Szczegóły ebooka
Uprawnienia rodziców w pracy. Poradnik pracodawcy 2026
praca zbiorowa
Poradnik przystępnie przedstawia uprawnienia, z jakich mogą korzystać zarówno rodzice, jak i inni członkowie najbliższej rodziny w czasie sprawowania opieki nad dzieckiem. Kompleksowo omówiono w nim zasady korzystania z urlopów związanych z rodzicielstwem lub adopcją, a także zasady ich rozliczania oraz ustalania wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres tych urlopów.
Opracowanie uwzględnia zmiany polegające m.in. na wprowadzeniu uzupełniającego urlopu macierzyńskiego dla rodziców (opiekunów) dzieci przedwcześnie urodzonych oraz hospitalizowanych noworodków, a także skróconego urlopu macierzyńskiego w przypadku urodzenia martwego dziecka bez względu na czas trwania ciąży (np. w razie poronienia albo niemożności wystawienia aktu urodzenia dziecka).
W poradniku zostały opisane także przepisy dotyczące ochrony rodziców przed rozwiązaniem umowy o pracę. Wyjaśniono też, w jakich okolicznościach rodzice dziecka bądź inni członkowie rodziny mogą korzystać z zasiłku opiekuńczego. Omówiono również inne uprawnienia związane z rodzicielstwem (np. zwolnienie od pracy na mocy art. 188 Kodeksu pracy).
Publikacja "Uprawnienia rodziców w pracy" nie tylko przedstawia zasady korzystania przez pracowników z uprawnień rodzicielskich, lecz także wskazuje na obowiązki, jakie w tym zakresie mają pracodawcy. Można się z niej m.in. dowiedzieć:
● komu przysługuje uzupełniający urlop macierzyński i na jakich zasadach jest udzielany,
● czy kobieta, która poroniła ciążę lub urodziła martwe dziecko, może uzyskać skrócony urlop i zasiłek macierzyński,
● kiedy ojciec dziecka ma prawo do urlopu macierzyńskiego,
● jak udzielać pracownikom urlopu rodzicielskiego,
● w jakim terminie można skorzystać z urlopu ojcowskiego,
● jakie uprawnienia rodzicielskie przysługują innym niż rodzice dziecka członkom rodziny,
● jak udzielać pracownikom zwolnienia od pracy na opiekę nad dzieckiem do 14 lat,
● kiedy rodzice dziecka mogą korzystać z zasiłku opiekuńczego,
● jaka ochrona przed zwolnieniem z pracy przysługuje rodzicom w trakcie urlopów związanych z rodzicielstwem.
Książka zawiera liczne przykłady, zestawienia tabelaryczne i wzory dokumentów.
To przystępne i wyczerpujące opracowanie pomoże w pracy specjalistom z zakresu kadr i płac, kadrowym i księgowym. Zainteresuje też pracodawców oraz biura rachunkowe, które prowadzą obsługę w tym zakresie.
Ułatwi również rodzicom podjąć właściwą decyzję i wybrać najkorzystniejszy dla siebie wariant uprawnień, z jakich chcą skorzystać.
