Socjologia
Uniwersytety, naukowcy i studenci w zglobalizowanym świecie
Renata Siemieńska, Zygmunt Bauman, Łukasz Dąbrowski, Anna...
W prezentowanej książce ukazano przemiany zachodzące w szkolnictwie wyższym w Polsce oraz w innych krajach na tle porównawczym, traktując je jako część szerszych zmian społecznych ostatniego ćwierćwiecza. Pracę otwiera niepublikowany dotychczas w języku polskim znakomity tekst prof. Zygmunta Baumana, poddający twórczej refleksji miejsce i rodzaj edukacji w ponowoczesnym świecie. W kolejnych artykułach Autorzy w ciekawy sposób omawiają zaś m.in. takie zagadnienia, jak: skutki umasowienia edukacji wyższej, sposoby finansowania szkolnictwa wyższego w różnych krajach, interdyscyplinarność kształcenia, mobilność studentów i nauczycieli akademickich, a także funkcjonowanie nowych kierunków i studiów doktoranckich jako studiów trzeciego stopnia. Wskazują też na wiele mniej znanych zjawisk, które łącznie doprowadziły do obecnej kondycji polskiej nauki - wciąż prowokującej dyskusje nad możliwościami jej polepszenia.
Urbanism as a way of life. Trying to rediscover
red. Marek S. Szczepański, Grzegorz Gawron, Barbara...
Miasta, od chwili ich założenia przed wiekami, zawsze były przestrzeniami działań społecznych, masowych aktywności i zbiorowych zachowań. Wynikało to z ich niezwykłej siły przyciągania. Były – i są nadal – wpływowe, inspirujące i wzbudzają zainteresowanie. Z wielu powodów miasta są ważne zarówno dla zwykłych mieszkańców, jak i artystów i myślicieli. W 20. wieku Louis Wirth opisał zurbanizowane przestrzenie w kategoriach intensywnej gęstości zaludnienia, zróżnicowania społecznego i znacznych rozmiarów populacji – cech, które wydają się oczywiste i naturalne. W książce Urbanism as a way of life. Trying to rediscover autorzy podjęli próbę rozważenia, czy idee Louisa Wirtha nadal są żywe. Podjęli próbę odpowiedzi na pytanie, czy idee te – jeżeli poddane koniecznym modyfikacjom – mogą być użyteczne podczas analizy współczesnych miejskich przestrzeni.
Joanna Gocłowska-Bolek
Urugwaj, a właściwie Wschodnia Republika Urugwaju, jest z wielu względów krajem niezwykłym. Już sama jego nazwa, tłumaczona z języka guaraní jako ,,rzeka malowanych ptaków", daje przedsmak tej wyjątkowości. Do światowej prasy Urugwaj trafia regularnie za sprawą przełomowych, bezprecedensowych posunięć, które przyciągają uwagę innych społeczeństw (...). Urugwaj jako pierwszy kraj na świecie ustanowił państwo opiekuńcze. W wyniku splotu wyjątkowych okoliczności stał się krajem świeckim - zaledwie 46% społeczeństwa deklaruje przynależność do Kościoła katolickiego, bardzo pod tym względem kontrastując z tradycyjnie religijną Ameryką Łacińską. Od 2009 roku zapewnia wszystkim uczniom bezpłatne laptopy i dostęp do sieci bezprzewodowej. Były prezydent José Mujica (2010-2015) stał się bohaterem mediów całego świata, które z lubością informowały, że przekazywał 90% swojej pensji na cele charytatywne, pozostając najbiedniejszym prezydentem świata. Równie często wspomina się fakt, że Urugwaj jako pierwszy kraj na świecie zalegalizował w 2013 roku uprawianie, sprzedaż i zażywanie marihuany. Fragment wstępu Ta cenna książka uzupełnia lukę w polskiej literaturze dotyczącej Ameryki Łacińskiej i przybliża czytelnikowi słabo w Polsce znany Urugwaj - kraj mały, ale ważny z perspektywy stosunków międzynarodowych, ciekawy pod względem kulturowym. Z recenzji wydawniczej dr hab. Katarzyny Dembicz, prof. UW
