Wydawca: Oficyna Wydawnicza Politechniki Warszawskiej
Gospodarka wodno-ściekowa i odpadowa w gospodarce cyrkulacyjnej
Marek Gromiec, Zbigniew Kledyński
Książka jest 6 tomem CET - serii monografii naukowych Wydziału Instalacji Budowlanych, Hydrotechniki i Inżynierii Środowiska Politechniki Warszawskiej, która jest wydawana we współpracy z Instytutem Badań Stosowanych Politechniki Warszawskiej Sp. z o.o. SERIA MONOGRAFIE CIRCULAR W książce przedstawiono przykłady praktycznego zastosowania rozwiązań w branży wodno-ściekowej związanych z gospodarką cyrkulacyjną. Pierwsze rozwiązanie dotyczyło technologii fluidalnej w odzysku biogenów, szczególnie fosforu z odcieków z osadów ściekowych, zrealizowanej w oczyszczalni ścieków aglomeracji Jarocina. Drugie rozwiązanie dotyczyło przeróbki osadów ściekowych przy pomocy hydrolizy termicznej i fermentacji w Tarnowie. Trzecie rozwiązanie związane było z projektem Blue Bridge, dotyczyło odzysku i wykorzystania wody odnowionej w komunalnej oczyszczalni ścieków w procesach realizowanych w Rafinerii Płockiej. Z odpadową gospodarką cyrkulacyjną związane były dwa zagadnienia. W pierwszym wskazano, że udział składowania odpadów w Polsce jest wciąż za wysoki, a odzyskiwanie energii z odpadów komunalnych stanowić będzie ważne działanie uzupełniające gospodarki cyrkulacyjnej. W drugim wykazano, że odzyskiwanie wartości z odpadów żywności stanowić będzie priorytetowy obszar odpadowej gospodarki cyrkulacyjnej. Wskazano, że wprowadzane przez UE nowe, ostrzejsze przepisy prawne dla branży wodociągowo-kanalizacyjnej i odpadowej wymagają ciągłego ich rozwoju, w znacznej mierze w także w duchu synergii. Planowane zmiany prawodawstwa unijnego wymagają ustanowienia krajowych programów dla gospodarki wodno-ściekowo-odpadowej, powiązanych z wdrażaniem gospodarki cyrkulacyjnej. Innowacyjne rozwiązania technologiczne uzdatniania wody i oczyszczania ścieków, odnowy wody, przeróbki osadów ściekowych i odpadów powinny uzyskać znaczące wsparcie finansowe, szczególnie dlatego, że kwestie likwidacji zanieczyszczenia środowiska dotyczą zdrowia i życia ludzi.
Gospodarka wodno-ściekowa w gospodarce cyrkulacyjnej
Marek Gromiec
Książka jest 5 tomem CET - serii monografii naukowych Wydziału Instalacji Budowlanych, Hydrotechniki i Inżynierii Środowiska Politechniki Warszawskiej, która jest wydawana we współpracy z Instytutem Badań Stosowanych Politechniki Warszawskiej Sp. z o.o. SERIA MONOGRAFIE CIRCULAR W monografii podano ogólne założenia i zastosowania unijnej gospodarki cyrkulacyjnej i nowego paradygmatu ściekowego w gospodarce wodno-ściekowej. Przyjęto, że unijna gospodarka cyrkulacyjna może mieć zastosowanie w praktyce nie tylko w gospodarce odpadowej, ale też w gospodarce wodno-ściekowej, a szczególnie w odnowie wody ze ścieków, co jest zgodne z nowym amerykańskim paradygmatem (NEW - Nutrienty-Energia-Woda), który dotyczy również odzysku substancji biogennych, energii i wody. Przedstawiono także możliwości integracji nowego paradygmatu odzysku dla substancji biogennych, wody i energii z gospodarką cyrkulacyjną, stwarzającego nowe perspektywy ekonomiczne, co jest bodźcem do opracowania i wdrożenia rozwiązań innowacyjnych, a także może odegrać istotną rolę w zrównoważonym rozwoju miast i w ograniczeniu zmian klimatycznych, przynosząc korzyści o charakterze ekonomicznym i środowiskowym. W rozdziałach od 2 do 7 przedstawiono w pełnej skali technicznej technologie stosowane za granicą. Obejmują one zagadnienia dotyczące: odzysku wody, w tym filtrację i dezynfekcję ścieków, odzysku metali i chemikaliów oraz odzysku fosforu z odcieków z osadów, jak też usuwanie substancji biogennych, odzysku energii ze ścieków i osadów. W rozdziałach 8 i 9 zaprezentowano rozwiązania problemów środowiskowych związanych z tworzywami sztucznymi oraz z produkcją wodoru - uznanego za paliwo przyszłości, wychodzące naprzeciw gospodarce cyrkulacyjnej i zmianom klimatycznym. W ostatnim rozdziale przedstawiono wybrane przykłady technologii, związanych z gospodarką cyrkulacyjną w gospodarce wodnościekowej - zastosowane w Polsce.
