Publisher: Wydawnictwo Marek Derewiecki
Platon
Dialog Polityk poświęcony jest pytaniu o naturę prawdziwego rządzenia. Platon zastanawia się, czy najlepszy ustrój opiera się na prawach, czy raczej na wiedzy i mądrości rządzących. Idealny władca zostaje tu porównany do sternika, który prowadzi okręt, kierując się umiejętnością i troską o dobro wszystkich. Dialogi Platona należą do najważniejszych i najbardziej wpływowych dzieł w historii filozofii europejskiej. Spisane w formie rozmów najczęściej prowadzonych przez Sokratesa stanowią niezwykłe połączenie filozoficznego dociekania, literackiej formy i żywej dyskusji nad najważniejszymi pytaniami dotyczącymi człowieka i świata. W dialogach tych Platon podejmuje fundamentalne zagadnienia filozoficzne: czym jest sprawiedliwość, czym jest dobro, czym jest prawda i wiedza, jaka jest natura duszy oraz jaki powinien być właściwy porządek państwa. Rozmowy bohaterów, prowadzone metodą pytań i odpowiedzi, odsłaniają złożoność pojęć, które często uznajemy za oczywiste, a jednocześnie uczą sztuki krytycznego myślenia i filozoficznej refleksji. Dialogiczna forma dzieł Platona sprawia, że nie są one jedynie traktatami filozoficznymi, lecz także literackimi obrazami życia intelektualnego starożytnej Grecji. Spotykamy w nich postacie filozofów, polityków, sofistów i młodych uczniów, którzy wspólnie poszukują prawdy w atmosferze sporów, ironii i dociekliwości. Niniejsza seria obejmuje wybór dwudziestu trzech dialogów Platona, publikowanych w osobnych tomach. Każdy z nich stanowi samodzielną całość, a zarazem część wielkiego projektu filozoficznego, który od ponad dwóch tysięcy lat kształtuje myślenie o etyce, polityce, poznaniu i naturze rzeczywistości. Lektura dialogów Platona pozostaje jednym z najważniejszych doświadczeń intelektualnych kultury Zachodu zaproszeniem do rozmowy o pytaniach, które nigdy nie tracą aktualności.
Polska Dania. Na pograniczu dwóch kultur. Z notatnika i wspomnień reżysera
Włodzimierz (Wladimir) Herman
Prawie pięćdziesięcioletni pobyt w Danii spowodował, że Włodzimierz Herman zapuścił głęboko korzenie w kulturze skandynawskiej, stając się swoistym pomostem między literaturą polską i duńską. Autor książki tłumaczy zarówno z, jak i na język duński. Wydobywa z zapomnienia starych duńskich autorów, czym wpisuje się trwale do historii literatury obu krajów, zwłaszcza, że Herman nie zerwał więzi z krajem swojego urodzenia i artystycznego startu. To godne odnotowania, co uwzględniły w obu krajach czynniki odpowiedzialne za wymianę kulturalną. Cieszymy się, że w osobie Włodzimierza Hermana znaleźliśmy niezwykle kompetentną osobę, która wnosi wkład w poszerzanie horyzontów polskiej i duńskiej humanistyki na wielu polach: literatury, teatrologii i filozofii, głównie za sprawą przekładów oraz opracowań scenicznych sztuk i dzieł choćby Szymona Anskiego, Sorena Kierkegaarda czy Ludviga Holberga. dla mnie