Historia i archeologia
Polsko-niemieckie miejsca pamięci Tom 1
Robert Traba, Hans Henning Hahn
Polaków i Niemców łączy wiele wspomnień, które jednak wpisują się w potrzeby różnych tożsamości obu społeczeństw. Zawarte w tej książce eseje o wspólnych i oddzielnych polsko-niemieckich miejscach pamięci oferują analityczny wgląd w kultury pamięci obu narodów, w to, co je dzieli i łączy. Polsko-niemieckie sąsiedztwo sprawia, że nie da się w pełni zrozumieć własnej historii, nie znając historii drugiego kraju. Autorzy zebranych tu artykułów wykraczają poza narodowe schematy, badając konteksty społeczne, regionalne, płciowe i wyznaniowe w kulturach pamięci Polski i Niemiec. Polsko-niemieckie miejsca pamięci to dzieło klasy europejskiej. Bezprecedensowe w piśmiennictwie polskim, wyjątkowe w skali kontynentu. Jest źródłem wiedzy o polsko-niemieckich dziejach i wprowadzeniem do nowego postrzegania historii - od strony kultury pamięci. Jest dokonaniem pionierskim i zarazem wzorcowym, ponieważ autorzy nie tylko proponują nową metodę, ale jednocześnie aplikują ją do konkretnych badań. Równocześnie dzieło to podwaja stawkę, ponieważ do badania miejsc pamięci dodaje ujęcie bilateralne, czyli porównanie stanu polskiej i niemieckiej pamięci. Z tych wszystkich powodów przedsięwzięcie to wyznacza nowy wzorzec pisania o zbiorowościach narodowych - jako wspólnotach, które wytwarzają same siebie poprzez nieustanny ruch pamięci. prof. dr hab. Przemysław Czapliński W obliczu ciągłej zmiany perspektyw i związanego z nią poszanowania różnorodnych doświadczeń niniejsza książka wspaniale ukazuje, w jaki sposób może być dzisiaj pisana historia Europy. Wydawcom należą się słowa uznania za wypracowanie zupełnie nowego wymiaru pojęcia ,,miejsca pamięci" i transnarodowej historii wzajemnych oddziaływań, która nie rozmywa się w tym, co globalne, lecz zmienia bolesną granicę dzielącą dwa państwa w produktywną przestrzeń aktywnego pogranicza. prof. dr Aleida Assmann W tomie publikują: Felix Ackermann, Jochen Böhler, Odile Bour, Gernot Briesewitz, Grzegorz Chomicki, Andreas Degen, Nicole Dołowy-Rybińska, Stefan Dyroff, Elżbieta Dzikowska, Jörg Echternkamp, Jörg Hackmann, Hans Henning Hahn, Sylvia Haida, Mateusz J. Hartwich, Juliane Haubold-Stolle, Kerstin Hinrichsen, Jerzy Holzer, Mariusz Kaczka, Jerzy Kochanowski, Beate Kosmala, Adam Kożuchowski, Wojciech Kunicki, Anna Labentz, Peter Oliver Loew, Camilla Miglio, Witold Molik, Paolo Morawski, Nina Mueller, Werner Nell, Mathieu Olivier, Hubert Orłowski, Gertrud Pickhan, Miloš Řezník, Elisabeth Ritter, Magdalena Saryusz-Wolska, Stephan Scholz, Thomas Serrier, Katrin Steffen, Beate Störtkuhl, Robert Traba, Jakub Tyszkiewicz, Agnieszka Wierzcholska, Stefan Zwicker, Rafał Żytyniec.
