Popularnonaukowe i akademickie

Wraz z Innymi. Artystyczne praktyki troski

Izabela Kowalczyk

Tematem książki są artystyczne praktyki troski rozumiane jako gesty opieki wobec świata oraz tych wszystkich, których i które określa się jako Innych i Inne, bo nie mieszczą się w granicach antropocentrycznego, patriarchalnego zachodniego świata. Wyrażają one sprzeciw wobec dziejącej się przemocy, towarzyszą wykluczonym i pominiętym, wsłuchują się w głosy przemilczane i niezrozumiałe. Ujmują się za Innymi, również nieludzkimi, akcentując ich sprawczość. Są to praktyki relacyjne, mówiące o naszych związkach z ludźmi, więcej-niż-ludźmi oraz z całą planetą. Odnoszą się do możliwości rezyliencyjnych i praktyk reparacyjnych. Autorka proponuje myślenie wraz ze sztuką, które jest myśleniem wraz z Innymi i o Innych oraz jest "myśleniem z troską", co wynika z faktu, że coraz częściej prace artystyczne wskazują na aktualne zagrożenia, ostrzegają, mówią o niesprawiedliwościach, o katastrofie klimatycznej, wojnach, dyskryminacji i przemocy dotykającej Innych. Przedstawiona perspektywa badawcza odwołuje się do myśli posthumanistycznego feminizmu, łączącego m.in. teorie ekofeministyczne, postkolonialne i queerowe, nowy feministyczny materializm oraz wiedzę rdzenną. W odwołaniu do myśli Timothy'ego Mortona pojawia się pytanie: czy sztuka może nas prowadzić "ku logice przyszłego współistnienia"?, a za nim następne: czy sztuka może nam dać, postulowaną przez Rebeccę Solnit, "nadzieję w mroku"? Głównym celem książki jest namówienie osób czytelniczych, aby myśląc wraz ze sztuką i wraz z Innymi, spróbowały zatroszczyć się o nasz świat. Izabela Kowalczyk, badaczka i teoretyczka współczesnej sztuki polskiej napisała kolejną książkę, która - podobnie jak jej wcześniejsze monografie poświęcone polskiej sztuce krytycznej lat 90. - może wyznaczyć kierunek analizy aktualnych, ważnych kulturowo i społecznie, prac artystycznych. A wobec tychże jesteśmy często zagubieni. Jak bowiem rozumieć, "czytać" prace, które operują nie tylko narzędziami artystycznymi, wykraczającymi poza repertuar dziedzin sztuki, ale też osadzone są w szczególnym kontekście kulturowym i społecznym? Co istotne, Kowalczyk pisze głównie o twórczości artystek i artystów polskich, środkowoeuropejskich, z peryferii świata zachodniego (jeśli chcemy nadal to rozróżnienie centrów i peryferii stosować). Pokazuje zatem nieco zmienioną geografię zglobalizowanego świata. Można by dodać, nieco anegdotycznie, że ważna jest dla nas zarówno Wenecja, jak i Poznań, gdyż zjawiska wynikające ze zmian klimatu dotyczą obu tych miejsc (choć w innym stopniu). To jednak książka nie tylko o zmianach środowiskowych, ale przede wszystkim o problemach, których efektem są dzisiejsze kryzysy, wojny, nierówności. Pozwala to autorce umiejscowić lokalne zagrożenia w kontekście zagrożeń globalnych. dr hab. Marianna Michałowska, prof. UAM Izabela Kowalczyk - historyczka sztuki i kulturoznawczyni, nauczycielka akademicka, krytyczka i kuratorka wystaw. Pracuje na Wydziale Edukacji Artystycznej i Kuratorstwa Uniwersytetu Artystycznego im. Magdaleny Abakanowicz w Poznaniu. Autorka monografii, artykułów oraz zbiorów naukowych na temat sztuki krytycznej, feminizmu, kultury popularnej oraz reinterpretacji historii w sztuce najnowszej. Do jej najważniejszych publikacji należą książki: Ciało i władza. Polska sztuka krytyczna lat 90. (2002), Matki-Polki, Chłopcy i Cyborgi. Sztuka i feminizm w Polsce (2010), Podróż do przeszłości. Interpretacje najnowszej historii w polskiej sztuce krytycznej (2010), Polki, Patriotki, Rebeliantki (2018). Laureatka Nagrody Krytyki Artystycznej im. Jerzego Stajudy. Jej zainteresowania badawcze obejmują styk sztuki i aktywizmu, problem relacji między sztuką a rzeczywistością, zwłaszcza w kontekście sprawczości więcej-niż-ludzi. Poszukuje odpowiedzi na pytanie, jak tworzyć oraz kuratorować sztukę w czasach nawarstwiających się kryzysów, w tym kryzysu klimatycznego.

