Socjologia
OSOBA I MEDIA. Personalistyczny paradygmat etyki mediów
ks. Michał Drożdż
Przełom wieków jest świadkiem dynamicznego postępu w dziedzinie środków masowego komunikowania, określanego mianem telematycznej i mediamatycznej rewolucji. Szybki rozwój nowych technologii informatycznych i komunikacyjnych pociągnął za sobą radykalną zmianę w dziedzinie komunikacji medialnej, która z kolei w zdecydowanym stopniu wpłynęła na nową jakość życia człowieka i funkcjonowania społeczeństw. Zmiany technologiczne ostatnich dziesięcioleci spowodowały, że tradycyjne media oraz tzw. nowe media elektroniczne stały się integralną częścią współczesnej kultury, którą można określić jako przestrzeń kultury medialnej. Stały się one kreatorem oraz generatorem procesów mediatyzacji społeczeństwa. Mediatyzacja nie jest jakimś jednorodnym procesem, ale raczej platformą integrującą wiele jednostkowych tendencji i procesów przemian uwarunkowanych medialnie. (...) ze wstępu
Joanna Wygnańska
Monografia dotyczy konstruowania serbskiej tożsamości narodowej w perspektywie współczesności. Zawarte w niej wnioski wywodzą się z analizy wywiadów przeprowadzonych z przedstawicielami serbskich elit symbolicznych: dziennikarzami, reprezentantami organizacji pozarządowych, działaczami politycznymi oraz członkami środowiska akademickiego. Studium badawcze opiera się też na ukazaniu przemian serbskiego dyskursu polityki. Publikacja jest napisana z perspektywy socjologicznej, ale łączy w sobie również antropologiczne i historyczne spojrzenie na badaną problematykę. Może być inspirującą lekturą dla czytelników zainteresowanych tematyką przemian tożsamości narodowej, w tym tożsamości postjugosłowiańskiej, a także specyfiką społeczno-kulturowych zmian zachodzących na Bałkanach. * Książka jest przykładem wartościowej analizy dyskursywnego konstruowania tożsamości narodowej. Wzbogaca ona naukową wiedzę o takich procesach oraz pokazuje ich potencjalne następstwa. Temat zasługuje również na uznanie jako studium przypadku. Autorka niewątpliwie wykazała się nie tylko umiejętnością prowadzenia badań terenowych i analizy zebranego materiału, lecz także zawarła w pracy interesujące wnioski o charakterze teoretycznym i metodologicznym. Z recenzji dr. hab. Dariusza Niedźwiedzkiego, prof. UJ
Oswajanie niepewności. Studia społeczno-ekonomiczne nad młodymi pracownikami sprekaryzowanymi
Adam Mrozowicki, Jan Czarzasty
Prezentowana książka wypełnia ważną lukę w polskiej literaturze poświęconej problematyce pracy i prekaryzacji zatrudnienia młodych. Jest to pierwsza polskojęzyczna monografia poświęcona w całości temu zagadnieniu [...]. Na uznanie zasługuje bogactwo podjętych wątków badawczych, zarówno jeśli chodzi o metodologię (połączenie analiz jakościowych, ilościowych i badań porównawczych), jak i analizowane aspekty sytuacji życiowej badanych (proces wchodzenia w dorosłość, partycypacja polityczna, migracje, doświadczenie płciowości, autoidentyfikacja klasowa i inne) [...]. Cenna poznawczo jest również podjęta przez Autorów konceptualizacja prekaryjności dokonana na użytek prezentowanych badań, zwłaszcza z uwagi na trudności związane z definiowaniem i operacjonalizacją tego zjawiska. z recenzji dr hab. Anny Kiersztyn Na polskim rynku naukowym książka Oswajanie niepewności z pewnością ma charakter unikatowy, należy bowiem do nielicznych, które w tak pogłębiony sposób podejmują problem radzenia sobie przez młodych prekariuszy w Polsce i w Niemczech ze złożoną sytuacją permanentnej niepewności nie tylko zresztą na rynku pracy [...]. Bardzo bogate i różnorodne źródła empiryczne oraz zaawansowane sposoby opracowywania danych jakościowych i ilościowych, głównie w oparciu o realizowany projekt badawczy o charakterze międzynarodowym, dowodzą wysokiej skuteczności i zasadności łączenia studiów literaturowych ze studiami empirycznymi prowadzącymi do udanej realizacji celu pracy. z recenzji prof. dr hab. Danuty Walczak-Duraj
Otium cum dignitate, czyli o godziwym spędzaniu czasu wolnego. Szkice z historii idei
Andrzej Waśkiewicz
