Popularnonaukowe i akademickie

Polifonia. Od muzyki do literatury

Tomasz Górny

Polifonia stanowi wyjątkowo cenną i inspirującą propozycję interpretacyjną – jest niewątpliwie jedną z ciekawszych prac, jakie w ostatnich latach pojawiły się w obszarze polskich badań muzyczno-literackich. Nowatorstwo idzie w parze z solidnym zapleczem faktograficznym i historycznym; książka z jednej strony dostarcza wzorcowo usystematyzowanej wiedzy na temat używanych pojęć i orientacji badawczych, z drugiej zaś inspiruje oryginalnymi, odkrywczymi tezami interpretacyjnymi, wspartymi przekonującą, kunsztowną argumentacją. Książka jest wartościowa nie tylko pod względem zastosowanych w niej ujęć i konceptów, ale i sposobu ich przedstawienia – klarownego, skrupulatnego, ujętego w ramy eleganckiego, sugestywnego języka. Dr hab. Iwona Puchalska Katedra Komparatystyki Literackiej Uniwersytetu Jagiellońskiego Książka uzyskała wyróżnienie w konkursie o Nagrodę „CLIO” (edycja za rok 2018; kategoria: monografie i syntezy), przyznawaną przez Rektora Uniwersytetu Warszawskiego oraz Dziekana Wydziału Historycznego UW.

Poliglotyzm wielkich romantyków polskich (Mickiewicz, Słowacki, Krasiński)

Marek Piechota

W Przedsłowiu prezentowanej publikacji wykazano, że bogactwo języka poetyckiego wielkich twórców zależało też od wielości języków obcych, w których studiowali, czytali, zachwycali się dokonaniami poetyckimi autorów wywodzących się z innych kultur i tradycji. W wieku XIX, gdy naród funkcjonował bez państwa, troska o język ojczysty miała zgoła inną wymowę niż we współczesnej „globalizacji”. Rozdział poświęcony „fantazjom” etymologicznym romantyków ukazuje fenomen łatwości, z jaką Mickiewicz i Słowacki ulegali przeświadczeniu, że najbardziej fantastyczne etymologizowanie w dowolnym języku można traktować na równi z dociekaniami stricte naukowymi jako narzędzie poznania rzeczywistości i pozarzeczywistości. Mickiewicz zrazu opanował język polski, łacinę, francuski, rosyjski, włoski, niemiecki i białoruski. O ukraińskim, litewskim, hebrajskim i jidysz wolno powiedzieć, że znał poszczególne słowa, nie studiował tych języków ani w tych językach. Z lat studiów w Wilnie trzeba dodać grekę i angielski. Po niemiecku słuchał wykładów Hegla w Berlinie, po łacinie i po francusku sam wykładał filologię klasyczną w Lozannie i literaturę słowiańską w Paryżu (w Collège de France). Przyznawał się nadto do znajomości języka czeskiego. Może znał też podstawy serbskiego, był ekspertem w zakresie cerkiewno-słowiańskiego, u schyłku życia uczył się mówić i pisać po turecku, co daje ponad 11 języków. Słowacki nieco ustępował Mickiewiczowi, opanował bowiem 9 języków: francuski, na równi z polskim, grekę, łacinę, rosyjski i niemiecki (na poziomie szkolnym) – z łaciny świetnie tłumaczył, w rosyjskim dobrze się porozumiewał, po niemiecku studiował dzieła romantyków tego obszaru językowego (głównie Goethego i Schillera), doskonalił znajomość angielskiego. Poznał hiszpański, początki wymowy arabskiego. Lektury w językach obcych stanowiły istotny element inspiracji dla własnych dzieł (Shakespeare, Calderón de la Barca). Krasiński wypadł skromniej, jako urodzony paryżanin i arystokrata władał francuskim z większą biegłością niż polszczyzną, najkunsztowniej spośród tej wielkiej trójki twórców. W domu rozpoczął naukę kolejnych języków, które doskonalił w szkole i na prywatnych korepetycjach: łaciny i greki, niemieckiego, arabskiego i angielskiego. Opanował też język włoski (to 8 język), natomiast nigdy nie przyznał się do znajomości rosyjskiego. Poliglotyzm romantyków polskich ukazano w prezentowanej publikacji na tle niepokojącej kwestii współczesnego zaniku obfitości języków naturalnych; uczeni alarmują, że wymierają w tempie jeden język co dwa tygodnie. Czarne scenariusze wieszczą wyginięcie 90% języków do końca XXI wieku; zastąpią je powszechnie używane narodowe lub globalne. Poligloci także wyginą, gdyż zastąpią ich coraz doskonalsze programy komputerowe. Humanistyka skona kilka godzin później.