Polsko-niemieckie miejsca pamięci Tom 2
Robert Traba, Hans Henning Hahn
Polaków i Niemców łączy wiele wspomnień, które jednak wpisują się w potrzeby różnych tożsamości obu społeczeństw. Zawarte w tej książce eseje o wspólnych i oddzielnych polsko-niemieckich miejscach pamięci oferują analityczny wgląd w kultury pamięci obu narodów, w to, co je dzieli i łączy. Polsko-niemieckie sąsiedztwo sprawia, że nie da się w pełni zrozumieć własnej historii, nie znając historii drugiego kraju. Autorzy zebranych tu artykułów wykraczają poza narodowe schematy, badając konteksty społeczne, regionalne, płciowe i wyznaniowe w kulturach pamięci Polski i Niemiec. Polsko-niemieckie miejsca pamięci to niezwykły, śmiały, niemal szaleńczy pomysł badawczy. Pojęcie ,,miejsc" pamięci Pierre'a Nory rozprzestrzeniło się w wielu krajach, ale większość poświęconych mu prac dotyczyła narodowych miejsc pamięci. Niezwykłość tego przedsięwzięcia polega na przekroczeniu granic jednej wspólnoty narodowej. Analiza miejsc pamięci dwu sąsiednich społeczeństw pokazuje, co je dzieliło (i dzieli), jak również łączyło (i łączy). W historii polsko-niemieckiego sąsiedztwa były zarówno bolesne konflikty, jak i okresy zgodnej współpracy. Wiedza o tym, co dla obydwu stron wspólne, chociaż z reguły odmiennie wyrażone, i o tym, co inne i różne, pogłębia wzajemne zrozumienie i uczy poszanowania wzbogacającej świat różnorodności. prof. dr hab. Barbara Szacka Wołanie w głąb historii odbija się echem. Kto chce usłyszeć nie tylko o tym, co i tak dobrze zna, musi zmienić swój dotychczasowy punkt widzenia, wejść na niepewny grunt. Autorzy Polsko-niemieckich miejsc pamięci zachęcają nas do poznawania historii bez poczucia swojskości. Tylko w ten sposób można dokonywać niespodziewanych odkryć. Publikacja, którą trzymają Państwo w ręku, pozwala w niekonwencjonalny sposób spojrzeć na historię: czytelnik odwiedza ,,miejsca", które w pamięci zbiorowej Polaków i Niemców budzą odmienne, nierzadko sprzeczne skojarzenia. Patrzeć oczyma innych na to, co zdaje się oczywiste, oznacza lepsze rozumienie siebie i własnej przeszłości. prof. dr Dieter Langewiesche W tomie publikują: Stefan Bednarek, Leszek C. Belzyt, Sandra Bieler, Jerzy W. Borejsza, Hans-Jürgen Bömelburg, Jan C. Behrends, Piotr Buras, Edmund Dmitrów, Marta Domurat-Linde, Emmanuel Droit, Elżbieta Dzikowska, Daniela Fuchs-Frotscher, Maria Gierlak, Maciej Górny, Heidi Hein-Kircher, Jerzy Holzer, Joanna Jabłkowska, Jarosław Janneck, Jerzy Kałążny, Igor Kąkolewski, Kornelia Kończal, Adam Krzemiński, Markus Krzoska, Kolja Lichy, Bernard Linek, Magdalena Marszałek, Michał Matlak, Andreas Mix, Burkhard Olschowsky, Christian Pletzing, Piotr Przybyła, Miloš Řezník, Christian Schmidt-Rost, Damien Thiriet, Wolfgang Wippermann, Zofia Wóycicka, Robert Żurek, Leszek Żyliński.
Polsko-niemieckie miejsca pamięci Tom 3
Robert Traba, Hans Henning Hahn
Stu trzydziestu autorów, cztery tomy w języku polskim i pięć w języku niemieckim. Redaktorzy i autorzy projektu Polsko-niemieckie miejsca pamięci | Deutsch-polnische Erinnerungsorte prezentują nowe spojrzenie na historię wzajemnych polsko-niemieckich oddziaływań. Miejsca pamięci (lieux de mémoire) to nie tylko miejsca w sensie topograficznym, lecz także historyczne fenomeny, które warunkują i odzwierciedlają procesy tworzenia się tożsamości zbiorowych. Miejscami pamięci mogą być między innymi osoby, wydarzenia i artefakty. Zastosowane w projekcie po raz pierwszy bilateralne podejście do analizy miejsc pamięci dekonstruuje narodowe wyobrażenia o przeszłości i otwiera nowe perspektywy porównawcze. Wszystkie tomy projektu Polsko-niemieckie miejsca pamięci orientują się podług bodaj najbardziej uniwersalnej definicji kultury Maksa Webera: ,,Z punktu widzenia człowieka >>kultura
Polsko-niemieckie miejsca pamięci Tom 4
Robert Traba, Hans Henning Hahn
