Ebook details
Eseje zbuntowane. Horyzont metahumanistyki i transdyscyplinarności
Lech Witkowski
[...] nieodmiennie wyrażam zachwyt nad odważnymi analizami dorobku klasyków, których Lech Witkowski rewitalizuje zupełnie od nowa, wskrzeszając ich idee i tożsamość w publicznej aktualnej obecności w naszym dzisiejszym świecie. [...] eksponując myślenie o zjawiskach społecznych, łączy w sobie umiejętność pedantycznej uwagi ze stałym umiłowaniem do prowadzenia szerszych syntez teoretycznych. [...] tworzy nowatorską całościową koncepcję, systematyzując analizy treści rozpraw wybitnych luminarzy nauki. [...] Jest ona wręcz niewiarygodnie mocno powiązana z ogólną kulturą filozoficzną i precyzyjnie logiczną percepcją metodologiczną, zresztą nie tylko na polu edukacji.
Z Przedsłowia prof. Andrzeja Radziewicza-Winnickiego, socjologa edukacji
[...] książka [...] należy do takich opracowań, które można porównywać, jeśli chodzi o nowatorskość pomysłów, wnikliwość prowadzonych analiz, wagę propozycji zmierzających do lepszego rozumienia i doskonalenia życia społecznego, do dzieł najwybitniejszych przedstawicieli nauk społecznych i humanistycznych. [...] również w Polsce działa Badacz o porównywalnej klasie dokonań, którym powinniśmy się szczycić, tak samo jak Niemcy szczycą się szkołą frankfurcką, a Francuzi są dumni ze swojej szkoły paryskiej.
Z Posłowia prof. Stanisława Z. Kowalika, psychologa społecznego
Obszerna praca [...] jest kolekcją [...] tekstów połączonych swoistą misją, która od wielu lat charakteryzuje publikacje Lecha Witkowskiego. Jest to misja naprawy i rozwoju humanistyki w Polsce, zatem misja krytyczna i - powiedziałbym - eschatologiczna zarazem. [...] aura buntu i bardzo poważnego traktowania pracy akademickiej jako realnie i radykalnie formującej zarówno ludzkie podmiotowości, jak i realia społecznego świata [...] w istotny sposób wyznacza klimat przedstawionych w książce esejów. [...] Przede wszystkim jednak Autor dokonuje dziesiątek otwierających, problematyzujących reinterpretacji kanonicznych tekstów kulturowych rozsadzających ich ustabilizowaną w podręcznikach i praktyce akademickiej swojskość.
Z recenzji prof. Tomasza Szkudlarka, filozofa i pedagoga
Eseje zbuntowane to zbiór szczególny w kontekście [...] wnikliwości analiz i interpretacji, dokonanych diagnoz i prognoz, odniesień, porównań i odwołań do bogatej literatury z zakresu filozofii, pedagogiki, socjologii, literaturoznawstwa, nauk o kulturze, polityce itp. Lech Witkowski [...] wskazuje na wypracowaną przez siebie koncepcję "humanistyki stosowanej", uwypuklając konteksty stanowiące wyzwania dla praktyki działań edukacyjnych i procesów rozwojowych jednostki. Zwraca uwagę, że jako "zbuntowany pesymista" nie widzi szans na poprawienie sytuacji, więc tym bardziej trzeba bić na alarm i szukać remedium na powstające patologie stające się treścią życia codziennego uczelni i innych szkół. [...] analizami oraz interpretacjami dzieł światowych i krajowych Autor wskazał na potrzebę, a nawet konieczność przekraczania granic kulturowych, nabywania umiejętności wychodzenia poza te granice, co wyzwala inicjatywę, kreatywność, efektywność zrozumienia i porozumienia [...]. Wdrażając przekraczanie granic dyscyplin, rozszerzył ich pola badawcze, wprowadził nową terminologię i w efekcie przyczynił się do integracji dyscyplin humanistycznych i społecznych.