Spis treści
Wstęp. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Rozdział I. Urlop macierzyński. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1. Urlop macierzyński dla pracownicy – matki dziecka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.1. Prawo do urlopu w czasie zatrudnienia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9
1.2. Urodzenie dziecka w czasie urlopu wychowawczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10
2. Wymiar urlopu macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11
3. Wniosek o urlop macierzyński. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
4. Urlop macierzyński przed porodem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12
5. Urlop macierzyński w razie urodzenia martwego dziecka lub śmierci
dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14
5.1. Urodzenie martwego dziecka lub jego zgon przed 8. tygodniem życia. . . . . 14
5.2. Śmierć dziecka po ukończeniu 8. tygodnia życia. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16
6. Przerwanie urlopu macierzyńskiego w związku z pobytem dziecka
w szpitalu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17
7. Wymiar urlopu macierzyńskiego po oddaniu lub porzuceniu dziecka. . . . . . . . . 18
8. Brak możliwości zrzeczenia się prawa do urlopu macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . 19
9. Rodzice dziecka i inni członkowie najbliższej rodziny niebędący
pracownikami uprawnieni do urlopu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 19
10. Możliwość przerwania urlopu po 14 tygodniach. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20
11. Przejęcie części urlopu macierzyńskiego w przypadku śmierci matki
dziecka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22
12. Przerwanie urlopu macierzyńskiego z powodu porzucenia dziecka
przez matkę. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24
13. Przerwanie urlopu macierzyńskiego po 8 tygodniach, gdy matka dziecka
przebywa w szpitalu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25
14. Przerwanie urlopu macierzyńskiego po 8 tygodniach, gdy matka dziecka
ma orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28
15. Urlop macierzyński dla ojca, gdy matka dziecka nie ma ubezpieczenia. . . . . . . . 30
16. Korzystanie z części urlopu macierzyńskiego, jeżeli matka dziecka
podejmie zatrudnienie w pierwszym roku życia dziecka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31
4
Spis treści
Rozdział II. Urlop na warunkach urlopu macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 33
1. Osoby uprawnione do urlopu z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie. . . . . . 33
2. Wymiar urlopu na warunkach urlopu macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34
Rozdział III. Uzupełniający urlop macierzyński . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38
1. Prawo do uzupełniającego urlopu macierzyńskiego i jego wymiar . . . . . . . . . . . 38
2. Udzielanie uzupełniającego urlopu macierzyńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
3. Dokumentowanie prawa do urlopu uzupełniającego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41
Rozdział IV. Urlop rodzicielski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
1. Prawo do urlopu rodzicielskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
2. Wymiar urlopu rodzicielskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
2.1. Urlop rodzicielski z tytułu urodzenia dziecka. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44
2.2. Urlop rodzicielski z tytułu przyjęcia dziecka na wychowanie. . . . . . . . . . . . . 48
3. Wniosek o urlop rodzicielski . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
4. Urlop rodzicielski w całości albo w częściach . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51
5. Łączenie urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54
5.1. Wydłużenie urlopu w przypadku łączenia go z wykonywaniem pracy . . . . 56
5.2. Ustalanie proporcjonalnego wydłużenia urlopu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56
Rozdział V. Urlop ojcowski. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
1. Prawo do urlopu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59
2. Wymiar urlopu i zasady korzystania. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60
3. Przerwanie urlopu ojcowskiego na dziecko przebywające w szpitalu. . . . . . . . . 60
4. Wniosek o urlop. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61
Rozdział VI. Urlop opiekuńczy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63
Rozdział VII. Zasiłek macierzyński. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
1. Zasady ogólne. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65
2. Zasiłek macierzyński za okresy urlopów związanych z rodzicielstwem. . . . . . . 67
3. Zasiłek macierzyński nie tylko dla korzystających z urlopów. . . . . . . . . . . . . . . . . 67
4. Zasiłek macierzyński za okres po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. . . . . . . 69
5. Zasiłek dla ojca lub innego członka rodziny, gdy matka nie może
opiekować się dzieckiem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71
5.1. Gdy matka dziecka podlega ubezpieczeniu chorobowemu. . . . . . . . . . . . . . . . 71
5.2. Gdy matka dziecka nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu. . . . . . . . . . . . 72