Grunty nasypowe. Właściwości geotechniczne i metody ich badania
Stanisław Pisarczyk
Grunt jako materiał budowlany od zarania dziejów był stosowany do wykonywania różnych budowli ziemnych. Znajomość właściwości geotechnicznych gruntów nasypowych zagęszczanych jest potrzebna do ekonomicznego i bezpiecznego projektowania budowli ziemnych, takich jak nasypy zapór i obwałowań rzek, nasypy komunikacyjne, składowiska odpadów itp. W podręczniku przedstawiono klasyfikację, właściwości fizyczne i mechaniczne oraz metody badań zagęszczalności gruntów. Następnie omówiono właściwości geotechniczne gruntów nasypowych mineralnych, odpadów powęglowych, odpadów hutniczych i paleniskowych, odpadów komunalnych i budowlanych, odpadów organicznych oraz gruntów stabilizowanych różnymi materiałami. Podręcznik stanowi istotne uzupełnienie literatury dotyczącej problemów mechaniki gruntów i fundamentowania oraz gruntoznawstwa i budownictwa ziemnego. Mogą z niego korzystać studenci Wydziału Instalacji Budowlanych, Hydrotechniki i Inżynierii Środowiska (dawniej Wydział Inżynierii Środowiska) i Wydziału Inżynierii Lądowej Politechniki Warszawskiej oraz wydziałów technicznych akademii rolniczych, a także inżynierowie zajmujący się projektowaniem i realizacją budowli ziemnych.
Hermeneutyka życia świadomości według Edmunda Husserla
Marek Maciejczak
Problem świadomości obejmuje zagadnienia powstania, tworzenia się struktury i funkcjonowania świadomości. Ścisła zależność tych trzech aspektów czyni trudnymi badania nad świadomością, a uwzględnienie jej możliwości twórczych, samozwrotności (refleksyjności), powiązania z ciałem, pojęciami, językiem, komunikacją z innymi – kulturą, wyjątkowo trudnym. Świadomość jest podstawą świata ludzkiego życia, struktur konstytuujących jego sens we wszystkich aspektach, założeniem wszelkiego możliwego doświadczenia. To przekonanie podziela wielu współczesnych badaczy ludzkiego umysłu. Monografia zbiera w całość wyniki wieloletnich, obszernych i subtelnych badań twórcy fenomenologii dotyczących świadomości, wykorzystując aparaturę pojęciową teorii systemów. Daje systematyczne wyjaśnienie jej sprawczości poznawczej, której efektem jest świat przeżywany. Autor interpretuje Husserlowskie ujęcie świadomości jako swoistą hermeneutykę. Struktura świadomości, względnie jej kompetencje powstają, zgodnie z tym modelem, dzięki temu, że świadomość sama się programuje.
