Деталі електронної книги
Mikołaj z Ryńska, rycerz spod znaku jaszczurki
Lech Łbik
Wąskie grono wymienionych wybrańców losu dopełnia Mikołaj herbu Rogala, pan dużej wioski Ryńsk, położonej w samym sercu krzyżackiej ziemi chełmińskiej, na południowy zachód od Wąbrzeźna. Mąż tyleż tragiczny, co zagadkowy, któremu różni ludzie przyprawili dwojaką, iście Gombrowiczowską gębę nikczemnego łajdaka i żarliwego patrioty.
Mimo to ów wierny, wręcz ukochany rycerz wielkiego mistrza Ulryka von Jungingen miał się czym chlubić. Wespół ze swymi krewniakami założył rycerskie Towarzystwo Jaszczurcze, piastował godność chorążego ziemi chełmińskiej i wielokrotnie brał udział w konfliktach zbrojnych z Litwinami, Duńczykami i Polakami. Jego los odmienił się jednak po klęsce pod Grunwaldem, która zapoczątkowała osobisty dramat i ostatecznie doprowadziła go do zguby.
Wiosną 1411 roku został w Grudziądzu stracony z rozkazu wielkiego mistrza Henryka von Plauen pod zarzutem tchórzostwa i zdrady. Zamiast chwały pozostała hańba, która jak głosi przytoczona maksyma nie zanika, lecz narasta z upływem czasu. Piętno to ukształtowało późniejsze oceny jego postaci w historiografii niemieckiej oraz w opinii publicznej, wzmacnianej przez przekaz propagandowy.
Przykładem takiego ujęcia były mowy wygłaszane podczas odsłonięcia pomnika cesarza Wilhelma I w Grudziądzu w 1910 roku, gdzie Mikołaja przedstawiano wyłącznie jako zdrajcę. Odmienną interpretację zaproponował w XIX wieku historyk Wojciech Kętrzyński, widząc w nim świadomego swego pochodzenia Polaka, działającego w konspiracji na rzecz wyzwolenia ziemi chełmińskiej spod władzy krzyżackiej.
Jeszcze dalej poszedł ksiądz Julian Antoni Łukaszkiewicz, który przypisywał Towarzystwu Jaszczurczemu rolę elementu szerokiej, międzynarodowej sieci politycznej, przeciwstawiającej się Krzyżakom. Według tej interpretacji organizacja ta miała wspierać działania Władysława Jagiełły i jego sojuszników, a nawet wpływać na przebieg wydarzeń politycznych epoki.
Postać Mikołaja z Ryńska jawi się więc jako wieloznaczna i podlegająca zmiennym interpretacjom między potępieniem a rehabilitacją co czyni ją szczególnie interesującym przypadkiem w badaniach nad historią i pamięcią zbiorową.
Drogi i bezdroża kultu regionalnego bohatera. Uwagi wstępne 7
Rozdział I. Państwo krzyżackie na przełomie XIV i XV wieku 17
1. Prusy zakonne: liczby, opinie, fakty 17
2. Ziemia chełmińska 22
3. Złowrogie proroctwa i wróżby w szczęśliwych Prusach 25
Rozdział II. Mikołaj z Ryńska 29
1. Gniazdo rodzinne 29
2. Najbliższa rodzina 34
3. Krewni 36
4. Rycerz pasowany 39
5. Chorąży ziemi chełmińskiej 40
Rozdział III. Towarzystwo Jaszczurcze 43
1. Świeckie zakony, bractwa i stowarzyszenia rycerskie 43
2. Dokumenty z 1397 i 1408 roku 45
Statut Towarzystwa Jaszczurczego (1397 r.) 45
Wikaria Towarzystwa Jaszczurczego (1408 r.) 46
3. Godło 47 4. Cel i „tajemnica” 48
5. Wikaria w Radzyniu 49
6. Jaszczurkowcy 51
7. Jaszczurkowcy a Krzyżacy 52
Rozdział IV. W polu, w puszczy i na morzu. Czyny wojenne Mikołaja z Ryńska w służbie zakonu 53
1. Letnia wyprawa żmudzka z 1399 roku 53
2. Wyprawa litewska z 1402 roku 54
3. Wyprawa do bałtyckiego raju 56
4. Letnia wyprawa żmudzka z 1405 roku 59
Rozdział V. W otoczeniu wielkiego mistrza 62
1. Toruń i wyspa wiślana koło Raciążka 1402 62
2. Toruń 1405 63
3. Kowno 1408 65
4. Malbork 1410 65
Rozdział VI. Bez zbroi 67
1. W domu i gościnie. Rozmowy przy stole 67
2. Na zjazdach sądowych w Chełmży 73
Rozdział VII. Wojna Zakonu Krzyżackiego z Polską i Litwą w latach 1409–1411 76
1. Geneza wojny i kampania w ziemi dobrzyńskiej i Nowej Marchii 76
2. Grunwald 79
3. Prusy po Grunwaldzie 82
4. Gorąca jesień i zima roku 1410 i 1411 84
Rozdział VIII. Ściganie zdrajców i śmierć Mikołaja 87
1. Bilans klęski i początek represji 87
2. Rzekomy spisek zakonnego komtura i Jaszczurkowców 89
Dopowiedzenie (od przyjaciół) 90
Aneks: Ostatni Jaszczurkowiec 91
Posłowie 95
Bibliografia 99
Indeks osobowy 114
Fotografie 118
- Назва:Mikołaj z Ryńska, rycerz spod znaku jaszczurki
- Автор:Lech Łbik
- ISBN:9788368182057, 9788368182057
- Дата видання:2026-04-21
- Формат:Eлектронна книга
- Ідентифікатор видання: e_4wkf
- Видавець: Wydawnictwo Marek Derewiecki