Wrażliwe struny osobowości w związkach romantycznych

Marcin Moroń

Praca jest poświęcona roli temperamentalnej wrażliwości na bodźce przyjemne i nieprzyjemne w zrozumieniu dynamiki reagowania na sytuacje krzywdy w związkach romantycznych. Wykorzystując neuropsychologiczną teorię wrażliwości na wzmocnienia ukazano mechanizmy konstruktywnego i destrukcyjnego reagowania w sytuacji naruszenia przez partnera związku intymnego norm regulujących wzajemną wymianę. Praca wskazuje wrażliwość na bodźce negatywne i konflikty motywacyjne jako czynniki ryzyka unikania i zaniedbywania partnera romantycznego, a także ujawnia mechanizmy tego ryzyka (m.in. trudności w regulacji emocjonalnej, obniżoną samoocenę oraz nadwrażliwość na nagrody i kary w relacji romantycznej).

Wrażliwi krwiopijcy. O współczesnych antybohaterach wampirycznych

Michał Wolski

Otaczają nas wampiry. W zasadzie gdzie się nie obejrzeć, można jakiegoś znaleźć. Towarzyszą nam od zawsze – niektórzy uważają, że gdy człowiek po raz pierwszy uświadomił sobie swoją własną śmiertelność, to od razu ożywił swoje lęki przed śmiercią i tym, co może go czekać później. Lęki te – uosobione w figurze wampira – pozostały żywe pomimo rozwoju nauki i lepszego zrozumienia świata. Z czasem krwiopijca zamiast uosabiać śmierć zaczął symbolizować granicę między światem żywych i umarłych, stając się zarazem idealną figurą transgresji, wiecznego zawieszenia „pomiędzy”. A potem nastał XX wiek i okazało się, że towarzyszą mu w tym uczucia. W zeszłym stuleciu przestaliśmy bać się wampira, a zaczęliśmy bać się, że sami jesteśmy wampirami. Wyobrażenie krwiopijcy stało się lustrem, w którym odbijały się nasze niedoskonałości, słabości, lęki przed niedopasowaniem i pasożytowaniem na innych. Wampiry coraz częściej jawiły nam się nie jako demony, a postacie ułomne, nieszczęśliwe i niezdolne do zmiany swojego życia – słowem takie, które współczesna kultura nazywa antybohaterami. Michał Wolski – dr, literaturoznawca, badacz współczesnej kultury popularnej. Pracuje w Instytucie Filologii Polskiej UWr, jest też prezesem Stowarzyszenia Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej „Trickster”. Z wampirami zmaga się (naukowo) dłużej, niż pamięta, i nie powiedział jeszcze ostatniego słowa.  