Utowarowienie w perspektywie socjologicznej
Marek Ziółkowski, Rafał Drozdowski, Mariusz Baranowski
Zwykle patrzymy na przemiany w ostatnich dekadach w Polsce przez pryzmat tzw. transformacji. To już pomału przestaje cokolwiek znaczyć. A tu dostajemy pracę, która ukazuje inną perspektywę naszej transformacji, nieobecną praktycznie w polskich analizach: co staje się ,,towarem", a co nim być przestaje. Niekiedy wnioski są zaskakujące. To nowe spojrzenie, w dodatku mocno wsparte literaturą światową, dzięki czemu widzimy nasze przemiany w ogólniejszej i mniej oczywistej optyce. prof. dr hab. Andrzej Rychard Trójka poznańskich socjologów podjęła odważną próbę spojrzenia na procesy polskiej transformacji przez pryzmat procesów utowarowienia i odtowarowienia. Samo pojęcie utowarowienia, choć ma szacowny rodowód, stosunkowo rzadko pojawia się we współczesnym piśmiennictwie socjologicznym. Już choćby z tego powodu należy przyklasnąć pomysłowi Autorów, gdyż jak pokazują ich analizy, pojęcie utowarowienia pozwala nie tylko syntetyzować różne teoretyczne wątki, ale i lepiej zrozumieć zachodzące wokół nas procesy społeczno-gospodarcze. Prof.. Dr hab.. Mirosława Marody
Paweł Ładykowski
Autor buduje swoje rozważania wokół oryginalnej tezy, że społeczeństwo polskie za pośrednictwem mitu o wspólnym pochodzeniu dopuszcza się orientalizacji innych wspólnot (etnicznych, narodowych, religijnych), od których dystansuje się, określając własne granice. (...) W odróżnieniu od Edwarda Saida Ładykowski nie skupia się na kolektywnych wyobrażeniach o Innych, lecz analizuje działanie, poprzez które Inni są konstytuowani (...). Z recenzji wydawniczej doc. Jakuba Grygara, Ph.D., Uniwersytet Karola w Pradze Fascynujący jest temat główny książki: zmienność i wielość kryteriów przynależności do polskiej wspólnoty narodowej na przestrzeni dziejów oraz rola tzw. Kresów Wschodnich w formowaniu tych kryteriów. Materiał analizy stanowi przede wszystkim Karta Polaka i inne karty narodowościowe oraz polityki asymilacyjne lub segregacyjne prowadzone współcześnie i w przeszłości przez Polskę i Rosję na obecnych obszarach państwowych Litwy, Białorusi i Ukrainy. Autor podejmuje ów temat, odwołując się do niezwykle płodnego, chociaż wewnętrznie bardzo zróżnicowanego, nurtu refleksji - a mianowicie teorii postkolonialnej. Z recenzji wydawniczej dr. hab. Marcina Lubasia, prof. UJ Paweł Ładykowski, etnolog, dr nauk humanistycznych, zajmuje się zagadnieniami z zakresu etniczności oraz szerokim spektrum zjawisk związanych z transformacją ekonomiczną i polityczną krajów byłego obozu socjalistycznego. W latach 1992-2008 prowadził długofalowe badania terenowe w Estonii, na Łotwie, Litwie, a także w Rosji. Później przedmiotem jego badań były nowo powstające wielowymiarowe relacje społeczne na pograniczu polsko-niemieckim w rejonie Szczecina. Obecnie skupia się na krytyce postkolonialnej, antropologii ekonomii i antropologii prawa.
