Ogólne, kompendium wiedzy
Sprawiedliwy podział zbioru dóbr niepodzielnych
Marek Bożykowski
Głównym problemem w przypadku sprawiedliwego podziału zbioru dóbr niepodzielnych jest to, że muszą one w całości trafić do pojedynczych uczestników podziału. Przy zróżnicowanej wartości tych dóbr może prowadzić to do rażącej nierówności podziału. Autor opisuje sposoby radzenia sobie z tymi nierównościami.
Studia nad prawem - rozważania młodych naukowców. Tom I
Magdalena Gurdek (red.)
Grupa prawie 30 słuchaczy, prowadzących badania w różnych gałęziach prawa, poddała analizie szeroki zakres zagadnień – stąd uniwersalny tytuł, jakim została opatrzona całość. Znalazły się tutaj bowiem rozważania zarówno z prawa cywilnego, karnego, administracyjnego, finansowego, konstytucyjnego, jak i z historii prawa. Dlatego też książka ta jest skierowana do szerokiego grona odbiorców.
Marcin Matczak
Dawne weneckie prawo surowo zakazywało ,,wylewać krew na ulicę". Pewnego dnia za jego naruszenie formalistyczny sędzia skazał lekarza, który uratował życie leżącego na ulicy chorego, upuszczając mu krwi. Choć intuicyjnie niesłuszne, zachowanie weneckiego sędziego trudno krytykować. Gdyby uwolnił lekarza od odpowiedzialności, naraziłby się na zarzut odejścia od litery prawa, a więc zarzut dowolności rozstrzygnięcia. Z dylematem ,,duch czy litera" prawnicy borykają się od dawna. W ostatnim czasie górę zdaje się brać podejście nazywane formalizmem prawniczym, które - jak twierdzą jego zwolennicy - mimo wszystkich wad literalnego stosowania prawa gwarantuje ograniczenie swobody sędziów i urzędników, a tym samym zapewnia stabilność i przewidywalność ich rozstrzygnięć. Autor niniejszej książki nie podziela tego przekonania. Wykazuje w niej, że formalizm nie tylko prowadzi do niesłusznych rozstrzygnięć, lecz także jest niezgodny z podstawowymi założeniami pozytywizmu prawniczego i ideą rządów prawa. Przyczyną tej niezgodności jest nieadekwatność podejścia formalistycznego do charakteru języka, którym posługuje się prawodawca. Podejście formalistyczne paradoksalnie nie realizuje podstawowej funkcji procesu stosowania prawa, jaką jest wierność tekstowi prawnemu. Marcin Matczak tezę o błędzie formalizmu uzasadnia przy wykorzystaniu najnowszego dorobku filozofii języka i filozofii prawa, ilustrując swoje rozważania analizą praktyki orzeczniczej. Jednocześnie proponuje zastąpienie formalizmu holizmem interpretacyjnym, który mimo uwzględniania ducha prawa, nie niesie ze sobą ryzyka destabilizacji prawa i dowolności rozstrzygnięć sędziowskich. Dr Marcin Matczak, Research Associate Fellow w Centrum Badań Socjologiczno-Prawnych Uniwersytetu Oxfordzkiego i prawnik praktyk, zajmuje się teorią stosowania prawa i społeczno-kulturowymi aspektami interpretacji prawniczej.
Bartłomiej Woźniak
Autor wykazuje się pogłębioną wiedzą prawniczą z zakresu prawa rzymskiego, angielskiego, polskiego, a także międzynarodowego i obejmującego instrumenty harmonizacji powiernictwa w europejskiej kulturze prawnej. Tekst cechuje duża staranność w doborze i analizie źródeł, zarówno historycznych, jak i prawnych, a formułowane wnioski mają pogłębione merytoryczne uzasadnienie. Przedmiot badań odpowiada na zapotrzebowanie praktyki zarówno na poziomie europejskim, jak i krajowym. dr hab. Mariusz Jerzy Golecki, prof. UŁ Praca Bratłomieja Woźniaka wprowadza do polskiego prawoznawstwa nowe, racjonalne ustalenia na temat doniosłości zasady surogacji rzeczowej dla ochrony majątku powierniczego. Książka wyróżnia się historyczną analizą doświadczenia prawniczego, w oparciu o którą sformułowano wnioski co do kwestii aktualnych dzisiaj. prof. dr hab. Wojciech Dajczak dr Bartłomiej Woźniak - absolwent Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego (summa cum laude), Szkoły Głównej Handlowej oraz Centrum Prawa Amerykańskiego na Wydziale Prawa i Administracji UW, prowadzonego we współpracy z University of Florida - Fredric G. Levin College of Law. Członek Izby Adwokackiej w Warszawie. W 2019 roku obronił pracę doktorską na Wydziale Prawa i Administracji UW.
