Ebook details
Aisthesis. Zmysłowość i racjonalność w estetyce tradycyjnej i współczesnej
Agnieszka Bandura
Czasy obecne (po tym, jak estetyka przeżyła nie tylko swój kryzys, ale wedle niektórych również swą śmierć) zdają się szczególnie sprzyjać zadaniu przemyślenia na nowojej przedmiotu oraz funkcji i pozycji wśród innych nauk z perspektywy α̉ίσθησις– kategorii równie wiekowej, co niejasnej i nieusystematyzowanej. Ảίσθησις można ochrzcić mianem kategorii transestetycznej, która nie tylko uzgadnia obszar problemowy oraz buduje spójny obraz estetyki współczesnej jako samodzielnej dyscypliny naukowej, lecz wskazuje także drogę wyjścia z impasu, w jakim się ona obecnie znalazła. Przedrostek „trans-”wskazuje z jednej strony na uniwersalną zdolność przenikania płaszczyny problemowej estetyki, z drugiej – uzasadnia próby wykraczania estetyki poza samą siebie i krąg tradycyjnie zarezerwowanych dla niej zagadnień w stronę epistemologii, etyki i filozofii kultury czy komunikacji. Obecna w tytule książki alternatywa zmysłowość–racjonalność nie deprecjonuje żadnego z członów – zarówno racjonalność, jak zmysłowość są tak samo istotne dla estetyki jako nauki: pierwsza znosi roszczenie estetyki do naukowości i osłabia jej pozycję w humanistyce, druga z kolei stanowi o specyfice estetyki i określa jej właściwy przedmiot, a także otwiera przed nią niespotykane dotychczas perspektywy.
WPROWADZENIE
1. Struktura i metoda
2. Aἴσθησις i doświadczenie – definicje i problemy
3. Aἴσθησις a doświadczenie sztuki
ROZDZIAŁ I
AIΣΘEΣΙΣ – ZMYSŁOWOŚĆ I RACJONALNOŚĆ
Z PERSPEKTYWY TRADYCYJNEJ
1. Poziomy i funkcje αἴσθησις u Arystotelesa
Aἴσθησις jako zwyczajna percepcja
Aἴσθησις jako νοῦς
Aἴσθησις jako φρόνησις
Rehabilitacja i „uzmysłowienie” przyjemności
Prawda sztuki
2. Sądzenie i myślenie jako specyficzne odmiany αἴσθησις
Aἴσθησις jako κρίσις
Aἴσθησις jako λόγος
3. A.G. Baumgarten – spadkobierca racjonalizmu G.W. Leibniza i Ch. Wolffa czy rewolucjonista?
Filozofia A.G. Baumgartena na tle epoki
Aesthetica – etymologia, dzieje dyscypliny oraz tematyka dzieła w zarysie
Racjonalizm G.W. Leibniza i Ch. Wolffa a estetyka A.G. Baumgartena –
kontynuacje i zerwania
Wynalezienie nowej dyscypliny czy synteza dotychczasowych teorii estetycznych?
