Historia i archeologia
Jakub Gałęziowski, Martin Gumiela, Krzysztof Jasiecki, Mariusz...
Firmy polonijne wzbudzały żywe zainteresowanie, najpierw dziennikarzy i ekonomistów, następnie historyków. Choć odpowiadały za niewielki procent zatrudnienia i PKB ówczesnej Polski, to przyciągały uwagę jako zjawisko wyjątkowe w PRL i całym bloku radzieckim - enklawa zachodniego kapitału i rynkowych reguł gry wewnątrz komunistycznej gospodarki. Od lat 90. widzimy też w nich zapowiedź i pionierów gospodarczej transformacji, która dogłębnie przeobraziła Polskę i inne kraje naszej części Europy. Książka Wyłom w systemie? oferuje całościowe, systematyczne i wieloperspektywiczne spojrzenie na historię firm polonijnych. Czyni to w umiejętny i nowatorski sposób, łącząc wyniki badań archiwalnych, kwerend prasowych oraz analizy zastanych i wywołanych dokumentów osobistych - relacji i wspomnień przedsiębiorców i pracowników tych firm. (...) Stanowi wkład zarówno w historiografię najnowszych dziejów Polski, jak i historię socjalistycznej gospodarki i jej transformacji (...). Jako studium szczególnego przypadku socjalistycznej przedsiębiorczości może być interesująca także dla ekonomistów, socjologów i antropologów gospodarki. Dobrze wpisuje się w nowe chronologie XX wieku, podkreślające przełomowe znaczenie wydarzeń z lat 70., i w historie ,,długiej transformacji", której korzenie sięgają znacznie głębiej niż do 1989 r. Prof. dr hab. Dariusz Stola Autorzy: Jakub Gałęziowski, Martin Gumiela, Krzysztof Jasiecki, Mariusz Jastrząb, Jerzy Kochanowski, Lars Fredrik Stöcker, Stephanie Weismann
Wymuszona współpraca czy zdrada? Wokół przypadków kolaboracji Żydów w okupowanym Krakowie
Alicja Jarkowska-Natkaniec
Książka omawia zagadnienie kolaboracji Żydów z władzami niemieckimi w Krakowie w latach 1939-1945 ze szczególnym rozróżnieniem na trzy kategorie współpracy: zinstytucjonalizowanej, indywidualnej i agenturalnej. Autorka analizuje te kwestie w odniesieniu do funkcjonowania takich instytucji jak Judenrat, Żydowska Służba Porządkowa i JUdische UnterstUtzungsstelle fUr das Generalgouvernement oraz tzw. siatki Diamanta. Walorem książki jest przede wszystkim wnikliwa i krytyczna analiza źródeł archiwalnych. Omawiany problem na przestrzeni lat obrósł bowiem wieloma legendami wpisującymi się w retorykę antysemicką. W pracy wielokrotnie padają trudne pytania dotyczące moralności jednostki w dobie Holokaustu. Autorka nie pretenduje jednak do wyjaśnienia wszystkich wątków, zwracając uwagę na potrzebę interdyscyplinarności badań nad zjawiskiem kolaboracji. Zagadnienie, którym zajmuje się Alicja Jarkowska-Natkaniec, wymaga nie tylko odwagi badawczej, ale też dojrzałości warsztatowej oraz erudycji, głównie ze względu na nie najlepszą jakość podstawy źródłowej, lecz również niebezpieczeństwo utrwalonych klisz ocennych, w tym klisz pamięci i postpamięci, wreszcie polityki, ideologii czy antysemityzmu, które czerpią wyraziście z wykrzyknienia "żydowski kolaborant". Polski kolaborant jeszcze jakoś tam ujdzie, ale żydowski na pewno nie, bowiem to w istocie "ten obcy", dodatkowo z łatką "żydokomuny"... Z recenzji prof. dr. hab. Jacka Chrobaczyńskiego Praca o kolaboracji Żydów z niemieckimi władzami w okupowanym Krakowie mogła powstać dopiero po odtajnieniu i opracowaniu przez krakowski oddział IPN spuścizny po komunistycznych służbach specjalnych. Podstawą ustaleń Alicji Jarkowskiej-Natkaniec są bowiem materiały śledcze i procesowe dotyczące kolaboracji polskich i żydowskich mieszkańców Krakowa oraz dochodzenia w sprawie niemieckich policjantów i urzędników w czasie okupacji działających w mieście. Tego typu materiały są bardzo trudne do analizy historycznej, szczególnie w sytuacji dużego dystansu czasowego, gdy żaden z przesłuchiwanych nie może swoich zeznań odwołać bądź uzupełnić. Pułapki czekające na badacza są zatem liczne. Jak z tego wybrnąć i czy autorka podołała temu zdaniu? Moim zdaniem tak, gdyż wybrała jedyną prawidłową metodę badawczą: brać za pewnik tylko te informacje, które znajdują potwierdzenie w kilku, całkowicie odrębnych źródłach. A że wynik będzie wówczas mniej imponujący, mniej będzie przestępców i ich dowiedzionych zbrodni - cóż, taka dola uczciwego historyka. Z recenzji prof. dr. hab. Andrzeja Żbikowskiego
Wyobrażenia przeszłości. Polsko-niemieckie miejsca pamięci
Robert Traba, Hans Henning Hahn, Maciej Górny,...