Z recenzji prof. Jerzego Nikitorowicza, pedagoga, kulturoznawcy
- Podziękowania
- Andrzej Radziewicz-Winnicki, Przedsłowie
- Przesłanie książki: jak uprawiać humanistykę?
- Wprowadzenie
- Doświadczenie progowe formacyjnie
- Pochwała powracającego niezadowolenia z siebie specjalisty
- Lekcja z klasyków
- O pozorze sprostania wielkości
- Bunt na rzecz głębszej nowoczesności humanistycznej
- Wizja filozofii
- Dlaczego boję się o filozofię w Polsce?
- Ujęcie pedagogiki
- Piramida dojrzałości czytelniczej humanisty
- Przykłady pułapek dyscyplinarnych dla klasyków
- O dramacie wiedzy w ogrodzie rozkoszy poznawczej
- Zamiast zakończenia
- Deklaracja na nową fazę
- Interpelacje metahumanistyczne: jak uniknąć pułapek autodegradacji humanistyki?
- Wstęp
- Cztery przykłady ekranizacji pułapek
- W stronę świadomości metahumanistycznej przełomów
- Pytania o nowe próby przeobrażeń humanistyki
- Pogłębiane podziały pracy akademickiej jako przeszkody epistemologiczne
- Jak wyjść poza dualizm przydatności i szlachetności dyskursu?
- Jak funkcjonować między zagęszczeniami i rozproszeniami znaczeń?
- W stronę transdyscyplinarności?
- Przeszkody i koniec alibi na zamknięcia poznawcze
- Iluzoryczne obrony, powierzchowne krytyki i chybione reformy
- O groźbach rozwijania wiedzy pod dyktando trzeciej ręki
- O (nie)redukowalności sporów i różnic racji i interpretacji
- O problematyczności kompetencji czytania akademickiego
- Czy i jak da się uwolnić humanistykę od poglądów i szkół?
- Jak można na nowo oprzyrządować refleksję humanistyczną i odnieść ją do nowych wymiarów procesów twórczych?
- Między rozproszonymi śladami i zastygłymi powidokami znaczeń
- Zakończenie
- Humanistyczne wyzwania (nie)zrównoważenia procesów i praktyk społecznych (panorama tropów dwoistości/dual-process theory)
- Wstęp
- Przeciw dominującym wizjom strategii poznawczej
- O iluzjach doskonałości w dominujących trybach instytucjonalizacji nauki
- O narastaniu złożoności zjawisk jako wyzwaniu humanistycznym
- O pojęciu podwójnych (dwoistych) procesów
- Między instytucjonalizacją i intelektualizacją dyskursu
- Zamiast zakończenia: akcenty posłania dla przyszłości w postulowanej strategii rozwoju i samokształcenia
- Wybuchowe idee dla pedagogiki i edukacji a procesy rozwoju duchowego
- Wstęp
- Jak szukać wybuchu? I co to jest wiedza wartościowa?
