Ogólne
Otchłań. Ukryte życie oceanów i grożące mu niebezpieczeństwa
Helen Scales
Marzymy o odkryciu nowych galaktyk. Fantazjujemy o życiu, które może istnieć na pobliskich planetach. Tymczasem tuż obok nas, pod powierzchnią oceanów, znajduje się świat, o którym wciąż wiemy bardzo niewiele. Nic dziwnego – jest to świat ciemny, lodowaty i niegościnny, w którym na człowieka pozbawionego wyrafinowanych zabezpieczeń czeka tylko śmierć. Dzięki Helen Scales możemy zanurzyć się w tę tajemniczą otchłań, nie opuszczając bezpiecznego zacisza własnego domu. Staniemy tam oko w oko ze zwierzętami o najczarniejszej na świecie skórze i wabiącymi swe ofiary oszałamiająco kolorowym pokazem świetlnym. Spotkamy cuchnące ryby, przerażająco żarłoczne organizmy, stworzenia pławiące się we wrzącej, przesyconej truciznami wodzie i tańczące włochate kraby. "Otchłań" to świadectwo istnienia ukrytego przed naszymi oczami, fascynującego świata pełnego niezliczonych i niewyobrażalnych form życia, a także przestroga przed nadmierną eksploatacją oceanów i dramatyczny apel o ich ochronę.
Pierwsza zagadka. Nasze życie przed przyjściem na świat
Katharina Vestre
Niesamowita podróż od komórki do człowieka Na początku jesteś tylko maleńką komórką. Następnie dzieli się ona na pół. Z dwóch komórek robią się cztery. Osiem. Szesnaście. Wkrótce pojawiają się pierwsze zarysy człowieka. Rdzeń kręgowy. Pulsujące delikatnie serce. Kolejne są płuca, oczy, usta. Mózg. Przez kilka magicznych miesięcy ze zbitki komórek powstaje oddychający, odżywiający się, myślący organizm. Ale jak to właściwie możliwe? Od czasu odkrycia cząsteczki DNA biologia rozwinęła się w błyskawicznym tempie. Obecnie umiemy znaleźć odpowiedzi na pytania, które niegdyś były wielką zagadką. Skąd komórka wie, że ma stać się częścią serca, a nie dłoni lub ucha? Jak to możliwe, że jednojajowe bliźnięta mają ten sam zestaw genów, ale różne odciski palców? I co tak właściwie łączy nas z muszką owocową?
Pingwiny cesarskie. Tajemnice najpiękniejszych ptaków Antarktyki
Gerald L. Kooyman, Jim Mastro
Emocjonująca wyprawa w głąb krainy wiecznego lodu śladami pingwinów cesarskich O pingwinach cesarskich można mówić same niezwykłe rzeczy i ani razu nie skłamać. Są największe ze wszystkich pingwinów, najgłębiej nurkują, potrafią najdłużej wstrzymać oddech. Żyją w najzimniejszych i najbardziej odizolowanych miejscach. Jako jedyne mają złote pióra na piersi. Poruszają się dostojnie ze skrzydłami przyciśniętymi do boków, a nie rozłożonymi w celu utrzymania równowagi. Wciąż jednak niewiele o nich wiemy. Jak utrzymują ciepło i jak ich skóra pozostaje sucha na takich głębokościach? Jak wstrzymują oddech na wystarczająco długo? Jak widzą w czasie polowań? Jak ich narządy radzą sobie z ciśnieniem panującym na 500 metrach pod powierzchnią oceanu? To przecież ponad 51 kilogramów naciskających na każdy centymetr kwadratowy ciała! Kiedy raz uległem czarowi pingwina cesarskiego, nic już nie mogło zdjąć ze mnie tego uroku, wyznaje Gerald Kooyman, stary wyjadacz wypraw antarktycznych. Wzbogacony o piękne zdjęcia i nagrania dostępne w internecie pasjonujący reportaż Pingwiny cesarskie jest przesycony szacunkiem do tych wspaniałych stworzeń i fascynacją ich ogromnymi możliwościami.