najdawniejszym wspomnieniem z dalekiego ukraińskiego dzieciństwa jest księga bajek Andersena (...). Andersen sprawił, że kochałem Danię, zanim ją jeszcze poznałem. Jarosław Iwaszkiewicz Nie, ja takiego uczucia nie doznałem. Mój świat baśniowy roztaczał się z wierzchołków wysokich drzew syberyjskich, na które wspinaliśmy się jako chłopcy, by wykradać ptakom jajka z gniazd. Wówczas i długo jeszcze później ani o Danii, ani o Andersenie nie słyszałem. Odkryłem go dopiero jako dojrzały człowiek. Czytałem go w oryginale, po duńsku, tłumacząc się sobie samemu dorosłemu mężczyźnie, że ten genialny pisarz tworzył swoje baśnie tylko pozornie dla dzieci. Parafrazując Iwaszkiewicza i wyrażając się nieco górnolotnie mogę powiedzieć: poznałem i pokochałem Danię zanim poznałem i pokochałem baśnie Hansa Christiana Andersena. Włodzimierz Herman
Wolter
"Powiastki filozoficzne" to zbiór błyskotliwych utworów Woltera - jednego z najważniejszych myślicieli europejskiego Oświecenia. W krótkich, pełnych ironii i ciętego humoru opowieściach autor podejmuje najważniejsze pytania dotyczące natury człowieka, religii, fanatyzmu, władzy, wojny oraz sensu ludzkiego cierpienia. Najsłynniejszy utwór tomu - "Kandyd, czyli optymizm" - stanowi mistrzowską satyrę na naiwną wiarę w doskonałość świata. Poprzez serię niezwykłych przygód i groteskowych zdarzeń Wolter obnaża absurd przemocy, hipokryzję społeczną oraz złudzenia filozoficznych systemów. Jego bohaterowie przemierzają świat pełen katastrof, okrucieństwa i ludzkiej głupoty, a zarazem nie tracą żywotności, ciekawości i ironicznego dystansu. Zebrane w tym tomie powiastki łączą literacką lekkość z przenikliwą refleksją filozoficzną. Wolter posługuje się prostą, dynamiczną narracją, aby w atrakcyjnej formie przekazywać idee, które współtworzyły nowoczesne myślenie europejskie. Utwory te, niegdyś uznawane za niebezpieczne i rozpowszechniane anonimowo, do dziś zachowują aktualność oraz niezwykłą siłę intelektualnej prowokacji. "Powiastki filozoficzne" pozostają jednym z najważniejszych świadectw ducha Oświecenia - epoki walki z przesądem, nietolerancją i fanatyzmem, ale także pochwały rozumu, wolności i krytycznego myślenia.
Jan Michał Gumiński
Powszechny kodeks honorowy został opracowany i wydany (po raz pierwszy w 1930 r.), z inicjatywy m.in. prokuratora Sądu Najwyższego Jana Gumińskiego oraz Ligi Reformy Postępowania Honorowego organizacji mającej na celu szerzenie w społeczeństwie zasad postępowania honorowego, dostosowanych do wymogów życia współczesnego oraz zwalczanie pojedynków, jako formy zadośćuczynienia honorowego. Główne postulaty kodeksu to: 1) zniesienie pojedynków, jako formy satysfakcji honorowej; 2) zrównanie praw i obowiązków kobiet i mężczyzn w zakresie odpowiedzialności honorowej; 3) usunięcie zasad i przepisów, sprzecznych z duchem czasu, bądź obarczających postępowanie honorowe ze szkodą dla stron i sędziów.