- Jurij Łotman, Hermann Hesse i poza nich
- Trzy typy wybuchów
- Pięć postaci efektu wybuchowego
- Wybrane przykłady kolejnych form wybuchowości
- Wybuch z odkrycia pandemii bezrefleksyjności
- Zamiast zakończenia
- Transformacje i ich dominanty: między dynamiką i strukturą procesualności
- Wstęp
- Pole profesjonalności metapedagogicznej
- Sprzężenia zwrotne i przemieszczenia dominanty przykłady
- Transwersalność, oscylacja, dwoistości
- O dwoistych dominantach w procesie rozwoju psychospołecznego
- O pułapkach zbyt tradycyjnych ujęć relacji między czynnikami
- Wyzwania przełomu antypozytywistycznego w rozumiejącym wyjaśnianiu procesu
- Troska o efekt wybuchowy w transformacji
- O wadze przymierza interakcyjnego
- Ograniczenia transformatywności oddziaływań
- Transformacja jako autotransformacja
- Zakończenie
- Przekroje profesjonalności: reprezentacje versus transformacje
- Wstęp
- Ku antropologii działania
- Kwestia inwariantów i regularności
- Teatralizacja, metaforyzacja i zmiana biegu życia
- Transformacje pracy zależne od wiedzy
- Cielesność jako reprezentacja i medium transformacyjne
- Implikacje reprezentacji/transformacji w kontekście tańca
- Instalacje jako ograniczenia transformacji
- Przedmioty techniczne jako medium upodmiotowienia
- Kwestia niewidzialności i milczącego charakteru transformacji
- Gesty techniczne i ich przemiany
- Przejścia przez poziomy (style) profesjonalne aktywności
- Analogie w służbie transformacji
- Uwagi na zakończenie
- Wartości między kulturą symboliczną, życiem społecznym i tożsamością ludzką
- Wstęp
- Kultura i uobywatelnienie
- O wyzwaniu ekologii ludzkiej
- Złożoność równoważenia relacji
- O poziomie zmiany metawzorca
- Przekroje pojęcia tożsamości
- Koło hermeneutyczne uwikłań działania komunikacyjnego
- Troska o dynamizmy inicjacyjne rozwoju
- O wadze pozyskania do współdziałania
- Zamiast zakończenia
- O pozorach i innych ułomnościach form i postaci wpływu w kulturze (perspektywa zadań dydaktyki humanistycznej)
- Wstęp
- Kultura jako niewidzialna gleba duchowa / środowisko znaczeń
- Typy nastawień kulturowych
- Ontologia zdolności do oporu
- Waga postaciowania wpływu
- Logika nadmiernie udanej socjalizacji
- Dialog jako zróżnicowane strategie perswazji kulturowej
- Niezdolność do konsumpcji w kulturze
- Poziomy wywrotowej dynamiki wpływu i jego estetyzacji
- Typy postaw nauczycielskich i generowanych przez nie interakcji
- O komunikacji w warunkach niemocy kontrolowania wpływu
- Nastawienia jako przeszkody racjonalności
- Komunikacja dydaktyczna jako bycie w drodze
- Etyczna odpowiedzialność za udział w komunikacji
- Jak odzyskać wartość pojęcia autorytetu?
- O stopniach trudności interakcyjnych w edukacji
- Pułapki symulacji wpływu
- Stopnie realności wpływu
- Afirmacja wpływu błędów
- O złożoności wpływu w rolach społecznych
- Wartość wpływu podręczników
- Powidoki w relacjach edukacyjnych
- Pułapki i pułapy jakości czytania
- Uwagi na zakończenie
- Wielkie Pokolenie Heleny Radlińskiej (z perspektywą międzypokoleniową w tle)
- Wstęp
- Uwagi o różnicach pokoleniowych wśród elity intelektualnej w Polsce niepodległej
- Postawa kompletna dziesięć zadań Wielkiego Pokolenia w pedagogice polskiej
- Wartości intelektualne i ich wspólnota wdrożeniowa
- Zamiast zakończenia
- Edukacja jako proces. Alfred N. Whitehead i jego krytyczne idee dla pedagogiki
- Wstęp
- Uwagi o recepcji myśli
- Dziesięć tropów ugruntowujących perspektywę czytania wobec prac Whiteheada
- W stronę idei konkrescencji
- Fazy edukacji a cykl rozwoju człowieka
- Dipolarne relacje wewnętrznego rytmu edukacji
- Spór o obiekty wieczne jako transaktualne
- Zamiast zakończenia
- Postscriptum
- Profile Barbary Skargi. Historia idei metafizyka pedagogika wspólnota etyczna
- Wstęp
- Widmo Gułagu jako wyzwanie filozoficzne i kontekst etyczny
- Pytanie o horyzont wspólnotowości w postawie Barbary Skargi
- Barbara Skarga i jej metafizyka pedagogiczna
- Paradoks ontologii wdzięczności wystąpienie w Łazienkach na wieczorze wspomnień
- Zamiast zakończenia: filozofia jako styl życia i przezwyciężania doświadczenia
- O potrzebie wyższej postawy wobec tragiczności. Tragizm i zło u Barbary Skargi
- Wstęp
- Wyzwanie duchowe tragiczności
- Paradoksalne uwikłanie w pułapkę zła
- Myślenie poza nieszczęściem
- Przekroje problemowe zła i tragizmu trop główny
- Głos Barbary Skargi z wnętrza doświadczenia
- Etyczna perspektywa Barbary Skargi
- Tragizm i ironia: o groźnym przymierzu
- Pułapka bezrefleksyjności
- Lekcja etyczna Barbary Skargi
- Zamiast zakończenia: diaboliczna presja patosu
- Patos inauguratywności. Co dał Cezary Wodziński, czytając Heideggera, najnowszej filozofii polityki?