Planeta wirusów. Czy wirusy sterują życiem na Ziemi?
Carl Zimmer
Wirusy są wszędzie. Takie stwierdzenie zapewne cię nie szokuje, zwłaszcza w czasach pandemii COVID-19. Ale czy na pewno? Czy wiesz, że wirusy spadają na ciebie miliardami każdego dnia z najwyższych warstw atmosfery? Że pławisz się w bilionach ich cząstek podczas kąpieli w oceanie, a ich monstrualne wersje żyją w rurkach twojego klimatyzatora? Albo wreszcie – że twoje własne geny usiane są szczątkami dawno już umarłych wirusów, które w prehistorii zaatakowały przodka naszego gatunku, a potem zwyczajnie utknęły w naszym genomie? Carl Zimmer opisuje świat niezwykły; świat, w którym nie rządzimy my, lecz właściwie nieożywione replikatory, maleńkie maszyny potrafiące podporządkować sobie dowolny proces w naszym ciele. Boimy się ich – i słusznie, na wiele chorób wirusowych nie mamy dotąd żadnego lekarstwa. Ale jeśli spojrzymy na wirusy inaczej, poznamy grupę niezwykłych tworów, balansujących na cienkiej granicy między życiem i materią martwą, odpowiedzialnych za krążenie pierwiastków na Ziemi, regulację klimatu całej planety, czy wreszcie – powstanie wiele miliardów lat temu życia takiego, jakim znamy je obecnie.
Podstawy fizjologii zwierząt. Zagadnienia teoretyczne i ćwiczenia w wirtualnym laboratorium
Jan Konopacki, Tomasz Kowalczyk, Renata Bocian
Podstawy fizjologii zwierząt. Zagadnienia teoretyczne i ćwiczenia w wirtualnym laboratorium to przystępne źródło wiedzy z dziedziny fizjologii. Jest jedynym na rynku podręcznikiem, który zakresem materiału i ofertą doświadczeń odpowiada wymaganiom stawianym studentom biologii, weterynarii, biotechnologii i analityki medycznej. Autorzy uwzględnili w nim najnowsze osiągnięcia wynikające z ogromnego postępu wiedzy w dziedzinie biologii doświadczalnej. Nowatorską jest propozycja wykorzystania dla potrzeb fizjologii zwierząt cyklu doświadczeń, w których wybrane zjawiska zachodzące w organizmie żywym mogą być symulowane przy wykorzystaniu dostępnych w kraju programów komputerowych. Dzięki rozbudowanym rozdziałom poświęconym fizjologii ośrodkowego układu nerwowego podręcznik adresowany jest również dla studentów psychologii i pedagogiki.
Pozaziemskie oceany. Poszukiwanie życia w głębinach kosmosu
Kevin Peter Hand
Być może nie ma we wszechświecie nikogo poza nami. Być może powstanie życia jest trudne, a samo życie – rzadkie. A może odległe planety, księżyce i gwiazdy tętnią życiem, którego wciąż jeszcze nie odkryliśmy? Pod skorupami niewielkich, pokrytych lodem księżyców Jowisza i Saturna znajdują się ogromne oceany, istniejące prawdopodobnie równie długo jak nasza planeta. Czy kryją w sobie jakieś formy życia? Z tej książki dowiemy się, jak nauka poszukuje odpowiedzi na to ekscytujące pytanie. Kevin Peter Hand, jeden z czołowych naukowców NASA, prowadzi pionierskie badania, które zawiodły go w najróżniejsze zakątki naszego globu. W tej pasjonującej opowieści łączy wiedzę z zakresu planetologii i biologii, aby wyjaśnić, skąd wiemy, że na Europie, Tytanie czy Enceladusie istnieją oceany, i jak zbadać panujące tam warunki. Odkrycia, które na nas czekają, mogą doprowadzić do rewolucji w sposobie pojmowania naszego miejsca we wszechświecie. Czy rzeczywiście jesteśmy tak wyjątkowi? A może Ziemia jest tylko jedną z wielu żyjących planet orbitujących wokół całkiem przeciętnej gwiazdy?
