Socjologia

Transformacja cyfrowa. Opowieść o wiedzy

Rafał Maciąg

Transformację cyfrową można zdefiniować jako zmianę sposobu rozumienia i przedstawiania sobie świata. To coś znacznie więcej niż tylko techniczne wynalazki, które odmieniają nasze otoczenie. Zresztą – jest dokładnie na odwrót: to my inaczej widzimy świat i inaczej konstruujemy wiedzę na jego temat. Dzięki temu nowemu spojrzeniu, a także zgodnie z jego nową logiką, tworzymy technologie, które go eksploatują. Stajemy się inni, inna jest także nasza cywilizacja. Obudziliśmy się w nowym, głęboko zmatematyzowanym świecie i próbujemy się do niego przystosować. Książka niniejsza to przewodnik, w którym Autor stara się opisać zasady jego istnienia. Recenzowane Dzieło (zdecydowanie przez duże D – to nie przypadek czy grzeczność, lecz ocena ładunku intelektualnego), (…) jak pisze we wstępie sam autor, „jest pewnym eksperymentem”, którego głównym zadaniem jest przedstawienie sposobu rozumienia zjawiska pod nazwą „transformacja cyfrowa”. To ze strony Autora naukowy understatement, w istocie oferuje on coś znacznie bardziej rozległego i głębokiego – refleksję nad filozofią cyfrowości. (…) to Dzieło wielkie, refleksyjne i wartościowe, niepowtarzalne w doborze i analizie problematyki cyfrowej transformacji w tak szerokim kontekście filozoficznym.                                                                                Prof. dr hab. Bohdan Jung Na pytanie, dlaczego warto przeczytać tę książkę, odpowiedź jest tyleż łatwa, co oczywista: dlatego, że oferuje przygodę intelektualną wysokiej próby.                                                               Dr hab. Jan Kreft, prof. Politechniki Gdańskiej Rafał Maciąg – profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, pracownik Instytutu Studiów Informacyjnych, dramaturg, twórca teatralny, autor książek: Deus ex machina. Nowe media i ich projekt poznawczy (2012), Pragmatyka Internetu. Web 2.0 jako środowisko (2013), W stronę cywilizacji Internetu. Zarządzanie w naukach humanistycznych (2016). Zajmuje się następującymi zagadnieniami: teoretyczne modele wiedzy zbudowane na podstawie teorii złożoności, teoria sieci, informacja w kontekście technologii, sztuczne sieci neuronowe, zwłaszcza w obszarze przetwarzania języka naturalnego, systemy cyber-fizyczne.  