- Wstęp
- Wyzwanie enigmy polityki
- Wydarzenie dzieła
- Bezradność Heideggera wobec polityki?
- Miejsce zagęszczenia semantycznego
- Przekleństwo patosu w polityce
- Zamiast zakończenia: dociekanie warsztatu
- O ratunku dla życia duchowego w doświadczeniu uchodźcy (w kontekście ukraińskim)
- Wstęp
- Między przetrwaniem i odrodzeniem
- Skala cierpienia
- Przewartościowanie źródeł wsparcia
- Praca z traumą
- Niezbędna energia życiowa
- Zamiast zakończenia: odmowa rezygnacji z siebie
- W stronę normatywnego metawzorca efektu pogranicza
- Wstęp
- O drodze dowartościowania pogranicza w pedagogice
- Normatywne przeszkody wobec pogranicza
- Efekt pogranicza i jego konteksty
- Idea metawzorca w transformacjach społecznych
- Zamiast zakończenia
- Edukacja w trosce o efekt pogranicza międzykulturowego (panorama tropów i profili humanistycznych w retrospekcji)
- Wstęp
- Bachtinowska wizja kultury i edukacji nasycanej różnicą
- Efekt pogranicza dzięki rozwojowej decentracji: Jean Piaget i Jürgen Habermas
- Hans-Georg Gadamer i trzy typy dialogu z uwikłaniem w ukryty program stosunku do Innego
- Martin Buber i typy wspólnot wiary dla przezwyciężania trudności otwarcia na pogranicze poprzez ekumenizm
- Hermann Hesse i troska o szansę wybuchowego przeżycia, przebudzenia i przemiany wewnętrznej
- Danuta Mostwin i pogranicze jako trzecia wartość tożsamości w obcym środowisku: poza getto i tygiel jako iluzoryczną alternatywę
- Marta Urlińska i eksperyment ze szkołą polską na Łotwie jako wyzwanie efektu pogranicza w podwójnej/potrójnej presji automatyzmów odniesienia kulturowego
- Florian Znaniecki i antagonizmy świata dorosłych wymagające efektu pogranicza u dzieci
- Strategie normatywne stosunku do tradycji, wolności i zmiany
- Niepełnosprawność i efekt pogranicza w stronę logoterapii Viktora E. Frankla
- Zamiast zakończenia: wymóg zespolenia w koło hermeneutyczne dynamicznej hybrydy z gotowością do ironii metawzór Barbary Skargi
- Postscriptum: nowe warunki powstawania tożsamości w dynamice prefiguratywnej według Margaret Mead
- Między fetyszem i pozorem: humanistyczne przesłanki dobrej edukacji przeciw praktycznie wdrażanym jej kontrapunktom
- Wstęp
- Jak sytuować dobra edukacji?