Projekt w przyrodzie? Najważniejsze argumenty za i przeciw
pod redakcją Grzegorza Malca
Czy Wszechświat to wynik przypadku, czy efekt zamierzonego projektu? Czy życie powstało dzięki ślepym siłom przyrody, czy kryje się za nim inteligentny plan? Projekt w przyrodzie? to zrównoważone przedstawienie stanowisk obu stron jednego z najbardziej fascynujących sporów naukowych w historii nauki. W tej sprawie głos zabierają czołowi zwolennicy teorii inteligentnego projektu - Guillermo Gonzalez, Michael J. Behe, Casey Luskin i William A. Dembski - oraz jej krytycy: Victor J. Stenger, David Ussery, Gert Korthof i Sean Devine. Zwolennicy teorii inteligentnego projektu argumentują, że złożoność DNA, precyzyjne dostrojenie stałych fizycznych we Wszechświecie i geologicznie nagłe pojawienie się nowych form życia w zapisie kopalnym najlepiej tłumaczą obecność zamierzonego projektu w przyrodzie. Krytycy odpowiadają, że te same zjawiska można wyjaśnić wyłącznie za pomocą znanych praw i procesów przyrodniczych, bez konieczności wprowadzania dodatkowych założeń. Kto ma rację? Dzięki równomiernemu zestawieniu argumentów z obu stron czytelnik może samodzielnie ocenić siłę przedstawionych dowodów i wyrobić sobie własne zdanie w tej fascynującej debacie o naturze naszego Wszechświata. Dr Grzegorz Malec jest absolwentem studiów filozoficznych na Uniwersytecie Zielonogórskim. Napisał rozprawę doktorską na temat Spory o plagiat darwinowskiej teorii ewolucji. Wygłosił referaty na kilkudziesięciu konferencjach naukowych, napisał kilkanaście artykułów i kilka recenzji. Zajmuje się także tłumaczeniami tekstów filozoficznych, historycznych i naukowych. Obszar jego głównych zainteresowań to filozofia i historia nauki (zwłaszcza historia ewolucjonizmu i postać Karola Darwina). Interesuje się także teorią inteligentnego projektu, którą uważa za wartościową próbę wyjaśnień pochodzenia i rozwoju życia na Ziemi.
Przewodnik do ćwiczeń z biochemiczno-biofizycznych podstaw rozwoju roślin
Antoni Banaś, Katarzyna Jasienicka-Gazarkiewicz, Kamil Demski
Przewodnik do ćwiczeń z biochemiczno-biofizycznych podstaw rozwoju roślin (wersja dwujęzyczna) przygotowany został z myślą o studentach biotechnologii Międzyuczelnianego Wydziału Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego, może być jednak przydatny również dla studentów innych kierunków studiów przyrodniczych. Omówiono w nim doświadczenia eksperymentalne demonstrujące różne procesy związane z rozwojem roślin. Doświadczenia te obejmują wybrane zagadnienia z biochemii, fizjologii i cytologii roślin. Opis każdego doświadczenia poprzedzony został zwięzłym wstępem teoretycznym.