Wojciech Kwiatkowski
Jest to pierwsza w literaturze polskiej książka, w której omówiono w sposób systematyczny kluczowe zagadnienia związane z funkcjonowaniem banku centralnego Stanów Zjednoczonych tj. Systemu Rezerwy Federalnej. Autor przedstawia historię tworzenia banku, jego strukturę organizacyjną, cele i zadania oraz sposoby ich realizacji, a także mechanizmy podejmowania decyzji przez jego organy i zakres ich autonomii w strukturze władzy USA. Książka przynosi wiedzę pozwalającą odrzucić istniejące w sferze publicznej i często bezkrytycznie przyjmowane (także w Polsce) teorie spiskowe dotyczące powstania i funkcjonowania Systemu Rezerwy Federalnej. Ich żywotność wynika zarówno z nieznajomości tego z jakimi kwestiami bank centralny USA musi zmagać się na co dzień w realiach amerykańskich, ale też z niezwykle złożonego systemu polityczno-prawnego Stanów Zjednoczonych. dr Wojciech Kwiatkowski - absolwent wydziałów prawa i administracji na UW i UKSW (2007), doktor nauk prawnych (2011), adiunkt na Wydziale Prawa i Administracji UKSW. Wywiad z dr. Wojciechem Kwiatkowskim w Pierwszym Programie Polskiego Radia (2 grudnia 2014 r.) https://www.polskieradio.pl/42/3306/Artykul/1306365/
Agnieszka Dudzińska
Książka opisuje mechanizmy rządzące stanowieniem prawa z perspektywy teorii systemów. Analiza procesu legislacyjnego dowodzi, że system polityczny w Polsce jest systemem operacyjnie zamkniętym. Nie przyjmuje informacji z otoczenia, zatem jego wytwory powstają w wyniku przetwarzania informacji pochodzących niemal wyłącznie z wewnętrznego obiegu komunikacyjnego. Władza wykonawcza i ustawodawcza stanowią funkcjonalną jedność, mimo konstytucyjnego ich rozdzielenia. Dyskurs legislacyjny w Sejmie i Senacie jest zrytualizowany, a parlament służy legitymizowaniu decyzji rządu (,,maszynka do głosowania"). Wywód popiera wiele wskaźników empirycznych, w tym pochodzących z bezpośredniej obserwacji prac komisji sejmowych i senackich. Dowodzą one, że realizowany model polityczny jest nieadekwatny do deklarowanych celów. Rewizji wymagałyby więc te rozwiązania instytucjonalne, które prowadzą do rozbieżności między modelem a praktyką. Opracowanie niesie w sobie nie tylko siłę argumentacji teoretycznej, lecz także dotyka praktyki polskiego życia politycznego. Publikacja, która umożliwia Czytelnikowi wgląd do środka zamkniętego systemu, zaspokaja zarówno ciekawość, jak i daje szansę zmniejszenia nierównowagi informacyjnej między klasą polityczną a społeczeństwem. Dlatego książka powinna być lekturą obowiązkową dla politologów, socjologów, prawników, ale również dla każdego aktywnego obywatela, który nie chce tkwić w naiwności i pragnie zwiększyć częstotliwość epizodów otwierania się systemu na otoczenie. A dla klasy politycznej niech książka ta będzie ostrzeżeniem: są tacy, którzy wasze działania potrafią rozłożyć na czynniki pierwsze. dr hab. Anna Pacześniak dr Agnieszka Dudzińska jest socjologiem, pracuje jako adiunkt w Instytucie Studiów Politycznych PAN. Jej zainteresowania naukowe dotyczą reprezentacji politycznej, uczestnictwa obywatelskiego, instytucji politycznych, a także metod badawczych w naukach społecznych. agdudz@isppan.waw.pl
Technika prawodawcza II Rzeczypospolitej
Krzysztof Koźmiński