Transformacje

Agata Górny, Paweł Kaczmarczyk, Magdalena Lesińska

Niniejszy tom, który tworzy blisko 40 krótkich esejów, przedstawia różnorodne wymiary polskiej transformacji. Eseje te swoją formą nawiązują do haseł encyklopedycznych i odnoszą się do czterech obszarów tematycznych: zmian i wyzwań demograficznych, procesów migracyjnych, kwestii regionalnych oraz przemian instytucjonalnych. Ich autorami są wybitni przedstawiciele polskiego i europejskiego świata naukowego. W tomie publikują: Marta Anacka, Grzegorz Babiński, Marek Bednarski, Maciej Duszczyk, Grzegorz Gorzelak, Marek Góra, Agata Górny, Izabela Grabowska, Aleksandra Grzymała-Kazłowska, Krystian Heffner, Anna Janicka, Ewa Jaźwińska, Romuald Jończy, Paweł Kaczmarczyk, Antoni Z. Kamiński, Bartłomiej Kamiński, Katarzyna Kocot-Górecka, Piotr Koryś, Irena E. Kotowska, Jerzy T. Kowaleski, Marek Kupiszewski, Magdalena Lesińska, Sławomir Łodziński, Wojciech Łukowski, Stefan Markowski, Witold Morawski, Joanna Nestorowicz, Rinus Penninx, Dorota Praszałowicz, Antoni Rajkiewicz, Robert Rauziński, Krystyna Romaniszyn, John Salt, Krystyna Slany, Brygida Solga, Dariusz Stola, Urszula Sztandar-Sztanderska, Piotr Szukalski, Jacek Wasilewski, Jerzy Wilkin, Janusz Witkowski, Cezary Żołędowski, Tomasz Żylicz. To miniencyklopedia metod badawczych i wyzwań intelektualnych, które przez ostatnie 30 lat angażowały naukowców w takich dziedzinach jak demografia, socjologia, psychologia społeczna, politologia, ekonomia i prawo (...). Tom jest trwałym źródłem inspiracji i leksykonem informacji w wielu kluczowych dziedzinach nauk społecznych. Ze wstępu prof. Stefana Markowskiego Wspólnym, nadrzędnym tematem [zawartych w publikacji tekstów - red.] są procesy transformacji, przekształcające współczesną rzeczywistość i można śmiało powiedzieć, że każdy badacz zainteresowany zmianą społeczną w danym obszarze polskiego życia powinien zacząć od przeczytania odpowiadającego temu obszarowi tekstu zawartego w recenzowanej publikacji. (...) Dodatkowo, wszystkie teksty są zaopatrzone w bogatą bibliografię, co czyni z nich doskonały przewodnik po dużym obszarze nauk społecznych. Z recenzji prof. dr hab. Mirosławy Marody Wybitny zestaw autorów powoduje, że otrzymaliśmy pracę - kompendium wiedzy o zasadniczych fundamentach społeczeństwa polskiego. Praca nie dotyczy tego, do czego tak często np. w dyskursie medialnym redukowane są nauki społeczne, czyli do analiz postaw (głównie politycznych). Można nawet z pewną emfazą powiedzieć, że ta praca nie dotyczy postaw, ona dotyczy podstaw (...). Krótka forma tekstów, zarazem nigdy nie ogólnikowych, lecz konkretnych, pełnych ważnych danych empirycznych, odnoszących się do teorii - wszystko to powoduje, że gdyby ktoś mnie pytał, jakie są dwie, trzy prace dające dobry, konkretny wgląd w to, co naprawdę jest ważne w Polsce, to bez wahania bym tę pracę wymienił. Z recenzji prof. dr hab. Andrzeja Rycharda

Transpłciowość. Perspektywa psychologiczna

Agnieszka Mateja

Agnieszka Mateja jest psychologiem, pracownikiem naukowo-dydaktycznym Wydziału Psychologii Akademii Humanitas w Sosnowcu, certyfikowanym psychoterapeutą Sekcji Naukowej Psychoterapii Polskiego Towarzystwa Psychiatrycznego. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z psychologią osobowości, zaburzeniami osobowości, psychologią społeczną i transpłciowością. (...) Monografia przedstawia ważny problem naukowy w sposób rzetelny i uporządkowany, ze szczególnym naciskiem na proces diagnozy psychologicznej zaproponowanej według najnowszych standardów. Cennym podłożem części teoretycznej jest połączenie i omówienie modelu salutogenetycznego i patogenetycznego. Stanowi to innowacyjne podejście do tematyki transpłciowości. Autorka analizuje temat transpłciowości z zachowaniem odpowiedniego szacunku dla tej grupy społecznej, która doświadcza stygmatyzacji. Jednocześnie opiera się na najnowszej literaturze i nie pomija aspektów, które są przedmiotem dyskusji naukowców i praktyków. Wartością jest włączenie stresu mniejszościowego w strukturę modelu teoretycznego. (...) Z recenzji wydawniczej dr hab. Tatiany Bugelovej

"Trwaj w tym, co kochasz!" Świat społeczny kibiców piłkarskich Łódzkiego Klubu Sportowego - analiza socjologiczna

Jacek Burski

Książka "Trwaj w tym, ca kochasz!" Świat społeczny kibiców piłkarskich Łódzkiego Klubu Sportowego - analiza socjologiczna wpisuje się w coraz szybciej rozwijający się trend badań nad społeczną stroną sportu. Zjawisko kibicowania interesuje bowiem zarówno badaczy, jak i szerszą publiczność. Prezentowana publikacja wyróżnia się oryginalnym wykorzystaniem koncepcji światów społecznych do badania kibiców piłkarskich. Jest skierowana do badaczy społecznych zajmujących się tematyką sportu, piłki nożnej oraz kibiców sportowych. Dzięki solidnemu osadzeniu w materiale empirycznym daje wyjątkową możliwość poznania świata fanów futbolowych.