Zainspirowany koncepcją Simmla definiuję czas wolny jako taki, z którego wykorzystania jednostka nie ma obowiązku rozliczania się przed społeczeństwem. Zachowuję dla niego łaciński termin otium, by odróżnić go od czasu wolnego, który w tej czy innej formie podlega jednak kontroli społecznej. [... ] Można je przyrównać do tradycyjnego kieszonkowego, jakie dzieci dostają od rodziców: mogą je wydać na wszystko, byle nie na alkohol, papierosy, narkotyki i inne zastrzeżone prawem w ich wieku używki. Nie muszą się tłumaczyć, dlaczego regularnie wydają je na "głupoty". Cycerońska dignitas jest jednak czymś więcej niż nawet najbardziej zajmującym hobby, o czym czytelnicy przekonają się przy lekturze kolejnych esejów. Zupełnie zmienia charakter otium [... ]. Nie jest to już czas wolny od aktywności publicznej i zawodowej, ale czas wykorzystany na inną aktywność, nie mniej ważną dla tożsamości jednostki niż tamte. Dla wielu to właśnie ona i tylko ona - trzeba to ująć patetyczną, choć nadużywaną formułą - nadaje sens życiu. Jeśli cieszy się jeszcze społecznym uznaniem, daje im powody do "słusznej dumy" z etyki Arystotelesa, jeśli nie - wpisuje się przynajmniej w ich "filozofie życiowe". Inaczej niż negotium - o ile nie jest ono "powołaniem", ale normalnym wykonywaniem swoich powinności - otium tego rodzaju wyróżnia się refleksyjnym podejściem do samego czasu, przekonaniem, że jest on rzeczą cenną. Rzec można, że idea otium cum dignitate tworzy jedną z elit społeczeństwa, ale elitę szczególną, bo niemal niewidoczną. [... ] Z braku obiektywnych wskaźników i deklarowanej neutralności aksjologicznej akademicka socjologia może jedynie stwierdzić, że niektóre sposoby zagospodarowania czasu wolnego są "poważne" - bo niektórzy się w nie "na poważnie" angażują - a inne po prostu nie. Jedynie z perspektywy krytyki społecznej albo zaangażowanej socjologii dopuszczalne będzie stwierdzenie, że czas wolny niewypełniony żadnym sensownym zajęciem jest najzwyczajniej zmarnotrawiony. ze Wstępu
Otwierając głowy. Migracje i kompetencje społeczne
Izabela Grabowska
Migranci często deklarują, że dzięki doświadczaniu życia i pracy za granicą lepiej rozumieją świat i samych siebie, zwiększają pewność siebie, zyskują niezależność i nabywają kompetencji społecznych, w tym kompetencji komunikacyjnych. Jednak badacze zajmujący się kapitałem ludzkim zwykle nie patrzą dalej, niż na kwalifikacje formalne. Do tej pory nie mieliśmy adekwatnych ram koncepcyjnych do zrozumienia nabywania przez migrantów kompetencji społecznych właśnie dzięki migracjom. Książka prof. Grabowskiej wypełnia tę lukę, pokazuje bowiem jak sami migranci oceniają swoje doświadczenia i jakie są uwarunkowania nabywania (a czasami blokowania) kompetencji społecznych. Monografia znacznie wzbogaca naszą wiedzę o migracyjnych przekazach społecznych (social remittances) migrantów międzynarodowych. prof. Anne White, University College London Tematem książki są skutki masowych migracji Polaków po akcesji do UE w 2004 r. (w mniejszym stopniu również wcześniejszych) na poziomie jednostki ludzkiej. Autorka zadaje sobie pytanie, w jaki sposób doświadczenia migracji, zwłaszcza na zagranicznym rynku pracy, wpływają na migranta i jego najbliższe otoczenie, zarówno za granicą, jak i po powrocie. Interesuje ją wpływ tych doświadczeń na kompetencje społeczne definiowane jako ,,formy zdolności człowieka do bycia i działania w świecie społecznym". Migrant jest tu przede wszystkim zarówno podmiotem (sprawcą) migracji, w której uczestniczy, jak i przedmiotem, czyli jakby biorcą konsekwencji owego sprawstwa. Nie jest trybikiem w wielkiej masie migrujących ani anonimowym, pozbawionym tożsamości elementem różnych układów strukturalnych cechujących migracje. prof. dr hab. Marek Okólski - fragment recenzji Głównymi bohaterami monografii są migranci poakcesyjni, przedstawiciele określonych roczników, usytuowanych w konkretnych ramach społeczno-historycznych, w których funkcjonowali i podejmowali decyzje migracyjne. Książka Izabeli Grabowskiej to dzieło unikalne z uwagi zarówno na podjętą tematykę ukrytych wymiarów migracji międzynarodowych Polaków, jak i instrumentarium analityczne. Na pewno stanie się inspiracją dla kolejnych pokoleń badaczy. Zainteresuje nie tylko specjalistów, badaczy migracji i naukowców, lecz także czytelników, dla których doświadczenie migracyjne było elementem własnej biografii lub biografii ich bliskich bądź znajomych. dr hab. prof. UZ Maria Zielińska - fragment recenzji Izabela Grabowska - socjolożka i ekonomistka, profesor nadzwyczajna w SWPS Uniwersytecie Humanistycznospołecznym; dyrektor Interdyscyplinarnej Szkoły Doktorskiej; kieruje ośrodkiem badawczym Młodzi w Centrum Lab; w latach 2002-2019 związana z Ośrodkiem Badań nad Migracjami; autorka m.in. monografii Migrantów ścieżki zawodowe bez granic (2012); szczegóły znajdują się na www.izabelagrabowska.com.
Pacjent w sieci zależności. Społeczny kontekst praw i autonomii pacjenta
Alicja Łaska-Formejster
Publikacja mieści się w obszarze nauk społecznych i porusza istotne zagadnienia z perspektywy odbiorcy świadczeń zdrowotnych. Obszar analizy łączy ,,nietypowe” dla tej problematyki ujęcia teoretyczne i oprócz zasadniczego kontekstu społecznego został w niej uwzględniony także kontekst etyczny, moralny, prawny i marketingowy. W książce opisano sieć podstawowych zależności, w które uwikłany jest współczesny odbiorca świadczeń medycznych oraz scharakteryzowano przejawy jego autonomicznych decyzji i zachowań, obrazujących dysfunkcjonalność systemu ochrony zdrowia. Czynników, które wpływają na podejmowanie przez świadczeniobiorców działań w sferze opieki zdrowotnej jest wiele, z konieczności wybrano makrospołeczne determinanty aktywności (szczególnie o charakterze instytucjonalnym) oraz mikrospołeczne, dotyczące przebiegu i kształtowania interakcji. Perspektywa teoretyczna została pogłębiona o wymiar analizy empirycznej (z wykorzystaniem eksperymentu internetowego, ankiety internetowej, socjologicznej analizy dokumentów zastanych oraz techniki mapowania). Analiza empiryczna wzbogaciła i uwiarygodniła charakterystykę badanego fragmentu rzeczywistości społecznej, związanej ze specyficzną sytuacją pacjenta, zmuszonego do radzenia sobie w systemie ochrony zdrowia, który jawi się wciąż jako skomplikowany i nieprzyjazny pacjentowi, a procedury wydają się ważniejsze od dobra człowieka.
Zuzanna Bogumił
Książka Pamięć Gułagu opowiada historię odkrywania przez mieszkańców ZSRR represyjnej przeszłości swojego kraju. Za punkt wyjścia rozważań autorka przyjmuje koniec lat osiemdziesiątych, gdyż jak tłumaczy dopiero wówczas rozpoczął się proces kreowania zupełnie nowej, wielopoziomowej sytuacji dyskursywnej, która umożliwiła zrozumienie skali i zasięgu represji sowieckich. Autorka przygląda się temu procesowi z perspektywy mieszkańców czterech regionów, które w sposób szczególny zostały doświadczone przez Gułag (Wyspy Sołowieckie, Republika Komi, region permski, Kołyma). Przywołując konkretne wydarzenia, jakie się tam rozegrały pokazuje, w jaki sposób wypowiedziane w tym okresie wspomnienia stawały się fenomenem społecznym, przedmioty − dowodami historii, a odnalezione cmentarze − dziedzictwem przeszłości. Ten detaliczny opis etnograficzny pozwala zrozumieć jak doszło do tego, że w społeczeństwie sowieckim nagle zrodziła się ogromna potrzeba natychmiastowego tworzenia miejsc pamięci, które będą chronić pamięć Gułagu, oraz znaków pamięci, które będą ją wyrażać. Następnie, autorka analizuje wybrane miejsca pamięci łagiernej przeszłości starając się dotrzeć do ich głębszych sensów. Jej celem jest ustalenie funkcji i znaczenia, jakie przypisują tym miejscom współcześni Rosjanie.
Pamięć przeszłości pokolenia transformacji
Krzysztof Malicki
Pokolenie transformacji zostało ukształtowane przez przełom ustrojowy roku 1989. Po raz pierwszy od siedemdziesięciu lat w dorosłość weszła generacja Polaków znająca wojnę i niewolę jedynie z przekazów. Tak wyjątkowa chwila wymaga pogłębionej refleksji nad młodym pokoleniem. Trzeba odpowiedzieć na wiele pytań, wśród których jedno wydaje się szczególnie istotne: w jakim stopniu młodzież wychowana w realiach wolnej Polski jest skłonna uznać przeszłość za istotny element wyjaśniający współczesność i dostrzec wpływ historii na swe życie? Na ile chce się odwrócić od przeszłości i uznać, że jest nudna, niewarta rozważania, po prostu niepotrzebna? Książka stanowi rezultat badania przeprowadzonego jesienią 2009 r. na zbiorowości ponad 5 tys. uczniów w ponad stu szkołach średnich w całej Polsce.