Stanisław Jemioło, Cyprian Suchocki
Przedmiotem VII tomu cyklu wydawniczego Monografie Zakładu Wytrzymałości Materiałów, Teorii Sprężystości i Plastyczności jest hipersprężystość i jej modyfikacje. W trzech pierwszych rozdziałach zamieszczamy zarys podstawowych pojęć mechaniki ośrodków ciągłych i hipersprężystości. Wyprowadzamy relacje konstytutywne hipersprężystości materiałów ortotropowych, poprzecznie izotropowych i izotropowych. Analizujemy podstawowe modele tego typu materiałów stosowane w literaturze. Dążymy do wskazania takich relacji konstytutywnych, dla których funkcja energii sprężystości jest funkcją poliwypukłą. Kolejne trzy rozdziały dotyczą modeli hipersprężystych materiałów izotropowych, w tym materiałów nieściśliwych, m. in. elastomerów i materiałów biologicznych. Spośród 54 zestawionych sformułowań energii sprężystości wyselekcjonowano grupę funkcji spełniających podstawowe wymogi teoretyczne oraz cechujących się dobrą zgodnością z wynikami badań doświadczalnych. Cztery ostatnie rozdziały monografii dotyczą modyfikacji teorii hipersprężystości. Relacje konstytutywne pseudo-hipersprężystości, które nie są zależne od prędkości odkształceń i odkształceń trwałych, uwzględniają właściwości dyssypatywne elastomerów i opisują efekt Mullinsa I rodzaju. Zależność naprężenie nominalne - odkształcenie w trakcie procesu obciążenia jest różna od zależności otrzymanej w procesie odciążania. Omówiono także tzw. quasi-liniową lepko-sprężystość (nazywaną niekiedy lepkohipersprężystością). Przedstawiono ogólny zarys teorii, jej implementację w systemie ABAQUS (wraz z załączoną procedurą UMAT) oraz metodykę wyznaczania parametrów materiałowych.
Hydraulic Systems in Heavy Construction Equipment
Paweł Ciężkowski, Jan Maciejewski, Adam Zawadzki
Książka jest angielskojęzycznym odpowiednikiem opracowania - Układy hydrauliczne w maszynach roboczych (OWPW, Warszawa 2021) The authors of the publication entitled "Hydraulic systems in heavy construction equipment", want to acquaint students of mechanical faculties and operators of working and construction machinery with the fundamental knowledge of the designing of hydraulic systems, both their cylinders and control elements. The manuscript presents information on hydrokinetic and hydrostatic hydraulic systems. The work discusses the basic components of hydraulic systems used in working machinery, in particular: hydraulic pumps and motors, cylinders, valves, directional control valves, accumulators. Chapter one of this book discusses the basic hydraulic components used in working machinery, their functions, purpose and presents basic calculations. Chapter two presents basic information on open, closed, constant output and constant power hydraulic systems. The ways of controlling the systems are discussed on the basis of hydraulic system diagrams. Chapter three presents current trends in drive systems used in working machines, i.e.: the driving mechanism, the turning mechanism, the rotation mechanism of the working attachment, and discusses the system of cooperation of the hydraulic cylinder with the working attachment working in the crank and lever system (chapter four). The manual presents a method for determining the forces and moments acting on work attachments generated by hydraulic cylinders (force) and hydraulic motors (torque). Chapter five is devoted to specialized control systems for work attachments in construction machinery. Chapter six presents basic information on maintenance and operation of hydraulic systems of working machinery, i.e.: unloading hydraulic systems, deaerating hydraulic systems, performing daily maintenance, replacing hydraulic components.
Identyfikacja cywilizacji informacyjnej. Technologiczno-ideologiczna destrukcja życia społecznego
Jacek Janowski
W dzisiejszych czasach bardzo ważne jest podjęcie autentycznie i autonomicznie krytycznej refleksji nad konsekwencjami informatycznego uwikłania cywilizacji, wolnej od podświadomych determinizmów ideologicznych, technologicznych i ekonomicznych. Człowiek wolny wie skąd wychodzi i dokąd zmierza. My zawdzięczamy swoje możliwości rozwoju cywilizacji europejskiej, osadzonej od czasów Sokratesa w etyce. Jesteśmy zaś popychani od niedawna ku obcej i wrogiej jej cywilizacji globalnej opartej na technice. Identyfikacja genezy, istoty i funkcji tej mega-, giga- i superoperacji, składa się na treść niniejszej pracy. Zamiarem autora było ostrzeżenie przed zgubnymi rezultatami totalnej wirtualizacji świata, znacznie przekraczającymi dramatyczne następstwa ideologicznej dominacji. Niedostrzegany i niepohamowany sojusz ideologiczno-technologiczny jest w stanie cofnąć ludzkość nawet do czasów przedcywilizowanych. Zasadniczą różnicą będzie jedynie nasycenie technologiami i ideologiami wszelkiego rodzaju przymusu psychicznego i fizycznego. Z takimi scenariuszami jesteśmy coraz częściej oswajani, m.in. za pomocą filmów takich, jak Awatar, czy Matrix.