Wrażliwy umysł. Kiedy otoczenie cię przytłacza

Jenn Granneman, Andre Sólo

Jak odnaleźć dla siebie miejsce w głośnym, szybkim i stale zmieniającym się świecie? Jeśli czujesz, że życie cię przytłacza, że wokół dzieje się zwyczajnie za dużo i że masz często ochotę wcisnąć przycisk pauzy, wiedz, że nie jesteś sam! Zdolność dostrzegania szczegółów, których nie widzą inni, intensywne przeżywanie z pozoru nieistotnych zdarzeń, wysoki poziom empatii, skłonność do częstego analizowania czy unikanie konfliktów to tylko niektóre z cech osób wrażliwych, takich jak ty. Dzięki tej książce: zapanujesz nad przebodźcowaniem i uporządkujesz wewnętrzny chaos zaczniesz funkcjonować lepiej i w zgodzie ze sobą bez tłumienia emocji i unikania wyzwań odnajdziesz zdrową harmonię między adaptacją a wycofywaniem się i ochroną swoich granic nauczysz się traktować swoją wrażliwość jak supermoc uwolnisz tłumione pokłady kreatywności wykorzystasz naturalne skłonności swojego umysłu, by czerpać więcej z życia prywatnego i zawodowego uwolnisz się od wstydu i przestaniesz myśleć, że wolałbyś być jak oni. Poznaj wyniki fascynujących badań nad wrażliwością i przebodźcowaniem, inspirujące historie i porady, dzięki którym świat przestanie ci się wydawać strasznym miejscem, a ty zadomowisz się w sobie na nowo

Wrocławianki. Książka herstoryczno- -artystyczna

Ewa Pluta

„Wrocławianki – książka herstoryczno-artystyczna” to jedna z pierwszych w dziejach Wrocławia publikacji poświęconych tylko kobietom. Żyły w różnych okresach. Niemki i Polki. Katoliczki, protestantki, żydówki. Kobiety heteronormatywne i nieheteronormatywne. Zajmowały się zawodami artystycznymi, były działaczkami społecznymi, lekarkami, naukowczyniami, sportowczyniami, przedsiebiorczyniami. Żonami, partnerkami, matkami. Część z nich stała się emigrantkami lub uchodźczyniami. W świecie zdominowanym przez mężczyzn potrafiły zawalczyć o swoją pozycję, przełamać społeczne tabu, kształcić się mimo zakazu studiowania, przeciwstawić się nazistom. Ich biografie odzwierciedlają ważne aspekty społeczne i powolny proces emancypacji kobiet w patriarchalnym społeczeństwie. Wymienione w książce kobiety to wrocławianki. Związane z miastem na wiele sposobów. Każda z wymienionych kobiet wniosła wkład w rozwój miasta, a niektóre przyniosły mu międzynarodową sławę. Są w wśród nich kobiety już znane jak naukowczyni Clara Immerwahr czy pisarka Anna Kowalska. Ale większość to wciąż biografie do odkrycia jak pedagożka Lotte Kaliski czy neurochirurżka Alice Rosenstein. To książka o mieszkankach Wrocławia i jego wciąż pomijanej, kobiecej stronie historii.   Niezwykłe ilustracje do książki stworzyły wrocławskie artystki: Justyna Baśnik, Jagoda Dobecka, Agata Kalinowska, Katarzyna Kmita, Anna Kołodziejczyk, Karina Marusińska, Iwona Ogrodzka, Daniela Tagowska, Viktoriia Tofan, Alex Urban.   Za projekt graficzny książki odpowiedzialna jest Joanna Jopkiewicz (Grupa Projektor).   Autorką książki jest Ewa Pluta – historyczka sztuki, opowiadaczka historii podczas licznych miejskich spacerów, a szczególnie herstorii i queerstorii. Pracowniczka Muzeum Miejskiego Wrocławia. Związana także – na wiele sposobów – z fundacją Art Transaprent i jako audiodeskryptorka z fundacją Katarynka. Obecnie pracuje nad książką – biografią malarki i aktywistki Hanny Krzetuskiej.

Wschodnie ciało, zachodni umysł Psychologia a system czakr jako droga do jaźni

Anodea Judith

Przełomowa książka, która harmonijnie łączy zachodnią psychologię i naukę ze wschodnią duchowością Dr Anodea Judith, światowy autorytet w dziedzinie czakr, prezentuje świeże, nowatorskie ujęcie tego wywodzącego się z jogi systemu, adaptując go do zachodniej koncepcji psychologii jungowskiej, terapii somatycznej, teorii rozwoju dziecka oraz metafizyki. Wykorzystuje model czakr do wyjaśnienia współczesnych realiów społecznych i zagadnień, takich jak uzależnienia, dynamika rodzinna, seksualność czy budowanie wewnętrznej siły. Przejrzyście skonstruowana książka traktuje system czakr jako mapę, na której autorka umieszcza zachodnie rozumienie rozwoju jednostki. Powstaje w ten sposób spójna całość, łącząca Wschód i Zachód w inspirującą opowieść o rozwoju i samopoznaniu. Zamiast prezentować ezoteryczne zapożyczenia z kultury indyjskiej, autorka wykorzystuje metaforyczny język systemu czakr w kontekście współczesnej psychologii. Książka ta stanowi niezwykle użyteczne narzędzie do refleksji nad naszymi mocnymi i słabymi stronami. Yoga Journal