Polio w Polsce 1945-1989. Studium z historii niepełnosprawności

Marcin Stasiak

Autor, podejmując temat doświadczenia niepełnosprawności w powojennej Polsce, punktem wyjścia rozważań czyni epidemię polio. Szczególne nasilenie tej ostrej choroby zakaźnej przypadło na lata pięćdziesiąte XX wieku, a ponieważ dotykała przede wszystkim dzieci, powszechny strach wzbudzały jej skutki: czasowy lub stały paraliż różnych partii mięśni, najczęściej zlokalizowanych w obrębie narządu ruchu. Wychodząc z założenia, że niepełnosprawność jest wytwarzana społecznie i kulturowo na bazie fizycznej niesprawności, Marcin Stasiak stawia pytania o główne składniki dyskursu o niepełnosprawności w PRL-u. Docieka także, jak przyjęte definicje wpływały na kształt życia codziennego tych, którzy w dzieciństwie przeszli polio. Wreszcie, widząc w nich aktywnych aktorów, opisuje postawy i działania osób z niepełnosprawnościami. W Polio w Polsce 1945–1989. Studium z historii niepełnosprawności została wykorzystana pespektywa historii życia: autor zestawił indywidualne biografie konkretnych osób z działaniami państwa, strukturą społeczną i kontekstem historycznym. Dzięki szerokiemu zastosowaniu źródeł wywołanych książka stanowi również próbę oddania głosu tym, którzy z niepełnosprawnościami musieli mierzyć się na co dzień. Marcin Stasiak – dr, historyk, pracownik naukowy Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego zainteresowania badawcze obejmują historię społeczną i antropologiczną Polski po 1945 roku oraz metodologię badań historycznych. Współautor (wraz z Martą Kurkowską-Budzan) książki Stadion na peryferiach, wydanej przez TAiWPN Universitas w 2016 roku.  

Polish and English diminutives in literary translation: Pragmatic and cross-cultural perspectives

Paulina Biały

Książka dotyczy tłumaczenia zdrobnień z języka polskiego i angielskiego na, odpowiednio, angielski i polski. Autorka rozważa kontekst pragmatyczny, kulturowy i socjolingwistyczny używania zdrobnień w obu językach, a także omawia językowe możliwości tworzenia zdrobnień poprzez mechanizmy analityczne i syntetyczne. Dotychczasowy stan badań wskazuje na potrzebę przeprowadzenia przekrojowej analizy zagadnień związanych ze zdrobnieniami, zwłaszcza dotyczących wpływu kultury na obecność tych elementów w języku. Podczas gdy wielu autorów omawiało procesy morfologiczne służące tworzeniu zdrobnień, mniej uwagi poświęcano problemom ekwiwalencji tłumaczeniowej zdrobnień, czy aspektom pragmatycznym ich zastosowania w konwersacji. Książka adresowana jest do językoznawców, teoretyków i praktyków translacji, badaczy styków kultury i języka oraz socjolingwistów.

Polish Loanwords in Armenian (Selected Issues)

Grair Magakian

Książka bada zagadnienia związane z zapożyczeniami z języka polskiego w języku ormiańskim (głównie w dialekcie polskich Ormian), których analiza wskazuje niestety na szereg błędów i nieporozumień etymologicznych w niektórych wcześniejszych opracowaniach. Przedstawione problemy mają szczególne znaczenie naukowe dla slawistów, turkologów i ormianistów. Zamysł na książkę jest nowy, gdyż dotychczas nikt nie dokonał analizy porównawczej etymologii zapożyczeń pochodzenia polskiego w języku ormiańskim. Chodzi w szczególności o analizę, obejmującą genezę tych zapożyczeń, ich znaczenie i zastosowanie w życiu codziennym i zawodowym Ormian mieszkających w szczególności w Polsce Wschodniej itp.