Poznanie w świetle ontologii i inne pisma
Nicolai Hartmann
Hartmannowskie zainteresowanie ontologią oraz jego wyraźnie ontologiczna interpretacja projektu filozofii transcendentalnej Kanta była raczej wcześniejsza i zainspirowana tendencjami filozofii rosyjskiej, z którą zapoznał się jeszcze przed przybyciem do Marburga. Dodatkowo, nie jest prawdą, że Hartmann porzuca tak istotny dla neokantystów, ale również i dla samego Kanta, problem poznania. Twierdzi on jedynie, że sam problem poznania jest problemem metafizycznym i jako taki nie tylko nie może zostać rozwiązany, ale nawet w prawidłowy sposób postawiony, jeśli abstrahujemy od jego usytuowania w szerszym kontekście ontologicznym. Równie dobrze można więc uważać, że źródłem Hartmannowskiej ontologii jest dokonana przez niego ontologizacja problemu poznania, a nie jego porzucenie. Nie bez powodu, po latach zajmowania się problemami ontologicznymi z zakresu najróżniejszych dziedzin bytowych, w swoim pochodzącym z 1949 roku artykule Poznanie w świetle ontologii (którego tytuł został wykorzystany do nazwania prezentowanego zbioru tłumaczeń) niemiecki myśliciel powraca do miejsca, z którego rozpoczął: do problemu poznania i Kantowskiego pytania o możliwość poznania apriorycznego. Zbyt dużym uproszczeniem jest również mówienie o dokonującym się w myśleniu Hartmanna zwrocie "od metafizycznego idealizmu do naturalnego realizmu", gdyż myśliciel ten nigdy nie opowiadał się za żadnym z tych metafizycznych stanowisk, a jego ontologia, podobnie jak - zgodnie z jego przekonaniem - wszystko, co w historii filozofii ponadhistoryczne, znajduje się poza (diesseits) idealizmem i realizmem. Myśl Hartmanna należy więc raczej widzieć jako zataczającą swoiste koło od ontologicznej interpretacji postawionego przez Kanta problemu poznania (Zarys metafizyki poznania, 1921 oraz Poza idealizmem i realizmem, 1922), poprzez bardzo szczegółową i mającą na względzie wyniki nauk empirycznych analizę kategorialną konkretnych problemów filozoficznych (człowieka, przyrody, życia, historii, kultury - czego przykładem są wszystkie tomy jego ontologii oraz inne pisma) z powrotem do problemu poznania (Poznanie w świetle ontologii, 1949). Jego ontologiczne analizy szczegółowych problemów filozoficznych posiadają naturalnie całkowitą autonomię, a ich znaczenia nie można sprowadzić jedynie do roli, jaką pełnią w Hartmannowskich poszukiwaniach prawdziwego znaczenia ludzkiego poznania. Nie zmienia to jednak faktu, że problem ten nigdy nie przestał być dla niego ważny.
Thomas Carlyle
"Pracuj i nie trać nadziei" Thomasa Carlyle'a to poruszający wybór refleksji jednego z najważniejszych szkockich myślicieli XIX wieku - pisarza, historiozofa i moralisty, który w pracy, wytrwałości oraz duchowej sile człowieka dostrzegał fundament prawdziwego życia. Książka stanowi zbiór aforystycznych rozważań o obowiązku, wierze, heroizmie, cierpieniu i moralnym doskonaleniu się poprzez czyn. Carlyle przekonuje, że człowiek odnajduje sens istnienia nie w wygodzie ani bezczynności, lecz w uczciwej pracy i odwadze mierzenia się z przeciwnościami losu. Jego pełen pasji styl, bogaty w metafory i prorocze tony, łączy romantyczną wizję świata z głęboką refleksją religijną i społeczną. Autor ukazuje pracę jako wartość niemal świętą - drogę do samopoznania, harmonii duchowej i służby wobec innych. Tom został opatrzony obszerną przedmową wydawcy, przedstawiającą życie, twórczość oraz filozoficzne i historiozoficzne poglądy Carlyle'a. Czytelnik znajdzie tu także liczne przypisy wyjaśniające kontekst historyczny, literacki i religijny. Wznowienie klasycznego przekładu Adolfa Strzeleckiego przybliża współczesnemu odbiorcy dzieło, które mimo upływu czasu nie utraciło swojej aktualności. "Pracuj i nie trać nadziei" to książka dla wszystkich poszukujących inspiracji moralnej, duchowej motywacji oraz refleksji nad miejscem człowieka w świecie. To literacki manifest aktywnego życia, odpowiedzialności i niezłomności ducha.