Przewodnik do ćwiczeń z fizjologii roślin
Maria Skłodowska, Elżbieta Kuźniak-Gębarowska
Przewodnik do ćwiczeń z fizjologii roślin jest skierowany głównie do studentów studiów licencjackich na kierunkach biologia, ochrona środowiska i biotechnologia. Może być przydatny również dla studentów innych kierunków przyrodniczych i rolniczych oraz osób zainteresowanych biologią eksperymentalną roślin. Ćwiczenia zostały tak opracowane, by zaprezentować studentom podstawowe procesy związane z funkcjonowaniem roślin i ułatwić poznanie ich wzajemnych relacji, co ma istotne znaczenie w kontekście całościowego ukazania procesów biologicznych oraz praktycznego wykorzystania roślin w życiu człowieka. Zakres tematyczny przewodnika poszerzono o zagadnienia z biologii stresu, roślinnych kultur in vitro oraz dotyczące wielorakiego zastosowania związków biologicznie aktywnych. Każdy rozdział rozpoczyna się od krótkiego wstępu teoretycznego przygotowującego do zajęć laboratoryjnych, który ma ułatwić zrozumienie danego procesu lub reakcji, ale może być również użytecznym repetytorium wybranych zagadnień z fizjologii roślin. Przewodnik zawiera zestaw ćwiczeń, w większości autorskich. Można je wykonać bez zaawansowanej aparatury, a także dowolnie konfigurować w zależności od założeń programowych i warunków laboratoryjnych.
Katarzyna Niewiadomska
Wydawnictwo seryjne Fauna Słodkowodna Polski istnieje od 1935 roku. Dotychczas opublikowało 21 zeszytów poświęconych zarówno zwierzętom bezkręgowym (Invertebrata), jak i kręgowcom (Vertebrata). Kolejne tomy FSP zawierają bogate dane ogólne dotyczące omawianej grupy zwierzęcej oraz informacje szczegółowe o określonych gatunkach, rodzajach, rodzinach i rzędach. Integralną część każdego opracowania stanowią też klucze do oznaczania taksonów. Dzięki takiemu ujęciu monografie poszczególnych grup systematycznych stanowią kompendium najnowszej wiedzy teoretycznej i praktycznej na ich temat. Zeszyty FSP przygotowują wybitni specjaliści w zakresie znajomości fauny Polski. Tom 34A, autorstwa prof. dr hab. Katarzyny Niewiadomskiej z Instytutu Parazytologii PAN w Warszawie, poświęcony krajowym przywrom (Trematoda), omawia szczegółowo cykle rozwojowe, anatomię, biologię, ekologię i taksonomię tych zwierząt oraz dostarcza wskazówek praktycznych dotyczących metodyki badań. Zawiera również klucze do oznaczania żyjących w wodach śródlądowych Polski przywr należących do podgromady Aspidogastrea oraz do rzędu Strigeida z podgromady Digenea.
Przywry Trematoda. Zeszyt 34B. Część systematyczna Digenea: Echinostomida
Katarzyna Niewiadomska
Kolejny tom serii "Fauna Słodkowodna Polski" poświęcony jest krajowym przywrom (Trematoda) z rzędu Echinostomida. opisano w nim anatomię, biologię, ekologię i taksonomię tych zwierząt. Zawiera również klucze do oznaczania żyjących w wodach śródlądowych Polski przedstawicieli tego taksonu. Uwzględnienie badań molekularnych, prowadzonych przez zespoły Cribba i Olsona spowodowało zmiany w przyjętej wcześniej klasyfikacji a także w ustaleniu związków filogenetycznych, samodzielności grup i ich pokrewieństw. Gatunki przywr występujące w Polsce były tylko w małej części opisywane przez polskich autorów z podaniem wymiarów i rysunków, dlatego też w większości przypadków autorka korzystała z opisów zamieszczonych w literaturze spoza Polski. Natomiast, kiedy gatunki przywr notowane były w Polsce tylko w żywicielach ostatecznych, a ich cykle rozwojowe znane są z literatury, korzystała z tych opracowań przy opisie cerkarii i/lub metacerkarii. Znajomość stadiów rozwojowych przywr opisanych w książce powinna być dla zainteresowanych badaczy wskazówką do poszukiwania postaci rozwojowych w naszych wodach.