- Szkoła jako źródło zagrożeń
- Pułapy i pułapki redukcji dobra edukacji
- Barbarzyństwo doraźnego wyniku
- Procesualność dobra w drodze
- W stronę dobra przyszłości
- Zamiast zakończenia
- Oblicza nauczyciela jako człowieka kultury (przegląd tropów w retrospekcji)
- Wstęp
- O znaczeniu osobowości nauczyciela
- O potrzebie pasji twórczej
- Waga postawy przebudzenia duchowego
- W stronę desocjalizacji
- Paradoks ułomnego oddziaływania
- Nauczyciel jako strażnik braku
- W poszukiwaniu typologii postaw
- Autorytet poza zabobonami
- W stronę dialogiczności
- Zmiana realności bycia w relacji
- Zamiast zakończenia: w stronę horyzontu myśli
- Edukacja między kulturowym kanonem i przyszłością: klasyka i jej wartość dydaktyczna
- Wstęp
- Przyszłość przyspiesza i zaskakuje, także boleśnie
- Codzienność jako wróg przyszłości
- Jak funkcjonuje kultura symboliczna?
- O możliwości pochwały klasyki poza klasycyzmem
- Biurokratyczne ingerencje w żywą tkaninę tekstów
- Między konserwatywnym i liberalnym traktowaniem tradycji w kulturze
- Między społecznym radykalizmem i dekonstrukcją dialogiczną kultury
- Iluzje i pułapki kanonizacji treści kulturowych
- Wnioski: o postawach kulturowych w dydaktyce
- O przełomowym znaczeniu Floriana Znanieckiego dla humanistyki (otwarcie debaty)
- Wstęp: podziękowania
- Wyznanie autora
- Wiodące idee analityczne
- Wyzwania do podjęcia
- O strategii myślowej Znanieckiego
- Przełomowe akcenty u Znanieckiego
- Zamiast zakończenia
- Perspektywa czytania Floriana Znanieckiego jako klasyka (z Paulem Tillichem w tle)
- Wstęp
- O paradoksie klasyków humanistycznych
- Wyostrzone wątki postawy Floriana Znanieckiego
- Źródła przeoczeń poznawczych
- Odniesienia do Paula Tillicha
- Zamiast zakończenia
- W stronę humanistyki stosowanej
- Wstęp
- O potrzebie życiodajnych sprzężeń zwrotnych
- Poszukiwanie dyskursu wyzwania metodologiczne
- Dojrzewanie do nowej kultury praktyki
- Przykłady inspiracji i nowych narzędzi dla interwencji praktycznej
- Rozmowa o książce Humanistyka stosowana (pytania red. Gabriela Leonarda Kamińskiego)
- Biegunowość/dwoistość rozwoju w dynamicznej strukturze fazy starości (wyzwania teoretyczne i życiowe)
- Wstęp
- Strategia analizy
- W poszukiwaniu nowego metawzorca struktury i dynamiki wewnątrzfazowej
- Problem profilu pionowego residuów starości i zadań rozwojowych
- Wyzwanie drugiego moratorium rozwojowego zamiast dziewiątej fazy
- W trosce o odraczanie starości
- Zakończenie
- Starość i jej wyzwania rozwojowe (w świetle krytycznego odczytania modelu Eriksona i jego recepcji)
- Wstęp
- Starość a emerytura wyzwania tempa zmiany społecznej
- O błędnym widzeniu struktury faz życiowych
- Pytanie o psychologię rozpaczy
- Zadania rewitalizacji
- Wartość metafory życia jako brania wiatru w żagle
- O zmiennej funkcji emocji
- W stronę nowej ekologii starości
- O trzech nieobecnościach twórczej starości
- Zamiast zakończenia: wyzwanie ponownych narodzin w starości
- Stefan Szuman czytany na nowo (perspektywa poeriksonowska)