Praktyczna nauka o wyrabianiu wódki z kukurydzy
Romuald Piątkowski
Praktyczna nauka o wyrabianiu wódki z kukurydzy autorstwa Romualda Piątkowskiego to traktat poświęcony przemysłowym metodom wyrabiania wódki z kukurydzy, napisany w połowie XIX wieku. Fragment: Używane dotychczas środki do ulepszenia wydatków wódki z kukurydzy nie sprawiają należytego skutku. Poświęciwszy się gorzelnictwu od kilkunastu lat, nieszczędziłem pracy aby i naturę kukurydzianych zacierów zgłębić i o ile się dało takowe udoskonalić. Moje sposoby postępowania, chociaż nie wprawnem piórem skreślone, oddaję pod sąd wszystkich znawców gorzelnictwa praktycznego. Spodziewam się, iż przyczynią się znacznie do uniknienia wielu strat w gorzelniach a przytem dadzą pobudkę do dalszego wydoskonalenia się tej gałęzi przemysłu.
Platon
Prawa Platona to najobszerniejszy i ostatni dialog filozofa - swoisty testament jego myśli politycznej i prawnej. W odróżnieniu od bardziej znanej Politei, nie przedstawia wizji idealnego państwa rządzonego przez filozofów, lecz podejmuje próbę stworzenia realnego projektu ustroju, opartego na prymacie prawa i rozumu. Utwór ma formę rozległej rozmowy trzech sędziwych mężów - Ateńczyka, Kreteńczyka i Spartiaty - którzy w trakcie symbolicznej wędrówki rozważają naturę prawa, państwa i wychowania obywateli. Ich dialog stopniowo przekształca się w szczegółowy projekt konstytucji oraz systemu norm regulujących wszystkie sfery życia wspólnoty: od organizacji politycznej i edukacji po religię, obyczaje i stosunki społeczne. Platon ukazuje państwo jako wspólnotę podporządkowaną prawu rozumianemu nie jako narzędzie władzy, lecz jako wyraz rozumu i wspólnego dobra. Kluczowym zagadnieniem staje się wychowanie obywateli do cnoty - harmonii rozumu, odwagi, umiarkowania i sprawiedliwości - bez której żaden ustrój nie może trwać. W tym sensie Prawa są nie tylko traktatem politycznym, lecz także refleksją nad naturą człowieka i warunkami życia społecznego. Niniejsze wydanie zawiera przekład z języka greckiego autorstwa Doroty Zygmuntowicz, opatrzony wstępem i komentarzem, które wprowadzają czytelnika w złożoną problematykę dialogu oraz jego miejsce w dorobku Platona i historii filozofii.
Alfred Whitehead
Wykłady te opierają się na powrocie do tej fazy myśli filozoficznej, która rozpoczęła się od Kartezjusza, a zakończyła na Humie. System filozoficzny, który starają się wyjaśnić, jest nazywany filozofią organizmu. Nie istnieje koncepcja filozoficzna, która nie mogłaby na swoją obronę zacytować jakichś wyraźnych stwierdzeń któregoś z owej grupy myślicieli pomiędzy Kartezjuszem a Humeem lub jednego z dwóch twórców całej myśli zachodniej, Platona i Arystotelesa. Jednakże filozofia organizmu jest skłonna uwydatniać właśnie te elementy w pismach wspomnianych mistrzów, które późniejsi systematycy odkładali na bok. Autorem, który najpełniej antycypował główne stanowiska filozofii organizmu, jest John Locke w jego Rozważaniach, zwłaszcza w dalszych księgach tego dzieła. (fragment Wstępu Autora)
Platon
