Publikacja opisuje życie i działalność Stanisława Wyskoty-Zakrzewskiego (1902-1986), zdolnego dowódcy Pułku Ułanów Karpackich oraz po zakończeniu II wojny światowej zaangażowanego działacza polonijnego.
Wojsko Polskie we Francji 1939-1940
Janusz Zuziak
W prezentowanej książce Czytelnik zapozna się z obszernym zagadnieniem odbudowy naczelnych władz cywilnych i wojskowych oraz szeregów Wojska Polskiego we Francji jesienią 1939 r. Dowie się o poufnych zabiegach Francji wspierającej przejęcie władzy przez gen. Władysława Sikorskiego, podstawach prawnych odbudowy władz i wojska na terenie sojusznika, możliwościach organizacyjnych, mobilizacyjnych, procesie organizacji i szkolenia powstających oddziałów WP, a także o problemach z ich wyposażeniem i uzbrojeniem, wreszcie o działaniach bojowych w obronie Francji wiosną 1940 r. Istotnym wątkami są udział Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich w bitwie o Narwik, działania bojowe 1. Dywizji Grenadierów, 2. Dywizji Strzelców Pieszych, 10. Brygady Kawalerii Pancernej, pododdziałów przeciwpancernych, Marynarki Wojennej i Polskich Sił Powietrznych oraz przebieg ewakuacji na Wyspy Brytyjskie po klęsce z armią niemiecką.