- Wstęp
- Przykład z żywieniem nadziei
- Zaplecze rozważań
- Pole problemowe
- Zaangażowanie pedagogiczne
- Uwikłanie w przeszkody poznawcze
- Zarys śladów przełomu
- Złożoność jako dwojakość
- Zamiast zakończenia
- Między filozofią i pedagogiką społeczną (rys autobiograficzny z długiem wdzięczności w tle)
- Wstęp
- Kilka tropów rozwojowych
- O transformacjach w porządku oscylacji strukturalnej: wyzwania pedagogiczne (tezy)
- Refleksyjne pogłębianie analizy
- Przełom antypozytywistyczny
- Oscylacje i ich typy
- Rozmowa: O dwoistości i pedagogice Heleny Radlińskiej (z profesorem Lechem Witkowskim rozmawia Sławomir Iwasiów)
- Zamiast zakończenia
- Myślenie na krawędzi (epoki): Fenomen filozoficzny Zdzisława Cackowskiego na dziś
- Wstęp
- Wyjątkowość profilu: trop frankofoński
- Przeciw ortodoksji dychotomizacji
- Przeciw perspektywie (auto)biograficznej marksisty
- Upominanie się o dojrzałą narrację pedagogiczną
- Waga perspektywy ekologicznej i pułapki Scylli i Charybdy
- Zamiast zakończenia: zmiana filtrów lektury
- Jak i dlaczego jest (nie)możliwa pedagogika krytyczna w Polsce (esej metakrytyczny z Henrym A. Giroux w tle)
- Wstęp
- Między współczesnością i tradycją w krytycznej recepcji
- O początkach otwarcia na pedagogikę krytyczną Giroux
- O stanie aktualnym recepcji Henryego A. Giroux w Polsce
- Horyzont krytyczny niedawnego podręcznika akademickiego
- O opóźnieniu krytycznej pedagogiki pracy
- Próba hermeneutyki krytycznej i radykalnej
- Zamiast zakończenia: cztery listy
- Postscriptum
- W MIEJSCE PODSUMOWANIA
- Słowo wprowadzenia
- Cztery ligi w humanistyce polskiej
- Wstęp
- Pierwsza liga
- Druga liga
- Trzecia liga
- Czwarta liga
- W nauce gorzej niż w sporcie
- Cztery przestrzenie autorytetu
- Ligowy los młodych pracowników nauki
- Mgła ministerialnej niewiedzy
- Równość i różnice w humanistyce i naukach społecznych w kontekście reformowania uniwersytetów Polsce (dwanaście grzechów głównych)
- Wstęp
- Własna perspektywa krytyczna autora wobec realiów nauki
- Doktor Gowin ma głos na scenie Nauki?
- Namiętna misja historycznej zmiany
- Fałszywe uwznioślanie działań
- Konsekwencja za wszelką cenę?
- Strategia rzekomej poprawy systemu poprzez wygodę zarządzania
- Skrajnie segregacyjna wizja nauki
- Czynienie umownych silnych zakładnikami pozornie słabszych
- Kamerdynerski punkt widzenia
- Wewnętrzna sprzeczność retoryki
- Brak rozeznania w realiach patologii
- Odmowa widzenia szkodliwości wielu rozwiązań
- Uzurpacja wyższości politycznego statusu
- Sztuczne eskalowanie różnic z nadzieją na ukrytą równość
- Zamiast zakończenia
- Postscriptum: mój zbuntowany pesymizm (sprzed ćwierćwiecza)
- Stanisław Zbigniew Kowalik, Posłowie
- Miejsca pierwodruku
- Bibliografia
- Spis nazwisk
- Title:Eseje zbuntowane. Horyzont metahumanistyki i transdyscyplinarności
- Author:Lech Witkowski
- ISBN:978-83-242-6878-8, 9788324268788
- Date of issue:2025-09-30
- Format:Ebook
- Item ID: e_4l1n
- Publisher: Wydawnictwo UNIVERSITAS