Sokrates spotyka słynnego sofistę Protagorasa. W dialogu dochodzi do intelektualnego pojedynku między filozofią a sofistyką. Głównym tematem rozmowy jest pytanie, czy cnoty można nauczyć oraz jaka jest ich natura. Dialogi Platona należą do najważniejszych i najbardziej wpływowych dzieł w historii filozofii europejskiej. Spisane w formie rozmów najczęściej prowadzonych przez Sokratesa stanowią niezwykłe połączenie filozoficznego dociekania, literackiej formy i żywej dyskusji nad najważniejszymi pytaniami dotyczącymi człowieka i świata. W dialogach tych Platon podejmuje fundamentalne zagadnienia filozoficzne: czym jest sprawiedliwość, czym jest dobro, czym jest prawda i wiedza, jaka jest natura duszy oraz jaki powinien być właściwy porządek państwa. Rozmowy bohaterów, prowadzone metodą pytań i odpowiedzi, odsłaniają złożoność pojęć, które często uznajemy za oczywiste, a jednocześnie uczą sztuki krytycznego myślenia i filozoficznej refleksji. Dialogiczna forma dzieł Platona sprawia, że nie są one jedynie traktatami filozoficznymi, lecz także literackimi obrazami życia intelektualnego starożytnej Grecji. Spotykamy w nich postacie filozofów, polityków, sofistów i młodych uczniów, którzy wspólnie poszukują prawdy w atmosferze sporów, ironii i dociekliwości. Niniejsza seria obejmuje wybór dwudziestu trzech dialogów Platona, publikowanych w osobnych tomach. Każdy z nich stanowi samodzielną całość, a zarazem część wielkiego projektu filozoficznego, który od ponad dwóch tysięcy lat kształtuje myślenie o etyce, polityce, poznaniu i naturze rzeczywistości. Lektura dialogów Platona pozostaje jednym z najważniejszych doświadczeń intelektualnych kultury Zachodu zaproszeniem do rozmowy o pytaniach, które nigdy nie tracą aktualności.
Próba określenia wieku i pochodzenia głowni szabel polskich
Stanisław Meyer
Autor artykułu Próba określenia wieku i pochodzenia głowni szabel polskich, Stanisław Meyer, redaktor naczelny miesięcznika Broń i Barwa podjął pionierski trud opracowania i usystematyzowania wiedzy dotyczącej polskiej szabli. W momencie opublikowania artykułu w 1934 r. właściwie nie istniała fachowa literatura bronioznawcza. Jak stwierdza sam autor nie jest to praca naukowa, ale przyczynek do przyszłych badań dla historyków. Meyer, opierając się na wieloletnim doświadczeniu kolekcjonera i badacza broni białej, podjął udaną próbę stworzenia opracowania dającego podwaliny pod dalsze badania. O jakości pracy świadczy fakt, że prace autora, w tym i niniejszy artykuł są po dziś dzień cytowane w literaturze fachowej. Niniejsze wydanie zostało uzupełnione o przypisy i materiały ilustracyjne: zdjęcie szabli Stefana Batorego oraz schemat przedstawiający budowę szabli, wraz z jej terminologią. Fragment: Głownia szabli polskiej jest zwykle słabo krzywa lub prawie prosta (zdarzają się niekiedy głownie zupełnie proste), u sztychu obosieczna, równomiernie spiczasto zakończona. Obosieczny koniec głowni zwykle tworzy mało zaznaczone pióro, długości nieco poniżej jednej trzeciej części głowni. Pióro to czasem występuje wyraźniej i wtedy w miejscu przejścia od tylca do pióra pojawia się niekiedy młotek. Głownia polska służy zarówno do cięcia jak i do kłucia, i ten podwójny cel ustala jej formę. Zwykła długość głowni jest około 83 cm, szerokość 3 i cm, wygięcie na 5 i są jednak bardzo znaczne odchylenia od tych cyfr. Pochodzenie głowni było najrozmaitsze. Wyrabiano je w kraju, przywożono ze Wschodu, z Włoch, z Niemiec (Solingen) i Austrii (Styria), a nawet z Hiszpanii. Importowane głownie, robione specjalnie dla Polski, były naturalnie takie, jakich żądał rynek polski, i dlatego będziemy je klasyfikowali jako polskie, niezależnie od miejsca ich fabrykacji. Natomiast broń zdobyczna, jako nieprzeznaczona specjalnie dla Polski, choć często w Polsce spotykana, nie wchodzi w zakres naszych rozważań.