Teksty zamieszczone w czwartym tomie Polsko-niemieckich miejsc pamięci to zaproszenie za kulisy projektu. Prezentujemy w nim teoretyczne i metodologiczne założenia całego przedsięwzięcia. Na pytanie, jak powstają kultury pamięci i za pomocą jakich instrumentów można je analizować, tom daje nie jedną, lecz wiele uzupełniających się odpowiedzi. Zebrane w nim artykuły dotyczą różnych aspektów badań nad pamięcią i wpływu poszczególnych dyscyplin na powstawanie tożsamości zbiorowych oraz proponują krytyczną konfrontację z przesłankami projektu Polsko-niemieckie miejsca pamięci | Deutsch-Polnische Erinnerungsorte. Im ciemniejsze są wizje przyszłości, tym większe zainteresowanie pamięcią. Czwarty tom Polsko-niemieckich miejsc pamięci czyni przedmiotem refleksji właśnie tę fascynację pamięcią zbiorową, która trwa od trzech dziesięcioleci i, jak wszystko wskazuje, nie mija. Zebrane tu artykuły stawiają pytania o nosicieli zbiorowej pamięci, o granice w badaniu miejsc pamięci, o złożone stosunki zapamiętywania i zapominania, o podejścia różnych dyscyplin humanistycznych do zjawiska pamięci zbiorowej. Jak wszystkie badania historyczne, badania nad pamięcią potrzebują krytyki źródeł, krytyki metod i krytyki otrzymanych wyników. Niniejszy tom odpowiada na tę potrzebę. prof. dr hab. Krzysztof Pomian W tomie publikują: Martin Aust, Moritz Csáky, Heinz Duchhardt, Étienne François, Maciej Górny, Christian Gudehus, Hans Henning Hahn, Heidi Hein-Kircher, Jerzy Jedlicki, Violetta Julkowska, Urte Kocka, Kornelia Kończal, Georg Kreis, Andreas Lawaty, MIchael G. Müller, Hubert Orłowski, Rüdiger Ritter, Peter Steinbach, Beate Störtkuhl, Izabela Surynt, Robert Traba, Joanna Wawrzyniak, Tobias Weger, Harald Welzer, Anna Zalewska.
Porachunki. Polityczna historia pieniędzy
Jędrzej Malko
Trzysta tysięcy - tyle nowych polskich złotych co minutę pojawia się w gospodarce. Skąd się te pieniądze biorą i kto decyduje o tym, w czyje ręce trafiają? Dlaczego Brytyjczycy jeszcze niedawno chętniej rozliczali się za pomocą patyków niż monet? Kogo ścigała tajna siatka szpiegowska Isaaca Newtona? Co łączyło garstkę ekonomistów, którzy jako jedyni przewidzieli kryzys finansowy 2008 roku? To tylko kilka z dziesiątek pytań, na które znajdziemy odpowiedź w tej książce. Porachunki opowiadają o historii pieniądza - wynalazku, którego używamy wszyscy, a którego prawie nikt nie rozumie. Autor łączy barwne anegdoty, zapomniane historie i twarde dane w opowieść o tym, jak pieniądz działa dziś, a jak działał w przeszłości. Jak pisze we wstępie: "To wynalazek, przy którym nieustannie ktoś majstruje. W różnych momentach historii i w różnych miejscach na świecie pieniądz działał zupełnie inaczej. Jego konstrukcja może sprzyjać wolności i sprawiedliwości, ale też uprzywilejowywać jedne grupy kosztem innych, wymuszać eksploatację środowiska naturalnego czy sprzyjać wojnom". Porachunki są zarówno dla tych, którzy nigdy nie interesowali się ekonomią, jak i dla tych, którym wydawało się, że o gospodarce wiedzą już wszystko. To żywa opowieść o pieniądzach (także tych z kamienia, miedzi i ptasich piór) oraz o ich uwikłaniu w politykę. Autor, ekonomista i historyk idei, nie tylko przygląda się temu, jak skonstruowany jest współczesny pieniądz, lecz także przedstawia projekty jego reform. Pyta, dlaczego polityczna natura pieniądza została wyparta z powszechnej świadomości, a tych, którzy próbowali o niej głośno mówić, spotkał, jak pisze, marny los. Pięknie napisana książka o pieniądzu! Oksymoron?! W żadnym wypadku. Jędrzej Malko udowadnia, że można w sposób pasjonujący i pełen barwnych obrazów opowiedzieć o jednej z największych abstrakcji rządzących niepodzielnie i bezwzględnie naszym życiem społecznym. Od prętów leszczyny, wykorzystywanych w dawnej Anglii, przez późnośredniowieczne spory myślicieli z francuskimi królami, po dyskryminacyjne polityki kredytowe w Ameryce drugiej połowy XX wieku, Malko pokazuje, jak pieniądz jest narzędziem władzy i polityki - dyskretnym, a jednocześnie potężnym. Andrzej Leder
Pavel Kolář