6. Zasiłek macierzyński w razie zgonu matki dziecka . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 74
5
Spis treści
7. Zasiłek macierzyński w razie porzucenia dziecka przez matkę . . . . . . . . . . . . . . . 74
7.1. Gdy matka dziecka podlega ubezpieczeniu chorobowemu. . . . . . . . . . . . . . . . 75
7.2. Gdy matka dziecka nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu. . . . . . . . . . . . 75
8. Zasiłek macierzyński z tytułu urodzenia dziecka w trakcie urlopu
wychowawczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
9. Brak prawa do zasiłku macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 76
10. Wysokość zasiłku macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77
11. Podwyższenie zasiłku macierzyńskiego do kwoty świadczenia
rodzicielskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80
12. Zasiłek w wysokości zasiłku macierzyńskiego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84
13. Dokumenty niezbędne do wypłaty zasiłku macierzyńskiego. . . . . . . . . . . . . . . . . 85
Rozdział VIII. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego
dla pracowników. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 86
1. Sposób ustalania podstawy wymiaru zasiłku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 87
2. Zatrudnienie krótsze niż 12 miesięcy kalendarzowych. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 89
3. Zmiana etatu a podstawa wymiaru zasiłku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 90
4. Wynagrodzenie uwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku . . . . . . . . . . . . . . . . 92
5. Składniki wynagrodzenia nieuwzględniane w podstawie wymiaru zasiłku. . . 92
6. Podstawa wymiaru zasiłków dla ubezpieczonych niebędących
pracownikami. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94
7. Zasady ustalania podstawy wymiaru zasiłku. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
8. Podstawa wymiaru zasiłku, gdy niezdolność do pracy powstała
przed upływem pełnego kalendarzowego miesiąca ubezpieczenia
chorobowego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 95
9. Podstawa wymiaru w przypadku zmniejszenia przychodu w miesiącu . . . . . . . 97
Rozdział IX. Urlop wychowawczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98
1. Wniosek o urlop wychowawczy. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
2. Podjęcie pracy na urlopie wychowawczym. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 100
3. Przerwanie urlopu wychowawczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101
4. Dopuszczenie pracownika do pracy po urlopie wychowawczym. . . . . . . . . . . . 101
5. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne
za osoby korzystające z urlopu wychowawczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 102
5.1. Zasady ustalania przeciętnego wynagrodzenia pracownika . . . . . . . . . . . . 103
5.2. Urlop wychowawczy u dwóch lub więcej pracodawców. . . . . . . . . . . . . . . . 104
5.3. Świadczenia uzyskiwane przez pracownika w trakcie urlopu
wychowawczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
6
Spis treści
5.4. Prawo do świadczeń z ubezpieczenia chorobowego podczas
urlopu wychowawczego i po jego zakończeniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105
6. Obniżenie wymiaru czasu pracy zamiast urlopu wychowawczego. . . . . . . . . . 106
Rozdział X. Zasiłek opiekuńczy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
1. Prawo do zasiłku opiekuńczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108
2. Konieczność sprawowania osobistej opieki. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 111
3. Brak prawa do zasiłku opiekuńczego . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
4. Praca zmianowa a prawo do zasiłku . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 112
5. Wymiar zasiłku opiekuńczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114
6. Dodatkowy zasiłek opiekuńczy dla ojca. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115
Rozdział XI. Ochrona przed zwolnieniem z pracy pracowników – rodziców . . . 119
1. Zakaz wypowiadania i rozwiązywania umowy o pracę z pracownikiem
korzystającym z urlopów związanych z rodzicielstwem. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119
1.1. Obowiązek przedłużania umów terminowych . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
1.2. Zasiłek macierzyński w przypadku przedłużenia umowy o pracę
do dnia porodu. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 121
2. Zakaz rozwiązywania i wypowiadania umowy o pracę w czasie urlopu
wychowawczego. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122
Rozdział XII. Pozostałe uprawnienia pracowników związane
z rodzicielstwem . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
1. Pracownicy wychowujący dziecko w wieku do 8 lat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
2. Pracownicy wychowujący dziecko w wieku do 14 lat. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123
3. Elastyczna organizacja pracy dla pracownika wychowującego dziecko
w wieku do 8 lat . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125
Przepisy dotyczące uprawnień rodziców w pracy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 127
- Tytuł:Uprawnienia rodziców w pracy. Poradnik pracodawcy 2026
- Autor:praca zbiorowa
- ISBN:978-83-8268-889-4, 9788382688894
- Data wydania:2026-03-16
- Format:Ebook
- Identyfikator pozycji: e_4ub0
- Wydawca: Infor PL