Trwałość i zmienność procesów starzenia się i starości

Bogusława Urbaniak, Marek Chałas, Piotr Szukalski, Rafał...

Truizmem jest mówienie o tym, że ludność świata coraz bardziej się starzeje. Na ulicy, w pracy, w bankach i w polityce coraz częściej spotykamy osoby starsze. Ale właściwie kogo mamy na myśli, używając tego pojęcia? Czy utarte przed wieloma laty określenie odnoszące się do osób, które z racji wieku usuwają się z życia społecznego, stają się mniej lub bardziej niesamodzielne, nazywane w mediach staruszkami, choć ukończyły dopiero 60 lat życia, pozostaje nadal aktualne? Jeśli tak, to w jakim zakresie, bo na procesy starzenia się człowieka nieco inaczej patrzy geriatra, psycholog, demograf czy polityk społeczny. Odzwierciedlenie naszego stosunku do starości i ludzi starszych znajdziemy w używanym języku, w polszczyźnie. Rozważaniom nad dylematami związanymi z definiowaniem człowieka starszego, tym instytucjonalnym i potocznym, jest poświęcona prezentowana monografia. Jest to pierwsza w polskim piśmiennictwie publikacja, w której autorzy, reprezentujący różne dziedziny nauki, próbują odnieść się do - z jednej strony - pewnych uniwersalnych cech procesów starzenia się człowieka, a z drugiej - wskazać na zachodzące współcześnie zmiany, które mają wpływ na weryfikację tradycyjnych ujęć w definiowaniu człowieka starszego. Książka jest adresowana przede wszystkim do tych, którzy w swojej pracy zawodowej stykają się z osobami starszymi jako klientami, współpracownikami, pacjentami, podopiecznymi. Składa się z sześciu rozdziałów, w których autorzy podejmują m.in. kwestie podwójnego starzenia się ludności, eufeminizowania starości i ageizmu.

Trwoga powietrzna. Ukraińscy artyści i instytucje kultury w czasie wojny

Tomasz Ferenc

Książka opiera się na materiale badawczym uzyskanym w czasie pięciu wyjazdów do Ukrainy. Pierwszy z nich odbył się latem 2022 roku, kilka miesięcy po rosyjskim ataku, a ostatni w lutym 2025. W tym czasie autor przeprowadzał wywiady z artystami oraz wizytował instytucje kultury we Lwowie, w Kijowie i Odessie. Monografia łączy perspektywę biograficzną, realizowaną w nurcie zaproponowanym przez Fritza SchUtzego oraz analizę instytucjonalną. Na materiał empiryczny składają się trzydzieści cztery wywiady, z których kilka powtórzono w rocznym lub dwuletnim odstępie czasu. W książce podjęto próbę rekonstrukcji kolejnych etapów doświadczania wojny, począwszy od okresu poprzedzającego jej pełnoskalowy wymiar, poprzez pierwsze reakcje i podejmowane działania, m.in. fenomen masowego zaangażowania w wolontariat, po procesy adaptacji do nowej rzeczywistości wojennej. Publikacja ukazuje funkcjonowanie instytucji kultury w czasie trwania konfliktu oraz strategie działań artystycznych podejmowanych przez twórców. Zwrócono w niej uwagę na zmiany zachodzące z każdym kolejnym rokiem wojny, destrukcyjny wpływ przedłużającej się sytuacji kryzysowej, poczucie wyczerpania z jednej strony, a z drugiej - ogromną odporność i wytrwałość ukraińskich elit.

Turystyka sentymentalna Polaków do Ukrainy Zachodniej

Natalia Tomczewska-Popowycz

Książka "Turystyka sentymentalna Polaków do Ukrainy Zachodniej" zabierze Cię do nieznanych zakątków Ukrainy. Odbędziesz podróż w czasie wśród polskiego dziedzictwa. Bez względu na to, czy masz korzenie z Kresów Wschodnich, jesteś zapalonym podróżnikiem, historykiem, praktykiem w branży turystycznej, studentem, czy po prostu chcesz dowiedzieć się więcej o polskiej przeszłości w Ukrainie, ta książka to pozycja dla Ciebie.