4. Rehabilitacja zmysłowości – estetyka jako sztuka i nauka poznawania
zmysłowego (ars et scientia cognitionis sensitivae)
Autonomia estetyki i sfery zmysłowości
Cognitio sensitiva
Felix aestheticus w percepcji estetycznej
Własności przedmiotu estetycznego i kategoria prawdy estetycznej
oraz prawdopodobieństwa
5. Aἴσθησις – proces i praktyka poznawania rzeczywistości i jej wyższość
nad poznaniem naukowym
Zmysłowość jako fundament psychologii A.G. Baumgartena
Perfectio – cel estetyki jako nauki i jako sztuki
Estetyka jako sztuka (ars)
Estetyka jako nauka (scientia)
Aἴσθησις a skończoność ludzkich możliwości poznawczych – perspektywy
nowożytnej estetyki
ROZDZIAŁ II
AIΣΘEΣΙΣ – ZMYSŁOWOŚĆ I RACJONALNOŚĆ
Z PERSPEKTYWY WSPÓŁCZESNEJ
1. Współczesna estetyka αἴσθησις w kontekście przemian w filozofii XIX i XX wieku
2. Ciało i percepcja zmysłowa w doświadczeniu i poznaniu w pierwszej połowie XX wieku
3. Fenomenologia αἴσθησις
Aἴσθησις jako doświadczenie źródłowe a doświadczenie estetyczne
w fenomenologii percepcji M. Dufrenne’a
Wieloznaczność i jedność zmysłowości (le sensible)
„Sensowność” zmysłowości
Najczystsza postać αἴσθησις – doświadczenie sztuki
4. Aἴσθησις i zerwanie z tradycyjną estetyką u J.-F. Lyotarda
Odczucie (sentiment) i sądzenie jako zdolność określania i przechodzenia
między poszczególnymi władzami
Źródłowość αἴσθησις jako możliwości odczucia obecności (presence)
Aἴσθησις jako odczucie tego, co niedyskursywne (le figural), oraz tego,
co się zdarza (il arrive, evenement)
Receptywność (receptivite) i wrażliwość (passibilite) αἴσθησις
Anima minima – estetyka ciała-duszy
5. O współczesnym aliansie zmysłowości (ciała) i racjonalności (rozumu) w αἴσθησις
Aἴσθησις jako pierwotna wrażliwość i warunek wszelkiej aktywności człowieka
Ciało jako podmiot poznania i refleksji
O doskonałości i nowej racjonalności αἴσθησις
ROZDZIAŁ III
AISTETYCZNA GENEZA I PERSPEKTYWY ESTETYKI WSPÓŁCZESNEJ
1. Powstanie i emancypacja estetyki
Kategoria αἴσθησις i poznania zmysłowego w filozofii od starożytności po nowożytność
Estetyczne momenty filozofii starożytnej i średniowiecznej
Wiedza estetyczna oraz doświadczenie zmysłowe w epoce Renesansu
Estetyka jako nauka o poznaniu zmysłowym w koncepcji lorda Shaftesbury’ego
Jedność sztuk i ich doświadczenia w teorii „sztuk pięknych” (beaux-arts) Ch. Batteux
Prymat doświadczenia estetycznego i „mądrości poetyckiej” w teorii G. Vico
A.G. Baumgarten i „wynalezienie” estetyki w kontekście przemian XVII i XVIII wieku
Władza zmysłowości i wyobraźni w estetyce smaku D. Hume’a i E. Burke’a
2. Estetyka i epistemologia
Estetyka i jej związki z poznaniem
Estetyzacja istnienia i poznania jako wspólny akt podmiotu i przedmiotu
estetycznego w fenomenologii estetycznej M. Dufrenne’a
Estetyzacja epistemologiczna rzeczywistości w koncepcji rozumu
transwersalnego W. Welscha
3. Estetyka i etyka
Estetyka i etyka jako nauki o wartościach
Sprawność somatyczna jako warunek słusznego działania i sądu moralnego
w somaestetyce R. Shustermana
Etyka indywidualistyczna w „epoce demokracji” według L. Ferry’ego
Antropologiczna koncepcja sądu wartościującego
4. Estetyka jako filozofia kultury
Problemy współczesnej filozofii kultury
Człowiek jako istota z natury kulturalna w antropologii XX wieku –
naturalny i kulturowy wymiar cielesności
Estetyczny wymiar krytycznej filozofii kultury H. Paetzolda
PODSUMOWANIE
1. Aἴσθησις a wspólnota
2. Aἴσθησις w relacji skończoność–nieskończoność
3. Alternatywy dla αἴσθησις
BIBLIOGRAFIA
INDEKS NAZWISK
- Title:Aisthesis. Zmysłowość i racjonalność w estetyce tradycyjnej i współczesnej
- Author:Agnieszka Bandura
- ISBN:97883-242-1897-4, 9788324218974
- Date of issue:2022-05-30
- Format:Ebook - PDF
- Item ID: e_2rnn
- Publisher: Wydawnictwo UNIVERSITAS