Wiesława Kozek, Julia Kubisa, Marianna Zieleńska
Okazuje się, że większość badanych samotnych rodziców i osób długotrwale bezrobotnych uznaje, iż wskutek realizacji polityk warunkowego dochodu minimalnego i aktywnej integracji społecznej ,,z trudem utrzymuje się na powierzchni". Podobnie oceniają te polityki pracujący biedni, z tym że dla nich korzystanie z pomocy społecznej jest trudniejsze z powodu instytucjonalnej bezwładności agend zaangażowanych w udzielanie wsparcia, reagujących bardzo zachowawczo na poszerzający się zakres zjawiska biedy wśród osób pracujących, zwanego in-work poverty. Zasadniczym problemem jest więc niemożność wyrwania się z biedy, sukcesem natomiast uniknięcie marginalizacji mającej postać bezdomności, ciężkich chorób, głodu, prostytucji, uzależnień, utraty najbliższej rodziny. Odkrycie zjawiska ,,utrzymywania się na powierzchni" spowodowało, że (...) postanowiłyśmy użyć perspektywy sprawstwa do analizy położenia osób badanych. Zgromadzony materiał badawczy w szczególności dotyczy strategii życiowych - także tych odnoszących się do życia codziennego - trajektorii biedy, poczucia podmiotowości oraz opisu posiadanych przez rodziny zasobów i ich wykorzystywania. Perspektywa sprawstwa okazała się niezwykle owocna, ponieważ pozwoliła określić, jakie czynniki najbardziej ograniczają wydobywanie się z biedy. Ze Wstępu Praca włożona w powstanie tej książki budzi podziw. Trud Autorek sprowadza się do wieloaspektowych porównań sytuacji ludzi biednych i prób radzenia sobie z biedą w pięciu krajach europejskich (Niemcy, Wielka Brytania wraz ze Szkocją, Szwecja, Włochy i Polska). Instytucje delegowane do pomocy biednym versus potrzeby samych beneficjentów pomocy to podstawowa płaszczyzna owych porównań. Z recenzji wydawniczej dr hab. Hanny Palskiej
Marcin Jurczyk
Przedmiotem rozważań teoretycznych oraz analizy empirycznej niniejszej dysertacji uczyniono czynniki środowiskowe i podmiotowe mające udział w podejmowaniu zachowań naruszających normy prawne i społeczne przez młodzież w okresie adolescencji. Ujawniona skłonność do zachowań agresywnych pełni kluczową rolę w diagnozowaniu zależności między odczuwanym napięciem, reprezentowanym poziomem lęku i agresji a zachowaniem przestępczym. Jako podstawę teoretyczną podjętych badań przyjęto założenia ogólnej teorii napięcia Roberta Agnew (1992). Głównym celem pracy jest zbadanie istniejącego związku między zmiennymi z zakresu poczucia napięcia (jego rodzajów), czynników ograniczających (kontroli społecznej, kontaktów w środowisku przestępczym) oraz zmiennych podmiotowych (agresywność i lęk) a podejmowaniem zachowań naruszających normy prawne i społeczne przez badaną młodzież z zakładów resocjalizacyjnych oraz zachowań naruszających normy społeczne wśród uczniów ze szkół ogólnokształcących.
W kręgu myśli Profesora Jana Szczepańskiego. Tom 5
Daniel Kadłubiec, Ewa Ogrodzka-Mazur, Andrzej Kasperek
Autorzy poszczególnych tekstów nawiązują do najważniejszych wartości: poczucia przynależności do określonej grupy, wpajania szacunku, przywiązania do tradycji własnego regionu, jego osiągnięć, kultury przodków, lokalnej gwary i ludzi, którzy go zamieszkują. Zwracają uwagę – w aktualnych kontekstach społecznych i kulturowych – na etos narodowy, etos pracy, cenione przez młodzież wartości w życiu codziennym i znaczenie kultury regionalnej w transmisji międzypokoleniowej. Podjęte rozważania stwarzają zarazem Czytelnikowi z jednej strony – możliwość poznania dziedzictwa kulturowego, tradycji regionalnej oraz wartości tkwiących w tym regionie, a z drugiej – szanse na otwarcie się na inne społeczności, na inne środowiska kulturowe i/lub inne regiony. Wszyscy Autorzy są zgodni co do tego, że życie oraz twórczość naukowa i literacka Profesora Jana Szczepańskiego potwierdzają słuszność tezy o „życiodajnym efekcie pogranicza”.