Metaforycznie rozumiane miejsca pamięci - minione wydarzenia, dawne symbole i postaci - są historycznymi fenomenami, które stają się punktami krystalizującymi nasze zbiorowe wyobrażenia o przeszłości. Przez ostatnie ponad ćwierć wieku, za sprawą Pierre'a Nory, w kulturze europejskiej miejsca pamięci rozumiane i badane były głównie na podstawie doświadczeń jednego narodu. Na ile rozumienie obrazów przeszłości zmienia się, gdy spojrzymy na nie z perspektywy historii wzajemnych oddziaływań dwóch sąsiadujących ze sobą od ponad tysiąca lat społeczeństw? Takie pytanie legło u podstaw polsko-niemieckiego projektu, w którym wzięło udział 117 autorów z sześciu europejskich krajów. W efekcie powstało liczące ponad 5000 stron, w języku polskim i niemieckim, dziewięciotomowe dzieło Polsko-niemieckie miejsca pamięci (Warszawa/Paderborn 2012-2015). Jest to opowieść o Polsce i Niemczech, o wzajemnych relacjach i sposobach ich pamiętania. Dziś oddajemy w Państwa ręce jego skrócone, internetowe wydanie. Liczymy, że zaprezentowany wybór miejsc pamięci trafi do szerokiego grona czytelników i być może skłoni do sięgnięcia do pełnej, oryginalnej edycji. W efekcie stanie się podstawą debaty nie tylko o historii, lecz również o mechanizmach konstruowania przeszłości w kontekście realnych wydarzeń i nadawania im współczesnych znaczeń w zależności od sytuacji politycznej i społecznej. Robert Traba Wydanie e-booka było możliwe dzięki wsparciu Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Centrum Badań Historycznych Polskiej Akademii Nauk w Berlinie
Kamila Gęsikowska
Seria: Historia i Teoria Kultury (2), ISSN 2719-9010 Książka poświęcona jest programowi i działalności Polskiego Towarzystwa Teozoficznego na Śląsku Cieszyńskim w latach 1919–1931 (okres największej aktywności, także wydawniczej, tej organizacji). Stowarzyszenie to, działające przez większą część swego istnienia po czeskiej stronie granicy i formowane przez lokalne uwarunkowania historyczno-kulturowe, wypracowało szczególny program, którego istotnym punktem było zagadnienie „wyższej kultury duchowej”.
Неоткрытые открытия или Кто это придумал?
М. Рабинович
Узнайте неизвестное об известных открытиях и их первооткрывателях! Все мы со школьной скамьи знаем, что Колумб открыл Америку, Кук 2014 Австралию, а Ньютон 2014 автор трех знаменитых законов. Это аксиома. Но истории известен феномен «множественного открытия», когда изобретателя по каким-то причинам забывали, а его открытие приписывали другому человеку. Эта книга расскажет, кто на самом деле открыл Америку, нашел вакцину от полиомиелита, изобрел радио, телефон, электронное телевидение и паровоз, кто автор метода решения кубических уравнений и периодической системы химических элементов2026
Ю. Пернатьев
Никола Тесла 2014 уникальная и неординарная личность в истории мировой науки. Его научная деятельность и личная жизнь породили множество мифов, загадок и легенд. По сей день в точности не известно, где правда, а где выдумка в жизнеописаниях одного из самых талантливых изобретателей и мистификаторов XIX-XX столетий. Чудаковатость Теслы проявлялась во многом: он почти всегда ходил в перчатках и патологически боялся микробов. Предпочитал обедать в одиночестве. А прогуливаясь по улице, мог ни с того ни с сего сделать сальто или, остановившись на аллее парка, продекламировать отрывок из «Фауста». Тесла утверждал, что он черпает свои феноменальные знания из огромной библиотеки Вселенной... Говорят, гениальность граничит с безумием. Так чего же было больше в знаменитом ученом 2014 странных и порой пугающих фобий или истинного таланта?
Z czego się śmiano w średniowieczu?
Aleksandra Niedźwiedź
Średniowiecze wcale nie było tak ponurą epoką, jak nam się powszechnie wydaje. W kulturze i mentalności tamtych czasów było dużo miejsca na kpinę, parodię czy śmiech. Aleksandra Niedźwiedź odkrywa przed nami tajemnice... poczucia humoru w wiekach średnich. Średniowiecze kojarzymy z ciemnymi wiekami – epoką fanatyzmu religijnego, biedy, zapaści intelektualnej i wszechogarniającej przemocy. Od dłuższego czasu historycy pokazują, że obraz ten jest fałszywy, a wieki średnie to okres pełen kontrastów i ważkich osiągnięć. Równolegle do żarliwości chrześcijańskiej występowało bowiem karnawałowe szaleństwo, a symbolem tych czasów może być zarówno okuty w blachy rycerza, jak i... błazen. Świat średniowieczny widziany w krzywym zwierciadle zasiedlany jest przez różne postacie – wagantów, fantastyczne stworzenia, małpy udające rycerzy czy alchemików, grzesznych duchownych, karykaturalne diabły i przedstawienia z wielkich gotyckich katedr, które w żaden sposób nie pasują do powagi miejsc w których się znajdują... „Z czego się śmiano w średniowieczu?” to przewodnik po najważniejszych tropach humoru wieków średnich. Autorka z uwagą czyta teksty literackie, ale patrzy też na ich marginesy – żartobliwe rysunki zdobiące rękopisy mówią bowiem tak samo wiele o mentalność ludzi żyjących kilkaset lat temu, jak podniosłe romanse czy dumne kroniki. Aleksandra Niedźwiedź – magister historii sztuki, absolwentka Uniwersytetu Warszawskiego, a także licencjonowany przewodnik miejski po Warszawie. Z zawodu dziennikarka. Od zawsze pasjonuje się historią, szczególnie kulturą dojrzałego średniowiecza oraz epoką stanisławowską. