Socjologia

Społeczność małych miast południowej Małopolski od końca XVI do końca XVIII wieku

Piotr Miodunka

Społeczności małych miast w okresie ostatnich dwustu lat przedrozbiorowej Rzeczypospolitej nie budziły do tej pory większego, poza regionalistami, zainteresowania historyków. Małe miasta postrzegano najczęściej jako ośrodki podupadłe, zamieszkałe głównie przez rolników. Wnikliwa analiza szerokiej gamy źródeł – setek zapisów metryk ślubów, chrztów i pogrzebów, a także rękopisów i druków: lustracji i inwentarzy, rejestrów podatkowych, wizytacji kościelnych, ksiąg relacji sądów grodzkich, spisów wojskowych – pozwala jednak na skorygowanie takiego obrazu. Głównym punktem odniesienia są trzy niewielkie ośrodki: Pilzno, Przecław i Wojnicz, przedstawione na tle pozostałych miast tej wielkości, położonych na południu historycznej Małopolski. Ustalenia zawarte w książce dotyczą zarówno spraw ogólnych – wielkości zaludnienia, migracji i związków z wiejskim otoczeniem – jak i bardziej szczegółowych: wewnętrznej hierarchii (zwłaszcza związanej ze sprawowaniem władzy) czy sposobów zarobkowania. Wiele uwagi poświęcono także charakterystyce małomieszczańskiej rodziny i cyklowi życia przeciętnego mieszkańca. Książka jest pozycją ze wszech miar wartościową […]. Otrzymujemy bowiem monografię maksymalnie – co podkreślam z naciskiem – wielostronnie źródłową, podejmującą istotne i ciągle aktualne problemy funkcjonowania społeczności małych organizmów miejskich, które, jak dobrze wiemy, dominowały w pejzażu urbanizacyjnym dawnej Rzeczypospolitej szlacheckiej. prof. zw. dr hab. Cezary Kuklo Autor zastosował z powodzeniem jakże pożądane we współczesnej historii społecznej metody mieszane, oparte na ilościowych źródłach metrykalnych i narracyjnych (np. księgi miejskie), tworząc urozmaicony obraz społeczności małych miast południowej Małopolski w długim ciągu dziejowym. dr hab. Mateusz Wyżga Piotr Miodunka – historyk, prawnik, adiunkt w Katedrze Historii Gospodarczej i Społecznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, współautor monografii Pilzna i Wojnicza oraz Ekobiografii Krakowa. Jego zainteresowania badawcze obejmują: historię społeczno-gospodarczą Polski do XIX wieku, demografię historyczną, geografię historyczną i historię środowiskową. "Na podstawie obserwacji miast z terenu południowej Małopolski nie wydaje się słuszne – moim zdaniem – sprowadzanie małych miast do roli swoistych tworów pośrednich między wsiami a miastami. W sposób zasadniczy ich struktura społeczna i ekonomiczna nie różniła się od miast większych. Były to miasta w pełnym tego słowa znaczeniu – tyle że w mniejszej skali. […] Mieszkańcy owych mniejszych ośrodków mieli w pełni świadomość mieszczańskiej kondycji, a także negatywnych i pozytywnych stron swojej pozycji w ramach własnego stanu i całego społeczeństwa. Nie odbiegały one zbytnio od współczesnych różnic między mniejszym a większym miastem." fragment książki

Społeczny wizerunek wody do picia

Ryszard Cichocki, Przemysław Wechta

Złożoność problemu wody pitnej sprawia, że jest on obecnie na świecie rozważany nie tylko przez fizyków, chemików, geografów, biologów czy klimatologów, lecz także przez ekonomistów, politologów czy - jak w tym przypadku, przez dwóch doświadczonych socjologów z UAM. Jakość wody do picia ma coraz większy wpływ na jakość życia ludzi i w szczególności na stan ich zdrowia, ale też staje się w naszej cywilizacji szczególną wartością społeczną i zajmuje coraz więcej miejsca w świadomości zbiorowej. Książka dobrze wpisuje się w mający w socjologii bogate i znakomite tradycje nurt stosowanych badań społecznych, podejmowanych z myślą o oczekiwanych, pożądanych i niezbędnych interwencjach publicznych, jakich dokonuje bądź powinna dokonywać władza - tak centralna, jak i lokalna, samorządowa. prof. dr hab. Włodzimierz Anioł, Uniwersytet Warszawski Przedstawione studium empiryczne jest szczególnie cenne ze względu na zakres prowadzonych badań podłużnych, obejmujących okres blisko dwudziestu lat. Dbałość o zachowanie w tak długim czasie porównywalności wyników zasługuje na szczególne uznanie, zwłaszcza biorąc pod uwagę zmieniające się na przestrzeni lat środowisko, w którym były prowadzone badania, jak i zróżnicowane podejścia do badanego zjawiska oraz rozwój narzędzi badawczych. dr hab. Paweł Chudziński, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Sport i czas wolny w perspektywie interdyscyplinarnej

red. Dorota Nowalska-Kapuścik, Grzegorz Libor,

Sport zawsze stanowił nieodłączony element kultury, jednak w ostatnich czasach problematyka ta nabrała nowego, ogromnego znaczenia. Szeroko rozumiany ruch i rekreacja to nie tylko podstawa dobrej kondycji psychofizycznej, ale i przepustka do funkcjonowania  w satysfakcjonującej nas przestrzeni towarzyskiej, prywatnej i zawodowej. Odpowiednio wyrzeźbione ciało to współczesny znak towarowy, pozawerbalny komunikat stanowiący wizytówkę człowieka. To inwestycja w siebie i w swoją przyszłość. „Ci, którzy myślą, że nie mają czasu na uprawianie sportu, prędzej czy później będą musieli znaleźć czas na chorobę” mawiał Edward Stanley i trudno nie przyznać mu racji. Mamy jednak nadzieję, że czas poświęcony na lekturę niniejszej publikacji, nie będzie czasem straconym. Wierzymy bowiem że ta konfrontacja opinii i wiedzy przedstawicieli różnych dyscyplin naukowych sprzyja refleksji i pobudza do wypracowania wspólnych metod działania wszystkich podmiotów bezpośrednio i pośrednio związanych ze wskazaną tematyką.

Sport nasz powszedni

Michał Lenartowicz

Kibice sportowi i ich emocjonalne zaangażowanie w rywalizację sportową stanowią wdzięczny temat kultury masowej i badań naukowych. Ta książka jednak nie została im poświęcona. Poświęcono ją konsumentom sportu, dla których oglądanie widowisk sportowych jest tylko jednym z wielu sposobów spędzania czasu wolnego w użytecznej formule nigdy niekończącego się serialowego cyklu rozgrywek ligowych, pucharowych, mistrzowskich lub olimpijskich. Jest to książka o obecności sportu w życiu ludzi, którzy najczęściej nie postrzegają siebie jako kibiców, i o klasowym zróżnicowaniu konsumpcji sportowej w Polsce. Jest to także monografia o sporcie profesjonalnym, którego medialną i biznesową naturę wyraźnie ujawniła pandemia COVID-19. To, co wyróżnia publikację jest (...) skupienie się na widzach sportowych, na osobach oglądających sport - czy to w mediach, czy na obiektach sportowych. (...) Książka Lenartowicza nie ogranicza się ani do jednej dyscypliny sportowej, ani do kategorii, którą można by określić mianem (zagorzałych) kibiców. Dotyczy ona zainteresowania Polaków sportem - tego czy i w jaki sposób konsumują widowiska sportowe. z recenzji prof. Honoraty Jakubowskiej Książka ugruntowuje pozycję autora w Polsce wśród badaczy klas społecznych oraz sportu. Bardzo silną stroną książki jest jej część erudycyjna. (...) Autor znakomicie radzi sobie także z analizą danych empirycznych, prowadząc ją w bardzo zdyscyplinowany sposób. (...) Nie mam wątpliwości, że po książkę prof. Lenartowicza sięgnie wiele osób zainteresowanych sportem i przemianami klasowymi społeczeństwa polskiego. z recenzji prof. Radosława Kossakowskiego

Spójność społeczna. Stan i perspektywy rozwoju społecznego kraju w przekrojach regionalnych

Stanisława Golinowska, Ewa Kocot

Książka stanowi głos w debacie na temat strategii rozwoju kraju w wymiarze przestrzennym. Autorki uwypuklają społeczno-ekonomiczną stronę tego rozwoju, piszą o zasobach ludzkich, warunkach bytu oraz społecznych efektach dokonywanych zmian. Czytelnik znajdzie tu potwierdzone analitycznie oceny realizowanej w Polsce polityki spójności oraz rzeczowe argumenty przemawiające za świadomym jej kształtowaniem w przyszłości. Stanisława Golinowska, profesor ekonomii, autorka licznych prac na temat polityki społecznej, rynku pracy oraz ekonomiki zdrowia. Od wielu lat związana z Instytutem Pracy i Spraw Socjalnych w Warszawie oraz Instytutem Zdrowia Publicznego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie; kierowała kolejno obiema placówkami. Należy do grona założycieli fundacji CASE i jako jej fellow uczestniczy w licznych międzynarodowych projektach badawczych. Prowadzi prace eksperckie na potrzeby rządu, Komisji Europejskiej oraz ONZ, a także małopolskiego samorządu terytorialnego. Ewa Kocot, matematyk i doktor nauk ekonomicznych, specjalizuje się w analizach ilościowych z zakresu rozwoju społeczno-ekonomicznego i ochrony zdrowia. Autorka tekstów poświęconych wskaźnikom zdrowotnym oraz determinantom i projekcjom wydatków na zdrowie. Pracuje w Instytucie Zdrowia Publicznego Collegium Medicum na Uniwersytecie Jagiellońskim.

Spór o rozumienie

Bartosz Brożek, Michał Heller, Jerzy Stelmach

Trzech filozofów - Trzy perspektywy - Jedno pojęcie   Czym jest rozumienie? Mało jest w filozofii pytań równie doniosłych, a równocześnie wymykających się jednoznacznej odpowiedzi. Takie pytania są wymagające: zmuszają do intelektualnej pokory i ciągłego ponawiania myślowego wysiłku. Ale równocześnie narzucają się nam z wielką siłą, domagając się rozwiązania. Spór o rozumienie to próba spojrzenia na pojęcie rozumienia z trzech różnych perspektyw: filozofii inspirowanej matematyką i fizyką, filozofii uprawianej w kontekście nauk kognitywnych oraz filozofii zakorzenionej w tradycji fenomenologicznej i hermeneutycznej. Autorzy są przekonani, że „zrozumieć rozumienie“, albo przynajmniej przybliżyć się do tego celu, można tylko wtedy, gdy uwzględni się różne punkty widzenia. Zapraszają do dialogu wokół jednej z najbardziej doniosłych zagadek filozoficznych. Nawet jeśli zagadki tej nie da się w pełni rozwikłać, to być może dzięki lekturze tej książki uda się ją nieco lepiej zrozumieć.

Sprawiedliwe nierówności zarobków w odczuciu społecznym

Henryk Domański

Naruszanie norm sprawiedliwości zazwyczaj napotyka sprzeciw, który może przerodzić się w napięcia społeczne. Przedstawione w tej książce wyniki analiz dotyczą preferowanych przez ludzi norm sprawiedliwej dystrybucji zarobków. Normy te wywierają pewien wpływ na postawy jednostek. Przykładowo, im bardziej nierówności zarobków odbiegają - zdaniem ludzi - od norm sprawiedliwości społecznej, tym bardziej skłonni jesteśmy negatywnie oceniać funkcjonowanie demokracji i rządu. Jedno z najistotniejszych stwierdzeń, jakie znajdziemy w książce, dotyczy pożądanego kształtu zróżnicowania zarobków. Na najwyższe zasługują - według opinii publicznej - przedstawiciele wielkiego biznesu, politycy, a następnie specjaliści w zawodach inteligenckich, najgorsze uposażenie powinno przypadać niższym urzędnikom, robotnikom i sprzedawcom sklepowym. Prawidłowości te utrzymują się od lat osiemdziesiątych zeszłego wieku i - jak wynikałoby z przedstawionych tu analiz międzykrajowych - występują one w różnych społeczeństwach, niezależnie od stopnia rozwoju ekonomicznego, ustroju politycznego i rodzaju kultury. Choć wizja ta łączy się z przekonaniem, że nierówności powinno się zmniejszyć, istniejąca hierarchia zarobków cieszy się poparciem ogółu. Wyobrażenia na temat ,,sprawiedliwego" poziomu dochodów raczej stabilizują niż naruszają porządek społeczny.

Srebrne tabu. Przyjaźń, miłość i seks w wieku dojrzałym

Monika Kamieńska, Monika Mularska-Kucharek

Książka zawiera wywiady ze znanymi osobami oraz porady eksperckie na temat poprawy jakości życia ludzi starszych. O tym, jak spełniać swoje marzenia i dbać o codzienną aktywność opowiadają postaci kojarzone z telewizji (np. Krystyna Mazurówna, Teresa Lipowska, Andrzej Precigs, Ryszard Rembiszewski, Zofia Suska, Krystyna Sienkiewicz – jedna z ostatnich oficjalnych wypowiedzi), a także zwykli ludzie, którzy dzielą się swoimi pasjami podróżniczymi, literackimi i teatralnymi. Uzupełnieniem są teksty eksperckie (m.in. Ewy Czernik, psychoterapeutki, Bianci-Beaty Kotoro, psychoseksuolożki czy Ewy Kozieradzkiej, projektantki mody) dotyczące miłości, samotności, seksualności, kreatywności, sposobu ubierania się ludzi starszych. Czas leci. Nie trać go. Ta książka jest wielką szansą na odmianę. Doda Ci wiary w siebie. Powodzenia! Michał Olszański Srebrne tabu pozwala zmienić swoje nawyki i przyzwyczajenia, by wypełnić życie radością, miłością i nadzieją na lepsze jutro. Jolanta Chełmińska Znajdziecie w książce mnóstwo optymizmu i mądrości wyrażającej się w zdaniu: „Już nic nie muszę, teraz już wszystko mogę!” Ryszard Bonisławski Książka przełamuje stereotypy. Urzeka autentyczność i szczerość wypowiedzi. Można skorzystać z praktycznych porad eksperckich. Beata Bugajska