Ilościowe metody analizy incydentów w ruchu lotniczym
Jacek Skorupski
Myślą przewodnią monografii było przedstawienie współczesnych metod ilościowej analizy zdarzeń w transporcie lotniczym. Zaliczają się do nich zarówno metody klasyczne, które po dostosowaniu do stanu obecnej wiedzy są cały czas z powodzeniem stosowane, jak i metody całkiem nowe, w tym kilka autorskich opracowanych w ramach badań autora. W części wstępnej: scharakteryzowano system zapewniania bezpieczeństwa w ruchu lotniczym, zaproponowano nowe spojrzenie na problematykę analiz bezpieczeństwa, omówiono znaczenie analiz zdarzeń lotniczych jako narzędzia poprawy bezpieczeństwa transportu oraz rolę przypisaną poważnym incydentom lotniczym, których analiza może mieć kluczowe znaczenie w planowaniu proaktywnych działań zmierzających do poprawy bezpieczeństwa transportu lotniczego. W drugiej części przedstawiono teoretyczne podstawy nowych metod ilościowej analizy zdarzeń, niezbędne do zrozumienia ich istoty oraz możliwości stosowania; problematykę analizy ryzyka z uwypukleniem stosowanych modeli i metod jego szacowania, a także modele przyczynowe stosowane do analizy przyczyn wypadków lotniczych, których przegląd uzupełniono o kilka nowszych, dopiero zdobywających popularność. Można się spodziewać, że niedługo także one znajdą się w głównym nurcie, ponieważ wykorzystują najnowsze zdobycze teorii bezpieczeństwa złożonych systemów antropotechnicznych.
Informatyczne projekty badawczo-rozwojowe w perspektywie Przemysłu 5.0
Andrzej Kamiński
Strategiczna rola technologii ICT (ang. Information and Communication Technologies) w modernizacji, automatyzacji i informatyzacji przedsiębiorstw produkcyjnych uzasadnia potrzebę realizacji projektów badawczo-rozwojowych ukierunkowanych na opracowanie nowej generacji systemów i platform informatycznych. Literatura przedmiotu obejmuje szerokie spektrum pozycji dotyczących problematyki zarządzania projektami, w tym projektami informatycznymi oraz badawczo-rozwojowymi. Brakuje jednak publikacji, która przedstawiłaby zagadnienia związane z przygotowaniem i realizacją prac badawczo-rozwojowych, uwzględniając specyfikę branży ICT, a także możliwości praktycznego zastosowania rezultatów tych prac w krajowych przedsiębiorstwach produkcyjnych w perspektywie Przemysłu 5.0. Ambicją autora jest wypełnienie tej luki. Warto podkreślić, że nowa perspektywa Unii Europejskiej zakłada promowanie i finansowe wsparcie projektów mających na celu rozwój zaawansowanych technologii cyfrowych oraz informatyzację przemysłu. Celem głównym rozprawy jest opracowanie metodyki zarządzania projektami badawczo-rozwojowymi w branży ICT oraz jej weryfikacja na przykładzie autorskiego projektu systemu informatycznego, wspomagającego zarządzanie wolnymi mocami produkcyjnymi w ramach sieci przemysłowych. Rozprawa jest przeznaczona dla: Zespołów specjalistów, którzy będą zajmować się opracowaniem nowych programów w ramach perspektywy "Fundusze Europejskie dla Nowoczesnej Gospodarki"; Przedsiębiorców, którzy będą przygotowywać wnioski o dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych oraz powiązane z nimi studia wykonalności projektów; Beneficjentów, którzy będą realizować projekty w ramach programów wpisujących się w strategię Przemysłu 5.0, m.in.: kierowników projektów, kierowników zespołów, audytorów, członków komitetów sterujących i rad naukowych projektów; Zespołów ekspertów, którzy będą dokonywać oceny formalnej i merytorycznej wniosków o dofinansowanie projektów; Studentów i doktorantów kierunków o profilu techniczno-menedżerskim m.in.: inżynieria produkcji, informatyka gospodarcza, zarządzanie badaniami i rozwojem.
Informatyka a filozofia. Od informatyki i jej zastosowań do światopoglądu informatycznego
Paweł Stacewicz
Monografia jest efektem filozoficznych rozważań jej autorów dotyczących informatyki i jej zastosowań w różnych dziedzinach (m.in. w biologii, kosmologii, lingwistyce i sztucznej inteligencji). Pojęciem, które scala poszczególne rozdziały jest światopogląd informatyczny. Oznacza ono nową, prefilozoficzną wizję świata. Wizję, która polega na opisie otaczających nas zjawisk w kategoriach informatycznych (np. algorytm, struktura danych, automat). Mimo informatyczno-filozoficznego podejścia praca ma charakter interdyscyplinarny.
