Popularnonaukowe i akademickie
Alois Woldan
Studia galicyjskie poświęcone są wielonarodowym zjawiskom dawnej Galicji, miastom i ludziom opisanym albo piszącym w różnych językach tego kraju (po polsku, po ukraińsku, po niemiecku). Metoda komparatystyczna, rzadko na razie stosowana w badaniach galicyjskich, pozwala postrzegać pojedyncze teksty jako elementy jednej całości, jednej wielkiej literatury galicyjskiej. Tematami tych szkiców są miasta Lwów i Kraków, etniczna grupa Hucułów oraz poszczególni autorzy galicyjscy z XIX i XX wieku (Franz Kratter, Iwan Franko, Hermann Blumenthal, Jerzy Harasymowicz, Andrzej Kuśniewicz, Jurij Andruchowycz i inni) w kontekście galicyjskim. Posłowie do książki napisał prof. Jacek Purchla. Alois Woldan - studiował teologię, slawistykę i komparatystykę na uniwersytetach w Innsbrucku i Woroneżu (Rosja). Pracował w katedrach slawistyki uniwersytetów w Innsbrucku, Salzburgu, Passau oraz jako lektor austriacki w Moskwie i we Wrocławiu. Obecnie jest profesorem literatur słowiańskich na Uniwersytecie Wiedeńskim, wykłada historię literatury polskiej i ukraińskiej.
red. Marta Zając, Ireneusz Kida
Studia Hebraica to wyjątkowy zbiór artykułów i wspomnień, których początek i inspirację stanowiły spotkania z Panią Profesor Kamillą Termińską, na zorganizowanym przez nią i prowadzonym przez kilkadziesiąt lat Seminarium Wiedzy o Hebrajszczyźnie Biblijnej. Studia językoznawcze przeplatają się z szerszą refleksją nad żydowską kulturą i religią. Analizy hebrajskich rdzeni i leksemów wraz z ich symboliką (mężczyzna, kobieta, noga, krew); analizy znanych biblijnych fraz (Arka Pana, światło i ciemność; bezład i pustkowie, nawrócenie); hebrajski paralelizm; studia nad chasydyzmem; spory rabinów; mistyka liter hebrajskiego alfabetu; obraz żyda w kulturze i literaturze polskiej, renesansowe przekłady Biblii; postaci żydowskich krytyków literackich, rozważania nad ideą uniwersytetu i naukowego autorytetu – to imponujący wachlarz zagadnień, przedstawianych z badawczą pasją i osobistym zaangażowaniem. Obrazu dopełniają krótkie formy poetyckie oraz wplecione w teksty naukowe wątki bardzo osobiste. Tom zawiera także liczne dodatki oddające specyfikę seminaryjnych spotkań, a także obszerne cytaty z prac naukowych pani profesor Termińskiej, w których znajdziemy jej osobiste przemyślenia na temat języka, językoznawstwa, kultury Zachodu, Biblii hebrajskiej i wiele innych.
Studia Musicologica Calisiensia, tom IV: Instrumentarium, muzealnictwo, kolekcje, varia
Krzysztof Rottermund
Czwarty tom serii Studia Musicologica Calisiensia poświęcony jest instrumentarium muzycznemu, muzealnictwu oraz kolekcjom muzycznym. Książka jest zbiorem tekstów muzykologów, teoretyków muzyki, historyków i historyków sztuki zaproszonych, którzy zaprezentowali wyniki swoich badań prowadzonych w obrębie muzykologii historycznej i systematycznej, historii ogólnej i historii sztuki w różnorodnych jej aspektach oraz historii budownictwa instrumentów muzycznych. Artykuły charakteryzuje różnorodne podejście ich autorów do dyskursu naukowego, ukazują również indywidualne założenia metodologiczne w podjętej problematyce badawczej.