W poszukiwaniu socjologicznej teorii rozwoju miast
Mateusz Błaszczyk
W jaki sposób globalizacja zmieniła trajektorie rozwoju miast? Na czym polega współczesna konkurencja na światowym rynku miejsc? Jak w dobie postfordyzmu kształtują się relacje między gospodarką, polityką i mieszkańcami miast? Dlaczego kwestie kultury, lokalnej tożsamości czy konsumpcji stają się centralnymi zagadnieniami miejskich polityk? ? Czy ,,kreatywność" rzeczywiście jest kluczem do sukcesu i prosperity miasta? ? A w końcu: kto dziś posiada "prawo do miasta"? Między innymi odpowiedzi na te pytania poszukuje autor w niniejszej książce. Mateusz Błaszczyk - socjolog, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Jako stypendysta Fundacji Batorego studiował statystykę stosowaną na Uniwersytecie Środkowoeuropejskim w Budapeszcie. Swoje zainteresowania naukowe ogniskuje w obszarach studiów regionalnych i miejskich, polityki społecznej oraz przemian ładu instytucjonalnego we współczesnym społeczeństwie polskim. Brał udział w wielu projektach badawczych i rozwojowych, głównie dotyczących Wrocławia i Dolnego Śląska. Pracując przez 9 lat w administracji samorządowej, działalność akademicką łączył z praktyką kreowania polityki rozwoju lokalnego i regionalnego oraz marketingu terytorialnego.
W stronę polityki komunikacyjnej? O komunikowaniu (się) lokalnych samorządów w Polsce
Patrycja Szostok, Monika Kornacka-Grzonka, Agata Zygmunt-Ziemianek
Książka poświęcona jest polityce komunikacyjnej samorządów lokalnych w Polsce. Zawiera dane z badań przeprowadzonych w dwustu jednostkach samorządu terytorialnego, dotyczące wykorzystania różnych instrumentów komunikowania się z obywatelami oraz wyniki ankietowego badania nad społecznym odbiorem komunikowania się na poziomie lokalnym. Stanowi kontynuację badań opublikowanych w 2013 roku, co pozwala na stwierdzenie zmian, jakie zaszły w komunikowaniu samorządów w ciągu dziesięciu lat.
W stronę samorealizacji. Re-decyzje życiowe kobiet
Aleksandra Chmielińska, Monika Modrzejewska-Świgulska
Ideą przewodnią książki jest założenie, że jedną z dróg prowadzących do samorealizacji kobiety jest wprowadzenie zmiany redefiniującej jej dotychczasowe życie, co określiłyśmy mianem re-decyzji życiowej. Publikacja jest efektem badań - wywiadów z kobietami, które dokonały takiej wieloaspektowej zmiany w poszukiwaniu autentyczności. Koncentrujemy się na zagadnieniach stawania się bardziej sobą, docierania do własnego głosu oraz na tym, kim naprawdę chce się być i jak chce się żyć. Mamy nadzieję, że książka będzie inspirująca zarówno poznawczo, jak i życiowo, a w zaproponowanych treściach - modelu re-decyzji życiowych i trzech porządkach biograficznych - Czytelniczki odnajdą własne doświadczenia lub kierunek rozwoju osobistego. Publikacja powstała w atmosferze naszej wieloletniej przyjaźni. Jest o kobietach i dla kobiet. Autorki Książka autorstwa Aleksandry Chmielińskiej i Moniki Modrzejewskiej-Świgulskiej