Politics Society and the economy in contemporary Poland

Dominika Kasprowicz, Grzegorz Foryś, Dorota Murzyn

This book has been designed as a guide for foreigners studying in Poland. The preparation of such a book for this particular kind of recipient represents a much-needed and valuable initiative, as there are considered to be far too few publications of this kind. For this book offers in an understandable and digestible form basic information on the past and present of Poland, with particular emphasis put on the areas of policy, society and the economy. A volume designed in such a way can serve students of both the social sciences and other fields, as they seek a better understanding of the country in which they find themselves, within the framework of an academic exchange. It should be emphasized that all three parts here are on a high professional level, hence there is no doubt as to the presence here of specialists in the given fields, who have nevertheless made every effort to ensure that issues presented are accessible and understandable, as well as being carefully selected to ensure a good and wide-ranging outline of socio-political and economic issues in Poland. It thus remains for me to reemphasize the high professional level of this book, and the achievement it represents in and of itself, as well as in the way it meets a sore market need for an item of this kind.

Polityczna kreacja ładu ekonomicznego. Teoria i praktyka

Marcin Kalinowski, Andrzej Pieczewski (red.)

Władza polityczna posiada współcześnie ogromny wpływ na kreowanie wielu aspektów rzeczywistości gospodarczej. Niniejsze opracowanie stanowi głos w dyskusji na temat teoretycznych, historycznych oraz współczesnych powiązań systemu ekonomicznego z polityką. Jego celem jest przybliżenie czytelnikowi relacji i mechanizmów zachodzących pomiędzy politycznym systemem opartym na demokracji, a gospodarką w wymiarze krajowym i międzynarodowym.   Większość szkół ekonomicznych na ogół przyjmuje, że rynek jest najlepszym sposobem organizowania procesów gospodarczych, a system demokracji parlamentarnej najlepszą metodą sprawowania władzy. Wielość systemów gospodarczych opartych o tę zasadę jest faktem, jak i faktem jest różna ich sprawność, czy efektywność działania. Faktem także jest zróżnicowanie gospodarek ze względu na uwarunkowania kulturowo-historyczne. Po prostu demokracja i rynek nie jedno ma imię. Badanie tej różnorodności i trwałości systemów, określenie czynników wywołujących ich zmianę stanowi ważki temat badań ekonomicznych o dużych walorach praktycznych. Monografia zawiera wartościowy, interdyscyplinarny ładunek wiedzy. 

Politycznie niepoprawny przewodnik po klimacie

Leandro Narloch

"Politycznie niepoprawny przewodnik po klimacie" Leandro Narlocha to książka dla wszystkich, którzy czują, że w debacie o klimacie zbyt często zamiast argumentów pojawia się strach, poczucie winy i lista kolejnych zakazów. Autor nie neguje problemów środowiskowych, ale proponuje spojrzenie bardziej trzeźwe, odważne i wolne od ideologicznego zadęcia. Pokazuje, że można troszczyć się o naturę, nie odrzucając cywilizacji, przemysłu czy technologii. Narloch z humorem i intelektualną bezczelnością rozprawia się z mitami dotyczącymi plastiku, paliw kopalnych, energetyki jądrowej, katastroficznych medialnych narracji i ekologicznego aktywizmu, który często bardziej szkodzi ludziom i środowisku, niż realnie im pomaga. To błyskotliwa obrona zdrowego rozsądku w świecie, w którym papierowa słomka bywa symbolem cnoty, a tanią energię przedstawia się niemal jak grzech. Największą siłą tej książki jest jej antykatastroficzny ton. Nie jest to manifest obojętności wobec przyrody, lecz obrona racjonalnej ekologii: takiej, która nie gardzi człowiekiem, nie demonizuje dobrobytu i nie traktuje rozwoju jako grzech.