Książka wydana wspólnie z Niemieckim Instytutem Historycznym w Warszawie Tajny referat Chruszczowa z 1956 roku zachwiał komunizmem w posadach. Późniejsze lata kojarzone są zwykle z powolnym upadkiem tej ideologii. Pavel Kolář przedstawia natomiast inną perspektywę: interpretuje destalinizację jako początek nowej epoki. Dowodzi, że utopijne wizje cechowały również komunizm doby poststalinizmu. Ich istotą nie było już jednak niepohamowane dążenie do idealnego ustroju społecznego, lecz stopniowa poprawa istniejącej sytuacji. Wychodząc poza historię komunizmu, książka opowiada o przekształceniach nowoczesnych ideologii i budowaniu nowego konsensusu władzy. Pavel Kolář, profesor historii Europy Wschodniej na Uniwersytecie w Konstancji. Zajmuje się współczesną historią europejską (przede wszystkim dziejami Niemiec i Europy Środkowo-Wschodniej). Specjalizuje się w historii dyktatur komunistycznych, dziejach historiografii, historii nacjonalizmu i historii przemocy. Ostatnio opublikował: Co byla normalizace? Studie o pozdním socialismu (Co to była normalizacja? Eseje o późnym socjalizmie, 2016, wraz z Michalem Pullmannem) oraz Soudruzi a jejich svět. Sociálně myšlenková tvářnost komunismu (Świat towarzyszy. Społeczno-ideowe oblicze komunizmu, 2019).
Poszukiwacz sensu wśród strzępków historii. Wokół "Z. Po-wieści" Mieczysława Porębskiego
Katarzyna Szkaradnik
Książka jest poświęcona rekonstrukcji i analizie filozofii historii i filozofii kultury, których zarys Mieczysław Porębski zawarł w Z. Po-wieści (1989). Utwór ten bywa klasyfikowany jako postmodernistyczna "powieść profesorska", tymczasem autorka Poszukiwacza sensu wśród strzępków historii stara się wykazać, że bricolage'owa poetyka to głównie sztafaż, zasłużonemu teoretykowi i historykowi sztuki przyświecała bowiem chęć namysłu nad procesem dziejowym oraz nad znaczeniem kultury europejskiej dla współczesnych. Motywem przewodnim Z. jest wędrówka tytułowego bohatera przez historię i literaturę Starego Kontynentu, rozpatrywana w monografii m.in. w odniesieniu do kompozycji, świata przedstawionego, autotematyzmu, założeń filozoficznych i wymowy ideowej "po-wieści". Autorka analizuje postać protagonisty, kwestie genologiczne, problematykę historiografii i narracji oraz tekstowego uwikłania podmiotu autorskiego. Rozważa dialektykę między poszukiwaniem uniwersalnych prawd o naturze ludzkiej a imperatywem przekazania prawdy własnego czasu, a ponadto przedstawia futurystyczne prognozy autora Ikonosfery. Na koniec ukazuje perspektywę hermeneutyczną jako najlepszą do interpretowania Z., gdyż ujawnia się ona w działaniach i wypowiedziach samego protagonisty, który poszukuje zasadniczego przesłania tradycji i sensu doświadczenia historycznego.
Adriana Dawid, Maciej Fic, Marcela Gruszczyk, Lech...
Niniejszy tom inicjuje czteroczęściowy cykl, powstały dzięki środkom na badania oraz publikację przyznanym w ramach Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (moduł Fundamenty 11 konkursu pt. "Patriotyzm w świadectwach osobistych - pamiętniki, listy, dzienniki, fotografie, albumy, utwory muzyczne, etc."). Publikacja zawiera ponad 70 relacji uczestników wydarzeń, które toczyły się na Górnym Śląsku w 1919 roku. Starano się dzięki nim uzyskać odpowiedzi na główne pytania: w jaki sposób powstańcy przedstawiali własną przeszłość i czy ukazana w materiale memuarystycznym wizja I powstania śląskiego odzwierciedlała w większym stopniu "pamięć władzy" czy "pamięć prywatną"? Część wspomnieniową poprzedza obszerny wstęp, w którym syntetycznie przedstawiono okoliczności wybuchu, przebieg oraz konsekwencje I powstania śląskiego, ukazano okoliczności powstawania wspomnień uczestników tych wydarzeń (podkreślając specyfikę propolsko nastawionych mieszkańców Górnego Śląska, powodującą, że zamieszczone w tomie wspomnienia mają zwykle charakter "memuarystyki inspirowanej"). Publikacja zawiera ponadto aneks, na który składają się wstęp i wybrane wspomnienia insurgentów przetłumaczone na język angielski.