stanowiła dla mnie poznawczą i intelektualną przyjemność. Przedmiot zainteresowania Autorek stanowią tzw. re-decyzje w kontekście działań podmiotowych kobiet. Sposób ujęcia i przedstawienia problematyki, jak również podejście metodologiczne to przykład dojrzałej, refleksyjnej postawy badawczej. Monografia ma charakter empiryczno-analityczny, pod wieloma względami nowatorski i wyróżniający się na tle innych publikacji polskich. Tym, co ją szczególnie wyróżnia, jest próba kompleksowego wyjaśnienia opisywanej rzeczywistości poprzez wprowadzenie autorskiego modelu koncepcyjno-analitycznego. Z recenzji dr hab. Anety Ostaszewskiej
W świecie wygnańców, wdów i sierot. O pewnym wariancie antropologii zaangażowanej
Marcin Kafar
Zaangażowanie antropologa łączy trzy postawy autobiograficzne ‒ świadectwa, wyznania, wyzwania. Osią pracy jest napięcie między konwencjonalną teorią antropologiczną a przeżyciem, zwłaszcza przeżyciem granicznym choroby, śmierci i cierpienia. Autor odrzuca utrwalony sposób pisania o tych kwestiach, sprowadzający się najczęściej do rejestracji i interpretacji „rytuałów” im towarzyszących, społecznych wyobrażeń czy obrazów medialnych. Ze szlachetną premedytacją stawia przed czytelnikiem „nagą” prawdę przeżycia, jej banalność, marginesowość, jej wstyd i efekt poniżenia. Autor wadzi się z naszą mentalnością, z naszym najgłębszym „ja”, dokonując swoją pracą znaczącej transgresji etycznej. Tym, co wyróżnia autora spośród innych, jest wariant antropologii zaangażowanej przedstawiany ostentacyjnie, ma charakter programowego manifestu, zanurzenia zaangażowania w żywiole autobiograficznym. Trzy postawy jego autobiograficznego „ja” wybrzmiewają wspólnie. Antropologiczny lógos odnajduje w postawie świadectwa argumentacyjną siłę opisu zdarzeń i stawia na „wymowę faktów”. Antropologiczny ethos lokuje się w postawie wyznania, by odpowiednio ukształtowany w swej słownej formie badawczy raport mógł stać się ‒ ujawniającą doświadczenia i przeżycia ‒ przekonującą antyfikcją. Antropologiczny pathos przybiera postawę wyzwania, a czyni to, etycznie umocowany, dla poruszenia innych antropologów jako badaczy‒ludzi.
Wariant Gombrowicza (repetycje, marginesy, dygresje)
Krzysztof Łęcki
Studium stanowi próbę przedstawienia mozaiki socjologicznych problemów z pogranicza socjologii i literatury pięknej. W grę wchodzi specyficzny wariant "gry z Gombrowiczem", z zaproponowaną przez niego hermeneutyką i ramami metodologicznymi autorstwa Waltera Benjamina. Stanowią one podstawę do przedyskutowania tak zróżnicowanych kwestii, jak interpretacja tekstu, kompozycja/konstrukcja studium, kwestie świata przedstawionego dzieła literackiego, społeczne ramy interpretacji literatury, sposoby portretowania socjologii na kartach powieści uniwersyteckiej czy specyfika zapisu prowadzonych z pisarzem (i publikowanych) rozmów, a także - last but not least - związków pisarstwa socjologicznego i literatury pięknej.