Innowacje na rynkach finansowych
Lech Gąsiorkiewicz, Jan Monkiewicz
Jesteśmy świadkami systemowej transformacji roli finansów, ich struktury i pozycji. Wiąże się to z procesem nazywanym finansjalizacją czy finansjeryzacją. Proces ten nie został należycie dostrzeżony w latach przed globalnym kryzysem finansowym, co miało wielorakie reperkusje. Dopiero dzisiaj odkrywamy jego skomplikowane oblicze, powiązania i uruchamiane siły. Ważnym elementem transformacji finansów są procesy innowacji występujące na współczesnych rynkach finansowych. Ostatnie lata są szczególnie owocne w tym zakresie, budząc zarówno ogromne nadzieje, jak i obawy. Wynika to z procesów powszechnej transformacji cyfrowo-informacyjnej i z ogromu działań regulacyjnych, będących skutkiem nauk płynących z ostatniego globalnego kryzysu finansowego. W prezentowanej monografii, składającej się z 12 rozdziałów, dokonano próby zmierzenia się z tymi zmianami. Podjęta tematyka obejmuje zarówno kwestie teoretyczne, jak i praktyczne. Świadomie abstrahowano od odniesień ogólnych do spraw krajowych, ponieważ rynek finansowy ma charakter globalny, generuje globalne wyzwania i odpowiedzi, a Polska jest malutkim fragmentem tego wielkiego agregatu.
Innowacje w działalności gospodarczej. Ujęcie mezo i mikro
Wojciech Wiszniewski, Eryk Głodziński, Stanisław Marciniak
Celami opracowania jest, obok prezentacji wyników badań przeprowadzonych w Instytucie Organizacji Systemów Produkcyjnych Politechniki Warszawskiej, wytyczenie ich dalszych kierunków na najbliższe lata. Wymagało to określenia istotnych obszarów wpływających na tworzenie innowacji w podmiotach prowadzących działalność gospodarczą - organizacjach podejmujących aktywność zarobkową w sposób zorganizowany i ciągły. W poszczególnych rozdziałach omówiono zagadnienia dotyczące podejścia mezo i mikro w gospodarce, wskazano przykłady innowacji w ujęciu sektorowym oraz wybrano kilka sektorów, które poddano bardziej szczegółowej analizie, a także zbadano problemy konkurencyjności i innowacyjności z perspektywy wymienionych zagadnień.
Innowacje w wybranych sektorach gospodarki
Zbigniew Chyba, Stanisław Marciniak, Bartłomiej Gładysz
Przygotowywana przez zespół pracowników i współpracowników Instytutu Organizacji Systemów Produkcyjnych Wydziału Inżynierii Produkcji Politechniki Warszawskiej monografia jest kolejną, trzecią już, z cyklu publikacji poświęconych zagadnieniom innowacji i zarządzania innowacjami. Tym razem autorzy pragną przyjrzeć się tworzeniu nowoczesnych rozwiązań na poziomie mezoekonomicznym, z perspektywy funkcjonowania sektorówi branż gospodarki. Cytując Faulknera: "proces określania granic sektora jest sam w sobie bardziej sztuką niż nauką ścisłą, jednak ma wielką wagę dla sprecyzowania atrakcyjności danego sektora. Jeżeli przyjmiemy zawężoną definicję sektora w kategoriach produktu, powstaje niebezpieczeństwo, że analizie naszej umkną krytyczne aspekty otoczenia konkurencyjnego". W tradycyjnym ujęciu branża to zbiór podmiotów gospodarczych oferujących na sprzedaż podobne wyroby czy usługi, a sektor to grupa przedsiębiorstw wytwarzających wyroby będącesubstytutami. W innym ujęciu pojęcie sektora dotyczy rodzaju działalności, zaś branża - produktów. Często terminy branża i sektor stosowane są w praktyce zamiennie. Tematyka terminologii i definiowania branży i sektora stanowi zagadnienie samo w sobie i jest poza zakresem niniejszej monografii. Uzasadniając powstanie niniejszej, trzeciej z cyklu, monografii z dziedziny innowacji, należy podkreślić, że jej celem jest uchwycenie i zilustrowanie pewnych mechanizmów związanych z innowacjami na poziomie mezoekonomicznym i z tego punktu widzenia przyjęte zostanie podejście, w którym branża i sektor są synonimami i nie zawierają zawężenia znaczeniowego do podobnych produktów lub substytutów ani rodzaju działalności lub produktów.