Alan z Lille
Alan wydaje się z jednej strony mieć ambicje stworzenia teologii jako nauki, która spełnia warunki formalne logicznej dowodliwości i precyzji niemal more geometrico jak u Boecjusza, ale z drugiej strony dominujący treściowo komponent filozofii i teologii neoplatońskiej stawia go raczej w gronie myślicieli właśnie neoplatońskich. Myśl Alana jest naznaczona czasem przełomu i transformacji pracy średniowiecznego teologa, gdzie powstaje dopiero nowy model nauk i teologii, który w pełni wykrystalizuje się wraz z recepcją pism Arystotelesa i powstaniem uniwersytetów w XIII wieku. Projekt teologii w specyficznej formule aksjomatycznej, która zakładała tożsamość wniosków rozumu z twierdzeniami wiary, choć nie odniósł sukcesu, to z pewnością jest jedną z najbardziej sugestywnych propozycji organizowania i przekazywania prawdy teologicznej. (fragment Wprowadzenia tłumacza)
Kamila Baraniecka-Olszewska
Praca ta w obrębie antropologii jest przedsięwzięciem pionierskim podejmuje nowy, niezwykle interesujący temat badań. Dokonuje przy tym rewizji wcześniejszych, redukcjonistycznych ujęć, wpisujących się w paradygmat ideologii kultury masowej, przesuwając uwagę na emiczny i podmiotowy charakter zjawiska. Konkludując, recenzowana praca zasługuje ze wszech miar na publikację z pożytkiem nie tylko dla antropologii, lecz i innych dziedzin humanistyki i nauk społecznych.
Roman Witold Ingarden 1893-1970. Fenomenolog ze szkoły Edmunda Husserla
Praca zbiorowa
Życiorys Romana Ingardena (1893-1970) przypomina dantejską wędrówkę z raju do piekła. W młodości został uczniem znakomitych filozofów Kazimierza Twardowskiego i Edmunda Husserla, studiował we Lwowie, Getyndze i Fryburgu. Wykształcenie i wydane prace uplasowały go w elitarnym gronie światowych fenomenologów i największych filozofów polskich XX wieku. W niepodległej Polsce, po roku 1918, pracował w szkołach średnich, a po uzyskaniu habilitacji przeniósł się na Uniwersytet Lwowski. Wojna to czas tajnych kompletów oraz walki o przetrwanie własne i rodziny. Po wojnie nastąpił najtrudniejszy okres, w którym brał aktywny udział: zmagania o reaktywację ośrodków akademickich, czasopism i towarzystw filozoficznych, obrona autonomii nauki i dorobku lwowskiej filozofii, współudział w powstaniu Biblioteki Klasyków Filozofii. Opracowanie powstało z okazji 130-lecia urodzin filozofa. Zawiera kalendarium życia i twórczości, dokumenty rodzinne: dwa teksty napisane przez synów filozofa: Jerzego i Stanisława, przedwojenne listy Władysława Witwickiego, mało znane teksty samego Ingardena, wspomnienia o Ingardenie pióra Władysława Tatarkiewicza i Izydory Dąmbskiej oraz ponad 160 zdjęć, nieznanych i niepublikowanych dotychczas. Jedno z najważniejszych wspomnień o Ingardenie napisał Tatarkiewicz. Po śmierci filozofa głos zabierało wielu jego kolegów, przyjaciół i znajomych. Nikt jednak nie napisał tekstu wspomnieniowego tak ciepłego i emocjonalnie zaangażowanego, jak Władysław Tatarkiewicz. Znajomość obu filozofów i wieloletnia przyjaźń sięgała czasów lwowskich. Zintensyfikowała się po II wojnie światowej, gdy wspólnie przyszło im mierzyć się z reżimem komunistycznym. W latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku obaj zostali pozbawieni możliwości publikacji oraz odsunięci od akademickiej pracy dydaktycznej. Po odwilży stalinowskiej zostali przywróceni do pracy. I ponownie połączyły ich wspólne pasje: umiłowanie filozofii i podróże po świecie.