Tworzenie Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii: pomiędzy instytucją a przestrzenią społecznej narracji

Zuzanna Neuve-Église

Monografia ukazuje proces tworzenia Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii w kontekście postępującego procesu metropolizacji. Autorka bada, czy ten obszar funkcjonalny może stać się przestrzenią przeżywaną, a metropolia - nowym punktem odniesienia dla mieszkańców. Książka koncentruje się na kulturowym i symbolicznym wymiarze metropolizacji. Analizując dyskurs prasowy i komentarze czytelników dwóch popularnych dzienników regionalnych ("Dziennik Zachodni", "Gazeta Wyborcza" Katowice, 2007-2018), autorka odsłania złożoność medialnego obrazu metropolii i rolę mediów w kształtowaniu świadomości zbiorowej. To wszechstronne kompendium wiedzy dla badaczy, praktyków i wszystkich zainteresowanych współczesnymi przemianami miast, polityką metropolitalną i wpływem mediów na wyobraźnię zbiorową.

Tygodniki opinii w zmieniającej się rzeczywistości

Tomasz Mielczarek

W sumie więc można uznać, że los tygodników opinii uzależniony jest od umiejętności szybkiego i wprawnego odczytywania sygnałów płynących z systemu medialnego i systemu społeczno-politycznego. Ich ekonomiczna kondycja wyprzedzająco informuje o koniunkturze rynku medialnego, ale prawidłowe jej zdiagnozowanie zakłócane jest przez normatywne lub ekonomiczne oddziaływanie władz państwowych na rynek medialny. Treściowa zawartość tygodników opinii sygnalizuje zjawiska społeczne. Toczące się na ich łamach kampanie publicystyczne zazwyczaj wynikają z realnych problemów społecznych. Zatrudnieni w nich dziennikarze stanowią elitę swego zawodu. Mają także istotny wpływ na praktyczne uczenie dziennikarstwa. Stanowią wzór, do którego dążą, lub z którym porównują się adepci tego zawodu. Redakcje tygodników opinii zaczęły dywersyfikować swój produkt. Jego papierowa wersja z biegiem czasu traci na znaczeniu zastępowana zróżnicowanymi cenowo pakietami dostępu do baz danych (artykułów, analiz, itp.) wytworzonych przez poszczególne redakcje.   Z Zakończenia     Książka wyszła spod pióra najwybitniejszego badacza współczesnego polskiego systemu mediów profesora Tomasza Mielczarka. Jej czytelnik otrzyma pracę o ogromnej zawartości faktograficznej i skłaniającą do głębokich refleksji nad współczesnymi mechanizmami komunikacji masowej. Wywoła duże zainteresowanie wśród studentów dziennikarstwa, politologii i kulturoznawstwa. Bez wątpienia sięgną po nią uczestnicy życia politycznego i kulturalnego, znajdując w niej impuls do głębokich przemyśleń.   prof. zw. dr hab. Wiktor Pepliński     Praca jest bardzo interesująca, wartościowa i potrzebna czytelnikom, zarówno medioznawcom jak i pokoleniom studentów dziennikarstwa i kierunków pokrewnych. Wielką zaletą jest warstwa faktograficzna, jak i trafne i wyważone podsumowania ewolucji linii redakcyjnej poszczególnych tytułów i wieloletnich trendów.   dr hab. Ryszard Filas