Wschodnim pograniczem literatury polskiej. Od Średniowiecza do Oświecenia

Andrzej Romanowski

Czy literatura ruska, tworzona niegdyś także w języku polskim, może być uznana za część literatury polskiej? Czy Rusini wykształceni w szkołach Rzeczypospolitej dokonywali polonizacji XVII-wiecznej Moskwy? Czy w dziele rozprzestrzenienia polskiej cywilizacji miał udział również język cerkiewnosłowiański? Czy siła atrakcyjna kultury staropolskiej była też dziełem Rusi? Splot polsko-ruski, a z biegiem czasu także polsko-litewski, zadecydował o obliczu polskiej literatury. Na ogół nie pamiętamy, że pierwsze na świecie druki cyrylickie pojawiły się w XV-wiecznym Krakowie, a w gronie pisarzy języka polskiego znalazło się dwóch świętych prawosławnych…

Wsparcie młodzieży i dorosłych z zaburzeniami ze spektrum autyzmu. Teoria i praktyka

Katarzyna Patyk, Maria Panasiuk

Pierwsze kompleksowe ujęcie zagadnień dojrzewania i osiągania dorosłości przez osoby z zaburzeniami ze spektrum autyzmu Okres dojrzewania i osiągania dorosłości stanowi w przypadku osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu kolejny przełom rozwojowy, w którym szczególną rolę odgrywają ludzie z najbliższego otoczenia rodzice, nauczyciele i terapeuci. Istotne jest wsparcie opiekunów odpowiednimi programami profilaktycznymi, dzięki którym ich podopieczni u progu dorosłości będą potrafili utrzymać satysfakcjonujące relacje, dokonywać świadomych wyborów oraz w pełni uczestniczyć w życiu zawodowym i społecznym. Autorzy, praktycy z wieloletnim doświadczeniem, omawiają tak istotne formy pomocy i przeciwdziałania społecznej izolacji, jak: Model Pozytywnego Wspierania Zachowań, trening umiejętności społecznych, tworzenie przyjaznego środowiska sensorycznego czy przełamywanie barier w zakresie integracji społecznej i aktywizacji zawodowej. Programy te są dostosowane do polskich realiów i zostały omówione na przykładzie działalności wybranych polskich organizacji pozarządowych. Szczególną uwagę autorzy zwracają na istotny wkład rozwojowo-wychowawczy środowiska rodzinnego w proces rewalidacji. Omawiają też pojawiające się problemy związane z wartościowaniem, samooceną oraz trudnymi przeżyciami emocjonalnymi. Książka ukazuje różne aspekty funkcjonowania osób z zaburzeniami ze spektrum autyzmu w sposób całościowy i komplementarny. Skierowana jest do pracowników ośrodków specjalistyczno-diagnostycznych, ośrodków rewalidacyjnych i edukacyjnych oraz rodziców. To także inspirujące źródło wiedzy dla studentów takich kierunków jak psychologia, pedagogika, antropologia, socjologia i polityka społeczna. Książka wypełnia lukę w dotychczasowym piśmiennictwie i jestem o tym przekonany przyczyni się do jeszcze większego i lepszego zaangażowania w wielospecjalistyczne wspomaganie młodych osób z ASD i ich rodzin. Jest cennym źródłem informacji zarówno dla praktyków, jak i dla osób zajmujących się badaniami naukowymi. Może być także inspiracją dla studentów takich kierunków jak psychologia, pedagogika, antropologia, socjologia i polityka społeczna. prof. dr hab. Tadeusz Gałkowski