Roman Witold Ingarden we Wrocławiu. Zapomniana historia Uniwersytetu Wrocławskiego z 1945 roku
Mariusz Pandura, Radosław Kuliniak
Życiorysy, również filozofów, okazują się być bardziej złożone niż wygląda to na pierwszy rzut oka. Po latach odkrywamy w nich, wciąż i na nowo, wydarzenia, osoby i myśli dotychczas nieznane, pominięte, zapomniane, czego doskonałym przykładem jest życie Romana Witolda Ingardena. (...) W ten szczególny sposób zapisał się w życiorysie Ingardena, odbudowywany po zakończeniu II wojny światowej, Uniwersytet Wrocławski. W zamyśle swoich twórców Wrocław miał przejąć i kontynuować tradycje Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie. Wrocławska uczelnia została wzniesiona ze zgliszczy wojennych jako dziedziczka wielowiekowych rządów i obecności Niemców na ziemiach, które po wojnie wróciły do Polski. Ingarden wraz z innymi polskimi naukowcami włączył się w proces tworzenia uniwersytetu.
Hélène Carrère d’Encausse
Książka Helne Carrre d'Encausse, Romanowowie. Krwawa dynastia opisuje przeszło trzysta lat z dziejów Rosji pod panowaniem dynastii Romanowów (1613-1917). Historia dwudziestu pięciu władców Kremla, od Michała I do Mikołaja II, charakteryzująca się zamachami stanu, wojnami, spiskami, zabójstwami zdaniem autorki, znakomitej znawczyni dziejów wielkiego sąsiada Rzeczpospolitej przypomina trzymającą w napięciu powieść kryminalną. Co więcej, jest to powieść o żądzy władzy, skażonej piętnem przelanej krwi. Nie chodzi o krew poddanych lecz głównie członków dynastii carów, co nadało tragiczny wymiar ich rządom, dla którego trudno znaleźć odniesienie gdziekolwiek w Europie. Skomplikowane i niejednokrotnie naginane zasady sukcesyjne wzmagały te tendencje. Autorka relacjonuje i analizuje tragiczną historię krwawego korowodu klęsk i sukcesów Rosji Romanowów. Dzięki lekturze dzieła nasuwa się historiozoficzne wręcz pytanie: Jak to się stało, że pomimo tak fatalnego systemu sukcesji, wielu przypadkowych władców, braku nowoczesnych rozwiązań legislacyjnych, społecznych i gospodarczych Rosja w tym okresie urosła do rangi mocarstwa? Rzeczpospolita natomiast przez podobnie wadliwy ustrój, wolną elekcję, liberum veto upadła. Rosja natomiast nie posiadając lepszych urządzeń prawnoustrojowych powiększała swoje terytorium i zdobyła pozycję jednej z największych potęg europejskich. Odpowiedzi na te pytania znaleźć można w książce Heleny d'Encausse. Historia stosunków Polski z Rosją, od wielu wieków, to pasmo sąsiedzkich wojen i krwawych porachunków, walka o wpływy na wschodzie Europy oraz o narodowe przetrwanie Polaków pod rosyjskim zaborem. W XVII wieku polski król, jako jedyny z obcych władców, zasiadał na kremlowskim tronie, a w wiekach XIX i XX ziemie polskie stanowiły część Imperium Rosyjskiego. Historia naszych państw i narodów wciąż się przeplata. Obecnie kiedy współczesna Rosja próbuje odzyskać pozycję supermocarstwa, warto udostępnić zwłaszcza polskiemu czytelnikowi znakomitą naukową monografię Helny Carrre d'Encausse, aby uświadomić sobie czym jest Rosja i jakimi mechanizmami kieruje się budując relacje wewnętrzne na szczytach władzy, jak i stosunki z sąsiadami?