Tymczasowość w biografiach wychowanków rodzinnej pieczy zastępczej

Monika Wiktorowicz-Sosnowska

Publikacja w istotny sposób poszerza wiedzę na temat funkcjonowania systemu pieczy zastępczej nad dzieckiem w Polsce. (...) Autorka obnaża błędy tego systemu, który zamiast chronić krzywdzone dzieci, utrwala poczucie niebezpieczeństwa, niestabilności życiowej i nietrwałości relacji. (...) Badaczka udowadnia także, że tymczasowość rozwiązań wobec dzieci wychowujących się w środowiskach zastępczych może prowadzić do wyuczonej bezradności (...) oraz grozi międzypokoleniową transmisją dysfunkcji rodzinnych i zachowań destrukcyjnych, odziedziczonych po rodzinie naturalnej i utrwalanych przez ,,tymczasowość". dr hab. prof. ISP PAN Marta Danecka Książka będzie przydatna dla kilku grup odbiorców. Pierwsza z nich to osoby podejmujące wysiłek badawczy i naukowy dotyczący funkcjonowania rodziny w ogóle, a w szczególności badające kwestie związane ze sprawowaniem pieczy zastępczej. Druga grupa to studenci i doktoranci, uczestnicy studiów podyplomowych - zwłaszcza pedagogiki, resocjalizacji, socjologii i kryminologii. Kolejni odbiorcy to osoby zaangażowane w system wsparcia i pomocniczości, tj. sędziowie, kuratorzy, policjanci, pracownicy socjalni, przedstawiciele stowarzyszeń wspierających rodzinę. To również publikacja dla osób prowadzących szkolenia, warsztaty oraz terapie rodzin, dzieci i młodzieży z rodzin dysfunkcyjnych.

Tyrania Ekspertów

William Easterly

W ciągu ostatniego stulecia ubóstwo na świecie było w dużej mierze postrzegane jako problem techniczny, wymagający jedynie odpowiednich rozwiązań eksperckich. Jednak eksperci zbyt często zalecają przeprowadzanie doraźnych operacji, nie zajmując się systemowymi czynnikami politycznymi, które w pierwszej kolejności doprowadzają do powstania problemów. Co więcej, tworzą oni mimowolną zmowę z życzliwymi autokratami, pozostawiając im jeszcze więcej okazji do naruszania praw ubogich. W "Tyranii ekspertów" ekonomista William Easterly, autor bestsellera "The White Man's Burden", śledzi historię walki z globalnym ubóstwem, pokazując nie tylko, jak stosowane taktyki zdeptały indywidualną wolność ubogich na świecie, ale również, jak stłumiły potrzebną debatę na temat alternatywnego podejścia do rozwiązania ubóstwa - wolności. Prezentując bogactwo najnowocześniejszych badań ekonomicznych, W. Easterly dowodzi, że tylko nowy model rozwoju, oparty na poszanowaniu indywidualnych praw ludzi w krajach rozwijających się, który jednocześnie przyjmuje, że niekontrolowana władza państwowa jest problemem, a nie rozwiązaniem, będzie w stanie raz na zawsze położyć kres globalnemu ubóstwu.