Przywry Trematoda. Zeszyt 34C. Część systematyczna Digenea Plagiorchiida
Katarzyna Niewiadomska, Teresa Pojmańska
Wydawnictwo seryjne Fauna Słodkowodna Polski istnieje od 1935 roku. Dotychczas opublikowano 25 zeszytów poświęconych zarówno zwierzętom bezkręgowym (lnvertebrata), jak i kręgowcom (Vertebrata). Kolejne tomy Fauny Słodkowodnej Polski zawierają bogate dane ogólne dotyczące omawianej grupy zwierzęcej oraz informacje szczegółowe o należących do niej gatunkach, rodzajach, rodzinach i rzędach. Integralną częścią każdego opracowania są klucze do oznaczania taksonów. Dzięki takiemu ujęciu, monografie na temat poszczególnych grup systematycznych stanowią kompendium najnowszej wiedzy teoretycznej i praktycznej. Zeszyty Fauny Słodkowodnej Polski przygotowują wybitni specjaliści w zakresie znajomości fauny Polski. Tom 34C, autorstwa prof. dr hab. Katarzyny Niewiadomskiej i prof. dr hab. Teresy Pojmańskiej z Instytutu Parazytologii im. W. Stefańskiego PAN w Warszawie, poświęcony krajowym przywrom (Trematoda) z rzędu Plagiorchiida, omawia szczegółowo anatomię, biologię, ekologię i taksonomię tych zwierząt oraz dostarcza wskazówek praktycznych dotyczących metodyki badań. Zawiera również klucze do oznaczania żyjących w wodach śródlądowych Polski przedstawicieli tego taksonu.
Psie przedszkole Jak wychować wspaniałego psa
Brian Hare, Vanessa Woods
Przynosząc do domu szczeniaczka, chcemy wychować go na wspaniałego psa. Jak należy postępować, żeby to się udało? Co musimy wiedzieć o rozwoju psów, żeby stać się dla nich jak najlepszymi opiekunami? Są to jedne z najtrudniejszych - i najważniejszych - pytań, jakie zadają sobie miłośnicy psów. Brian Hare i Vanessa Woods odpowiadają na nie, oprowadzając swoich czytelników po ośrodku badań nad rozwojem szczeniaków - zwanym po prostu Psim Przedszkolem. Badają, kiedy psy zaczynają zapamiętywać cokolwiek na dłużej niż kilka sekund, kiedy rozwijają samokontrolę i jakie cechy czynią je wyjątkowymi towarzyszami człowieka. Wyjaśniają, dlaczego najwcześniejsze interakcje ze szczeniakiemmają kluczowe znaczenie dla jego późniejszego rozwoju emocjonalnego i społecznego, a także odpowiadają na pytania nurtujące każdego opiekuna: jak oduczyć szczeniaka jedzenia kup, jak nauczyć go chodzenia na smyczy i jak sprawić, żeby wreszcie rozpracował fizykę miski z wodą i nie rozchlapywał jej na wszystkie strony. Dzięki tej książce staniesz się lepszym opiekunem swojego psa!