Słyszy się często opinię, że obowiązujące w Polsce prawo jest kiepskiej jakości: niejasne, wewnętrznie sprzeczne, napisane niezrozumiałym językiem, wyrażone nadmiernie rozwlekłymi przepisami. Podlega ciągłym zmianom, zawiera luki, nieuzasadnione wyjątki, a nawet rozwiązania retroaktywne. Stan prawodawstwa budzi słuszną krytykę ze strony obywateli, przedsiębiorców, komentatorów życia publicznego i samych prawników. Marnym pocieszeniem jest fakt, iż zarzut inflacji legislacyjnej formułuje się również w krajach zachodniej Europy, a prawo unijne bywa jeszcze ostrzej krytykowane. W tym kontekście wspominany jest nieraz ,,złoty okres polskiej legislacji", czyli czasy Drugiej Rzeczypospolitej, z którymi kojarzy się działalność Komisji Kodyfikacyjnej i jej słynne dzieła, w tym Kodeks zobowiązań oraz tzw. kodeks karny Makarewicza. Niniejsza książka prezentuje odpowiedź na dwa zasadnicze pytania: na ile uzasadnione jest optymistyczne wyobrażenie o jakości polskiej legislacji dwudziestolecia międzywojennego oraz czy wypracowana sto lat temu technika prawodawcza zachowuje aktualność we współczesnych realiach Trzeciej Rzeczypospolitej. Sposób redagowania ustaw i innych aktów normatywnych należy do istotnych elementów prawnej i prawniczej tradycji poszczególnych państw. Obecny polski styl legislacyjny stanowi w dużym stopniu kontynuację reguł wypracowanych, nie bez trudności, w II Rzeczypospolitej - które zaczęto kodyfikować od 1929 r. Autor przedstawia kształtowanie się i stan z 1939 r., jak je już wówczas nazwano, ,,zasad techniki prawodawczej", starając się uczynić to w sposób nie tyle systematyczny, ile tłumaczący źródła obecnych zasad techniki prawodawczej, które uznaje się za standardy prawidłowej legislacji, odpowiadające konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego. Książka wypełnia tym samym odczuwalną lukę w naszej literaturze prawniczej. prof. dr hab. Hubert Izdebski Dzięki monografii autora przekonujemy się, że korzenie współczesnej techniki prawodawczej tkwią w czasach Drugiej Rzeczypospolitej. Już wówczas zdawano sobie sprawę z tego, jak ważna jest umiejętność prawidłowego formułowania przepisów prawnych. W najogólniejszym sensie stanowi ona przedmiot niniejszego opracowania. Autor omawia pierwsze uregulowania prawne oraz praktykę legislacyjną, a także wskazuje popełniane wówczas błędy. Opracowanie jest wartościowego również dlatego, że dotychczas zagadnienia z zakresu legislacji, zwłaszcza tej dawniejszej, nie były poddane tak rozległej analizie. dr hab. Izabela Lewandowska-Malec, prof. UJ-u
Kuba Piwowar
Technologie cyfrowe usprawniają procesy, przyspieszają podejmowanie decyzji i dostarczają nam wartościowych informacji. Za błyszczącym ekranem smartfona i komputera kryją się nie tylko fizyczne komponenty, które wprawiają te urządzenia w ruch. Ich skuteczne działanie - a zatem popularność - zależy od trafności pomysłu na usługę lub aplikację. Jednak nawet najlepsze pomysły mogą kogoś pominąć: algorytm może wesprzeć decyzję o nieprzyznaniu kredytu, wysłaniu do więzienia lub usunięciu z pracy. W niektórych przypadkach decyzje te są błędne, a błędy te dotyczą w dużej mierze grup marginalizowanych. W książce autor przygląda się procesom oraz zjawiskom, które sprawiają, że technologie cyfrowe wykluczają kobiety, osoby queerowe lub o innym niż biały kolorze skóry. Śledzi historię wykluczających praktyk w świecie technologii, a także źródeł tych praktyk w opomiarowywaniu rzeczywistości, sposobach zbierania i organizacji danych, rozwoju nauk komputerowych, procesach zatrudniania w firmach technologicznych czy też szerokim wykorzystaniu algorytmów, w tym także sztucznej inteligencji. Odnosząc się do istniejących badań, autor pogłębia diagnozę przyczyn zjawiska wykluczenia algorytmicznego, proponując - na podstawie własnych badań - odpowiednie środki zaradcze. Co możemy zrobić, żeby technologie nie tylko działały na naszą korzyść, ale też były sprawiedliwe?