Ubóstwo ubogich. Obszary deprywacji potrzeb beneficjentów pomocy społecznej

Sławomir Kalinowski, Aleksandra Łuczak, Oskar Szczygieł

Monografia Ubóstwo ubogich to wartościowe i interesujące opracowanie, którego autorzy koncentrują się na warunkach życia w województwie mazowieckim, uwzględniając jednocześnie perspektywę całej Polski i innych krajów Unii Europejskiej. W pracy nie tylko usystematyzowano aktualny stan wiedzy na temat pomiaru ubóstwa, lecz także zaproponowano autorskie podejście do jego analizy, co stanowi istotny wkład w rozwój badań w tej dziedzinie. Do najważniejszych zalet i elementów oryginalnych monografii należy wieloaspektowe podejście, które uwzględnia autorskie badania dotyczące zarówno osób korzystających z pomocy społecznej z powodu ubóstwa, jak i pracowników jednostek organizacyjnych pomocy społecznej w województwie mazowieckim. Autorzy zaprezentowali również wnikliwą interpretację swoich badań, co dodatkowo podnosi wartość naukową pracy. dr hab. Hanna Dudek, prof. SGGW Noty o autorach Sławomir Kalinowski - profesor w Instytucie Rozwoju Wsi i Rolnictwa Polskiej Akademii Nauk. Kierownik Zakładu Ekonomii Wsi. Sekretarz Rady Naukowej IRWiR PAN. Członek Komitetu Nauk o Pracy i Polityce Społecznej PAN. Wiceprzewodniczący Sekcji Młodych KNoPiPS PAN. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół problematyki ubóstwa i poziomu życia na wsi, ekonomii dobrobytu, niepewności dochodów, koncepcji smart villages, a także prekaryzacji ludności wiejskiej. Autor ponad 140 publikacji naukowych. Wiceprezes zarządu Fundacji Badań Wiejsko-Miejskich RURall, członek Rady Fundacji ROLL-na. W latach 2009-2015 sekretarz Międzyśrodowiskowej Grupy Badawczej ,,Margines Społeczny Poznania". Ekspert Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej oraz członek Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Prywatnie folklorysta i choreograf tańca ludowego. Strona domowa www.skalin.pl. Aleksandra Łuczak - profesor Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu, pracuje w Katedrze Finansów i Rachunkowości na Wydziale Ekonomicznym. Jej główne zainteresowania badawcze koncentrują się na wielokryterialnych metodach ilościowych i ich zastosowaniach w ekonomii i finansach. Szczególnie interesuje się metodami taksonomicznymi i metodami podejmowania decyzji, zwłaszcza ich zastosowaniami w rozwiązywaniu problemów związanych z planowaniem rozwoju lokalnego i regionalnego. W ostatnich latach zajmuje się również badaniami nad metodami pomiaru obiektywnego i subiektywnego ubóstwa jako zjawiska wielowymiarowego. Jest autorką i współautorką ponad 100 publikacji naukowych, a także członkiem Polskiego Towarzystwa Statystycznego oraz zespołów redakcyjnych czasopism ,,Journal of Agribusiness and Rural Development" i ,,Przegląd Statystyczny". Prywatnie pasjonuje się malarstwem impresjonistycznym oraz trekkingiem, co pozwala jej na kreatywne podejście do badań naukowych i czerpanie inspiracji z natury. Oskar Szczygieł - asystent w Zakładzie Ekonomii Wsi Instytutu Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN. Uczestniczy w projektach badawczych, w tym w badaniu przyczyn ubóstwa i ubóstwa energetycznego. Był również zaangażowany w realizację projektu ,,Moja SMART Wieś - Wizje i Inicjatywy" w latach 2022-2023. Jego zainteresowania badawcze obejmują politykę społeczną, jakość życia i subiektywne odczucia osób ubogich. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej i Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu.

Ucieczka jako przyczyna mobilności Europejczyków. Socjolingwistycznie ugruntowana analiza procesów społecznych w relacjach autobiograficznych

Katarzyna Waniek

Książka jest adresowana do badaczy społecznych zainteresowanych z jednej strony metodą autobiograficznego wywiadu narracyjnego, a z drugiej - problematyką migracji i cierpienia, osadzonych w różnych kontekstach społeczno-kulturowych sposobów łączenia dwóch lub więcej kultur w doświadczaniu biograficznym. Jej odbiorcami mogą stać się także praktycy w obszarze budowania kontaktu kulturowego oraz autorzy polityk społecznych związanych z procesami migracji i integracji społecznej.

Uczestnicy Konsumenci Mieszkańcy

Mateusz Błaszczyk, Jacek Pluta

Niniejsza książka jest pokłosiem zrealizowanego w 2014 roku projektu badawczego Wrocławska Diagnoza Społeczna. W zamyśle Autorów publikacja jest pogłębionym studium społecznej kondycji miasta Wrocław. Zawarte w tomie analizy są jednak nie tylko socjologiczną fotografią stolicy Dolnego Śląska, lecz także mają być głosem w dyskusji nad procesami społecznymi, których ramę stanowią polskie duże miasta. Tytuł książki odnosi się do prezentowanych w tomie spojrzeń na miasto i jego mieszkańców. Pierwsze z nich dotyczy miasta jako formy życia społecznego, w której uczestniczą jego użytkownicy. Perspektywa konsumentów pozwala ujmować miasto jako system zbiorowej konsumpcji, z właściwym dla niego sposobem organizacji przestrzeni oraz praktyk społecznych. W końcu miasto jest traktowane jako struktura społeczna budowana przez przestrzennie osadzone zbiorowości mieszkańców.