Psychologia-Etologia-Genetyka nr 27/2013
Włodzimierz Oniszczenko
W numerze [Contents] Maria Jarymowicz, Kamil Imbir, Dorota Jasielska, Tomasz Wolak, Patrycja Naumczyk: Wzbudzanie emocji specyficznych dla automatycznego vs refleksyjnego systemu wartościowania a odpowiedzi hemodynamiczne mózgu (badanie z wykorzystaniem fMRI ) [Elicitation of automatic vs. reflective emotions and hemodynamic responses of the brain (fMRI study) ], s. 7-24; Anita Dominika Dąbrowska, Władysław Narkiewicz-Jodko: Religijność a cechy osobowości u studentów warszawskich uczelni wyższych [Religiosity and personality traits in students of Warsaw universities], s. 25-40; Ewa Małgorzata Szepietowska, Barbara Gawda: Metapamięć: jakie są uwarunkowania sądów o własnej pamięci? Badania pilotażowe .[Metamemory: What are the determinants of judgments about one's own memory? A pilot study ], s. 41-58; Justyna Szymańska, Agnieszka Kaczmarczyk, Katarzyna Piwko, Maciej Trojan: Techniki monitorowania zachowań terytorialnych i migracyjnych w badaniach etologicznych [Techniques of monitoring territorial and migratory behaviour in ethological research ], s. 59-70; Krzysztof Cipora, Monika Szczygieł: Wyścig Liczb - The Number Race - polska wersja językowa narzędzia wczesnej interwencji w przypadku ryzyka dyskalkulii rozwojowej oraz ws pomagania rozwoju kompetencji arytmetycznych [Polish language version of The Number Race computer game for remediation of dyscalculia and enhancing math competence], s. 71-86; Urszula Barańczuk, Bogdan Zawadzki: Polska adaptacja Inwentarza Poznawczych Strategii Regulacji Stanów Afektywnych (ICARUS) [Polish Adaptation of the Inventory of Cognitive Affect Regulation Strategies (ICARUS)], s. 87-105.
Psychologia-Etologia-Genetyka nr 29/2014
Włodzimierz Oniszczenko
W numerze [Contents]: Janusz Rybakowski, Daria Dembińska-Krajewska, Monika Dmitrzak-Węglarz, Joanna Hauser: Cechy schizotypii w skali O-LI FE a polimorfizm genów układu dopaminergicznego oraz rytmów okołodobowych w chorobie afektywnej dwubiegunowej [Schizotypic traits measured with O-LI FE and polymorphism of genes of dopaminergic system and circadian rhythms in bipolar aff ective illness], s. 7-22; Włodzimierz Oniszczenko, Wojciech Ł. Dragan, Joanna Piłat , Edyta Gogół: Regulacyjna teoria temperamentu: profile cech temperamentu pacjentów z chorobą afektywną dwubiegunową i uzależnionych od alkoholu [Regulative theory of temperament: Profiles of the temperament traits in patients with bipolar disorder and alcohol dependence], s. 23-36; Marcin Rzeszutek: PT SD i psychospołeczne uwarunkowania nasilenia bólu w przewlekłych zespołach bólowych: przegląd badań [PT SD and psychosocial factors as determinants of the intensity of pain in chronic pain syndromes: Research review], s. 37-48; Michał H. Chruszczewski: Biopsychologia twórczości [Biopsychology of creativity], s. 49-70.
Psychologia-Etologia-Genetyka nr 30/2014
Włodzimierz Oniszczenko
W numerze [Contents] Ewa Małgorzata Szepietowska, Barbara Gawda: Mechanizmy neuronalne fluencji semantycznej na przykładzie kategorii ożywione i nieożywione: badania z zastosowaniem funkcjonalnego rezonansu magnetycznego [Neural mechanisms of semantic fluency living and non-living categories: fMRI study], s. 7-24; Magdalena Żebrowska, Marcin Rzeszutek, Ewa Firląg-Burkacka: Związek cech temperamentu EAS-D ze wsparciem społecznym oraz z satysfakcją z życia u osób zakażonych wirusem HIV [Ass ociation between EAS temperament traits, social support and the life satisfaction in hiv+ individuals], s. 25-42; Daria Dembińska-Krajewska, Janusz Rybakowski: Koncepcja afektywnych typów temperamentu Hagopa Sourena Akiskala [The concept of affective temperaments by Hagop Souren Akiskal], s. 43-58; Krzysztof Cipora, Monika Szczygieł, Mateusz Hohol: Palce, które liczą - znaczenie liczenia na palcach dla poznania matematycznego u człowieka dorosłego [Fingers count: The role of finger counting in adult numerical cognition], s. 59-74; Justyna Szymańska, Julia Sikorska, Karolina Durka, Maciej Trojan: Moralność wśród ssaków naczelnych w świetle badań behawioralnych [Morality among primates in view of the behavioural research], s. 75-90.