Agnieszka Fronczek-Kwarta, Andrzej Janicki
W ręce czytelników trafi pierwszy tom Studiów nad dzieciństwem i totalitaryzmem pod tytułem Polen-Jugendverwahrlager Litzmannstadt w kontekście niemieckich zbrodni na dzieciach polskich w okresie II wojny światowej. Otwiera on cykl publikacji poświęcony badaniom losów dzieci w czasie okupacji niemieckiej i sowieckiej. Inicjatorem tej serii jest Muzeum Dzieci Polskich - ofiar totalitaryzmu, które zostało powołane w 2021 roku w celu prowadzenia badań, edukacji i upamiętniania dzieci żyjących w okresie II wojny światowej. Szczególną uwagę instytucja poświęca historii obozu dla polskich dzieci przy ulicy Przemysłowej w Łodzi, który został założony przez nazistowskie władze Trzeciej Rzeszy w grudniu 1942 roku na terenie wydzielonym z łódzkiego getta i funkcjonował do wkroczenia Armii Czerwonej w styczniu 1945 roku. Przez obóz przeszło około dwóch tysięcy dzieci i młodzieży. W pierwszym tomie zaprezentowano zarówno aspekt historyczny miejsc izolacji dzieci na terenie okupowanej Polski, jak i współczesny kontekst związany z konfliktem zbrojnym toczącym się w Ukrainie. Obok artykułów naukowych publikacja zawiera teksty o charakterze popularnonaukowym poświęcone pamięci, kulturze i edukacji, w których społecznicy, nauczyciele oraz przedstawiciele kultury i sztuki poruszają kwestie dotyczące więźniów z obozu przy ulicy Przemysłowej.
Studia nad Pańćaratrą. Część II. W poszukiwaniu tożsamości
Marzenna Czerniak-Drożdżowicz
Druga część Studiów nad Pańćaratrą, nosząca podtytuł W poszukiwaniu tożsamości, jest kontynuacją wątków podjętych w pierwszej części zatytułowanej Studia nad pańćaratrą. Tradycja i współczesność, która była nowatorską w polskiej literaturze indologicznej oraz obszerną prezentacją pańćaratry jednej z wczesnych indyjskich tradycji religijnych, dopiero od niedawna stanowiącej pole intensywnych badań indologicznych. Pańćaratra odgrywała ważną rolę w kształtowaniu się zjawiska nazywanego hinduizmem i do dziś wywiera znaczny wpływ na życie społeczności wyznawców tradycji hinduistycznych, szczególnie na południu Indii. Autorka zajmuje się kwestią podejmowanych przez przedstawicieli pańćaratry starań o zachowanie czy też uzyskanie statusu tradycji ortodoksyjnej i w pełni autorytatywnej. Przedstawia ważniejsze punkty dyskusji dotyczącej znaczenia pańćaratry, a także prezentuje kilka zagadnień związanych z jej szczególnymi ideami i praktykami, które, stanowiąc o jej wyjątkowości i tożsamości, wpływały na popularność i zdolność przetrwania tej tradycji przez wiele stuleci. Także w tej części znajdzie czytelnik liczne, a zarazem pierwsze polskie przekłady fragmentów tekstów tradycji oraz autorski materiał fotograficzny zebrany podczas badań terenowych w Indiach.
Studia nad Pańćaratrą. Tradycja i współczesność
Marzenna Czerniak-Drożdżowicz
Pierwsza w polskiej literaturze indologicznej obszerna prezentacja pańćaratry, jednej z wczesnych indyjskich tradycji religijnych. Pańćaratra, klasyfikowana jako wczesna wisznuicka tradycja tantryczna, stanowi dopiero od niedawna pole intensywnych badań indologicznych. Zasługuje jednak na znacznie większą uwagę zarówno ze względu na rolę w kształtowaniu się zjawiska określanego hinduizmem, jak i realny i trwający do dziś wpływ na życie społeczności wyznawców tradycji hinduistycznych, szczególnie na południu Indii. Autorka, wychodząc od przedstawienia tradycji pańćaratry i jej literatury na tle innych tradycji tantrycznych, poprzez uwagi dotyczące egzegezy tekstów religijnych przechodzi do wyników badań terenowych prowadzonych wśród przedstawicieli tradycji na południu Indii. Dalsza część książki dotyczy kluczowej dla tradycji tantrycznych ceremonii inicjacji. Autorka przedstawia pierwszy polski przekład większej partii tekstu pańćaratry - rozdziału dotyczącego inicjacji, pochodzącego z jednego z kanonicznych tekstów pańćaratry, Jaykhyasaühit, umożliwiając czytelnikowi konfrontację z oryginalnym tekstem tradycji. Łącząc badania nad tekstami źródłowymi z badaniami nad współczesnym stanem tradycji, autorka wpisuje się w istotny nurt indologii, umieszczający klasyczne badania filologiczne w szerokiej interdyscyplinarnej perspektywie. Książkę uzupełnia autorski materiał fotograficzny zebrany podczas badań terenowych w Indiach.