Ukochana i nieśmiertelna. Przepowiednia Wernyhory, Sclavus saltans wspomnienie z Syberii

Wacław Sieroszewski

UWAGA! e-book jest skanem zapisanym w formacie PDF. Plik pdf uniemożliwia przeszukiwanie i kopiowanie tekstu Ludwik Bruner tak napisał o twórczości Sieroszewskiego, zesłania na Sybir, naukowca, badacza, ale także i literata: Wśród pisarzy naszego pokolenia dusza to najprostsza, najpogodniejsza, stokroć bardziej od innych spokojna, a więc może i najszczęśliwsza. I zarazem najpierwotniejsza, a więc może i najbardziej poetyczna w tym znaczeniu, że stosunek jego do przyrody i otoczenia jest niesłychanie bezpośredni i bliski, że w nikim ta nieświadoma, panteistyczna nuta, która każe się czuć cząstką niezupełnie jeszcze oddartą od wszechogarniającej całości, nie dźwięczy tak silnie, jak u niego właśnie. Czując swój związek z resztą świata czy to będzie chłodna przyroda północy, czy ułus jakucki, czy ludzie bliżsi mu krwią i rasą Sieroszewski nie przeciwstawia mu się nigdy, nie wyodrębnia się w tragicznym oporze: duch jego ma ów charakterystyczny spokój i majestat natury, którego nie brak nawet w rozszalałym wichrze, lub spienionych falach rzeki. W twórczości Sieroszewskiego nie ma zupełnie pierwiastków dramatycznych, nie ma konfliktów: opowieść jego płynie zawsze spokojnym, epickim tokiem. Wyobraźnia jego, niezatruta bólem jest czysta, potężna, i, jak wszystko, co potężne jasna, uśmiechnięta, do optymizmu skłonna. Nikt z nowszych autorów naszych nie ma w sobie tak dziwnie kojącej świeżości duchowej, u nikogo nie przebija się tak silnie dziecinne prawie umiłowanie życia tego cudnego wieńca, przez miliony istot, przez lat miliony splatanego z łez i uśmiechów. Uwielbienie samego fizycznego faktu istnienia sprawia, że Sieroszewski żyje przeważnie życiem zewnętrznym, niezwykle intensywnym, a zarazem dziecinnie tkliwym. Niniejsza książka zawiera kilka znakomitych opowiadań tego twórcy, które właśnie takimi słowami, jakie zacytowano wyżej, można by je scharakteryzować.

Unikalność a typowość złożonego układu osadniczego

Jerzy Runge

Prowadzony w niniejszej publikacji tok rozważań geograficzno-historycznych uwypukla wpływ polityki gospodarczej, realizowanej od XVIII wieku po czasy współczesne, na kształtowanie się konurbacyjnych układów osadniczych, zarówno w zakresie powiązań/relacji przestrzenno-strukturalnych, jak i granic obszaru. Regionalna polityka gospodarcza w województwie śląskim miała i ma nadal w przeważającej mierze charakter centralistyczny, dopełniany tylko w pewnych okresach szerszym wymiarem prywatnej/indywidualnej polityki gospodarczej. Wynikało to ze strategicznego znaczenia zasobów surowcowych, geopolitycznego znaczenia danego terytorium, a w mniejszym zakresie - z działań prywatnych inwestorów reprezentujących różne kraje pochodzenia i różne grupy/warstwy społeczne. Niezależnie od historycznej zmienności geopolitycznej zasadnicze mechanizmy kreowania polityki gospodarczej generującej określone zmiany użytkowania przestrzeni były podobne w skali całych układów osadniczych. Różniły się natomiast natężeniem i okresowymi preferencjami w obrębie składowych przestrzeni miejskiej w skalach lokalnych. Ową zmienność uwarunkowań zewnętrznych/wewnętrznych, wpływu hierarchicznego układu różnego typu barier/ograniczeń i granic na obserwowane długookresowe przemiany społeczno-gospodarcze można rozważać w kategoriach mozaikowości.