Innowacyjne systemy automatycznego transportu szynowego i ich wdrażanie w Polsce
Andrzej Kochan, Emilia Koper-Olecka
Prezentowana monografia ma na celu przedstawienie informacji na temat innowacyjnych systemów automatycznego transportu szynowego na przykładzie rozwiązań APM i monorail oraz możliwości ich implementacji w Polsce. Analizę przeprowadzono z punktu widzenia podsystemu „Sterowanie”, czyli „Sterowanie – urządzenia przytorowe” oraz „Sterowanie – urządzenia pokładowe”. Bardzo istotnym zagadnieniem jest analiza formalna, mająca na celu znalezienie odpowiedzi na pytanie − czy z punktu widzenia prawa polskiego możliwa jest implementacja rozwiązań APM oraz monorail w Polsce? Analizę prowadzono na dwóch płaszczyznach − klasyfikacji rozwiązań APM i monorail w formach transportu (pod kątem formalnym i technicznym) oraz pełnej automatyzacji prowadzenia pociągu. W tym celu autorzy przeanalizowali wybrane akty prawne obowiązujące w Polsce, wskazali ewentualne zapisy uniemożliwiające implementację rozwiązań i zaproponowali zmiany i uzupełnienia w istniejącym stanie prawnym. Omówiono także aspekt bezpieczeństwa tego typu systemów z uwzględnieniem kompleksowego podejścia do bezpieczeństwa w ramach procesu RAMS, określonego w normie PN-EN 50126. Zaprezentowano też systemy klasy CBTC oraz poziomy automatyzacji prowadzenia pojazdów szynowych, funkcje zdefiniowane dla każdego z poziomów wraz ze wskazaniem, które z nich są realizowane przez automat (system), a które przez człowieka (personel). Jako przykłady wykorzystano rozwiązania: Innovia APM 300 firmy Bombardier Transportation (BT) i rozwiązania kolei jednoszynowej (ang. monorail) Innovia Monorail 300 firmy Bombardier Transportation (BT). Wskazano także przykładowe lokalizacje zastosowania rozwiązań klasy APM i monorail w Polsce.
Instalacje elektryczne. Budowa, projektowanie i eksploatacja
Stefan Niestępski, Mirosław Parol, Janusz Pasternakiewicz, Tadeusz...
Praca zawiera niezbędne wiadomości potrzebne do wykonywania przez studentów projektów instalacji elektroenergetycznych. W podręczniku, poza budową i projektowaniem instalacji omówiono również takie zagadnienia, jak montaż i eksploatacja. Znajomość tych zagadnień pozwala studentom na przystąpienie do egzaminu na uprawnienia eksploatacyjne instalacji elektroenergetycznych, urządzeń napędowych i oświetlenia elektrycznego w zakresie prac elektromontażowych, konserwacyjnych i naprawczych. Podręcznik jest przeznaczony dla studentów studiów inżynierskich I stopnia wydziałów elektrycznych wyższych szkół technicznych. Może służyć jako pomoc dydaktyczna do przedmiotów: „instalacje elektryczne” i „bezpieczeństwo użytkowania urządzeń elektrycznych” dla kierunku Elektrotechnika.
Instalacje i systemy w inteligentnych budynkach. Laboratorium
Mirosław Parol, Łukasz Rokicki
Skrypt jest zbiorem ćwiczeń laboratoryjnych dotyczących projektowania instalacji inteligentnych w systemach KNX oraz LonMaker. Jest on podzielony na dwie części. W pierwszej przedstawiono podstawowe informacje na temat wspomnianych systemów, zaś w drugiej zamieszczono ćwiczenia laboratoryjne poświęcone projektowaniu instalacji w wymienionych systemach. Skrypt jest przeznaczony dla studentów Wydziału Elektrycznego Politechniki Warszawskiej, studiujących na kierunku Elektrotechnika oraz kierunku Informatyka.