Studia nad strukturą społeczną wiejskiej Polski
Dominika Zwęglińska-Gałecka
Monografia jest poświęcona analizie procesu przemian dokonujących się na wsi, określanych mianem gentryfikacji. Autorka podjęła nie tylko trud opisania zjawiska, sposobu jego definiowania na gruncie socjologii i dyscyplin pokrewnych, zaawansowania procesu gentryfikacji na świecie i w Polsce, lecz pokusiła się także o wyodrębnienie jego cech uniwersalnych i specyficznych oraz poddała analizie jego ekonomiczne, społeczne i kulturowe konsekwencje. Zakres szczegółowych analiz ograniczono do obszarów wiejskich Polski. Na uznanie zasługuje odwaga intelektualna autorki, która podjęła temat słabo rozpoznany przez nauki społeczne, opracowała go z należytą starannością i dbałością o warsztat metodologiczny. dr hab. Hanna Podedworna, prof. ucz. Autorka dokonała bardzo szerokiego przeglądu literatury przedmiotu, zarówno krajowej, jak i zagranicznej, co pozwoliło na precyzyjną charakterystykę samego pojęcia ,,gentryfikacja" poprzez odniesienie do sensów nadawanych mu w rozważaniach socjologicznych, usytuowanie go w różnych kontekstach teoretycznych i sformułowanie zarysu własnej interpretacji, stosowanej w empirycznej części pracy. dr hab. Ryszard Cichocki, prof. ucz.
Studia nad strukturą społeczną wiejskiej Polski Tom 1
Maria Halamska, Sylwia Michalska, Ruta Śpiewak
Wiejska Polska to znacząca, bo sięgająca dwóch piątych, część społeczeństwa. (...) Zasadne są więc pytania, kim są, jakie zawody wykonują mieszkańcy obszarów wiejskich, czym charakteryzuje się ich społeczne położenie w stosunku do reszty społeczeństwa, w tym jego miejskiej części. By zgłębić problem, trzeba postawić następne pytania - o to (...), jakie czynniki wpływają na społeczne zróżnicowanie wiejskiej Polski oraz jak ta wiejska Polska widzi siebie na tle kraju, jak postrzega zróżnicowanie wewnętrzne. To percepcja zmian i ocena własnej sytuacji kształtuje ludzkie postawy i wpływa na podejmowane decyzje. Taki ciąg pytań stanowi szkielet projektu badawczego, zatytułowanego ,,Struktura społeczna wsi i jej świadomościowe korelaty", finansowanego przez Narodowe Centrum Nauki. Niniejszy tom jest pierwszą z projektowanych trzech publikacji, które mają powstać w efekcie jego realizacji. fragment Wstępu Książka nie zawiera studiów stanowiących prostą diagnozę sytuacji społecznej wsi (...); jest próbą wieloaspektowego i pogłębionego ujęcia problemu. Jego opis znacząco poprawia nasze możliwości wglądu socjologicznego w ten aspekt struktury społecznej (...). Ta ciekawa propozycja wydawnicza składa się z trzech względnie autonomicznych, ale jednak komplementarnych i doskonale uzupełniających się opracowań. Badania dla potrzeb projektu są przygotowane w oparciu o starannie przemyślaną metodologię, której szczegółową charakterystykę znajdziemy w książce. z recenzji prof. Ryszarda Cichockiego