Warstwy ludu. Chłopki, chłopi i inni w literaturach regionalnych (XIX-XXI wiek)
praca zbiorowa
Ramę poznawczą monografii tworzą zagadnienia nowego regionalizmu oraz "zwrotu ludowego", dotyczące chłopskich, plebejskich tradycji kultury polskiej, natomiast przedmiotem naukowej refleksji są zjawiska literackie, w różny sposób reprezentujące kulturę ludową (od świadectw folklorystycznych po literackie stylizacje), pochodzące z różnych epok. Monografia bardzo udanie wpisuje się w zbiór wcześniejszych tomów wydanych w ramach serii "Nowy regionalizm w badaniach literackich", dopełniając tematykę poprzednich publikacji. Fragment recenzji prof. UAM dr. hab. Jana Galanta Po rewolucji "zwrotu ludowego" nadszedł czas (meta)refleksji nad uprawianymi "modelami opowieści" o chłopach. Tytułowy "lud", jak przypominają za Leszczyńskim redaktorki tomu, jest nieostrą kategorią obejmującą rozmaitych subalternów. Także lud miejski ("pospólstwo", "gmin"), robotników (fabrycznych i gospodarstw rolnych), rzemieślników itp. [...] Zamieszczone w monografii artykuły można zgrupować w dwa podzbiory. Do pierwszego należą te, które dotyczą tekstowych reprezentacji chłopskości. Do drugiego przynależą te, które dotyczą (możliwości) wypowiadania chłopskości; stanowią one udaną próbę oddania głosu i sprawczości chłopom, chłopkom, kulturze ludu (z premedytacją nie piszę "ludowej"), faktyczne spotkanie z, jak zakładały redaktorki, "ludową realnością". Fragment recenzji dr hab. prof. UKEN Magdaleny Roszczynialskiej
Wartości - pracy, rodziny i religii - ciągłość i zmiana. Socjologiczne studium społeczności śląskich
Urszula Swadźba
Przedmiotem analizy w pracy są śląskie wartości, ich geneza, umacnianie się, osłabianie oraz aktualne trwanie i zmiana w społecznościach śląskich. W części teoretycznej scharakteryzowana została koncepcja Ronalda Ingleharta dotycząca zmian sytemu wartości i przechodzenia od wartości materialistycznych do postmaterialistycznych oraz sformułowana na jej bazie własna Autorki koncepcja przemian wartości śląskich. Praca zawiera część historyczną. Przeanalizowana została w niej geneza wartości śląskich w drugiej połowie XIX wieku, ich utrwalanie w okresie międzywojennym, a następnie ewolucja w okresie realnego socjalizmu i transformacji systemowej. Empiryczna część pracy oparta została na badaniach terenowych w trzech śląskich społecznościach. Pokazano zmiany i trwanie wartości pracy, rodziny i religii. Posłużono się wprowadzoną wcześniej typologią wartości, uwzględniającą koncepcję R. Ingleharta, a także starano się odpowiedzieć, w jakim stopniu badane społeczności zmierzają w kierunku wartości postmaterialistycznych. W zakończeniu przedstawione zostały fazy ewolucji śląskich wartości i ich wzajemnego oddziaływania na siebie. Pokazano uniwersalność wniosków z badań dotyczącą całości społeczeństwa polskiego, a również specyfiki śląskiej. Dokonanie analizy trzech wartości w społecznościach śląskich pozwoliło na wysunięcie tezy, która uzupełni teorię R. Ingleharta. Praca adresowana jest do szerokiego grona specjalistów. Przede wszystkim do socjologów zajmujących się problematyką wartości, szczególnie wartości pracy, rodziny i religii. Może być przydatna również osobom zainteresowanym problematyką śląską (socjologów, pedagogów, kulturoznawców, historyków, etnologów).
Aleksandra Jasińska-Kania, Małgorzata Sikorska, Grażyna Kacprowicz, Joanna...
Procesy przekształceń ustrojowych w Polsce oraz integracji i rozszerzania Unii Europejskiej skłaniają do stawiania pytań, jak zmieniają się w tym czasie wartości Polaków, ich przekonania o tym, co jest cenne, dobre i ważne, a także o tym, w jaki sposób można i należy te wartości osiągać. Autorzy zebranych tu prac podjęli zadanie sprawdzenia hipotez przewidujących różne kierunki zmian wartości w Polsce i w innych krajach Europy. Odwołując się do danych z międzynarodowych badań porównawczych europejskich wartości (European Values Study), pokazują zarówno wspólne trendy zmian, jak i odstępstwa od nich, wahania i załamania. Odkrywają złożoność relacji między zmianami gospodarczymi, społecznymi i politycznymi zachodzącymi w Polsce i innych krajach europejskich a przekształceniami wartości i postaw ich mieszkańców. Ujawniają sprzeczności, niespójności i rozbieżności w tych procesach, stanowiące potencjalne źródła napięć i konfliktów.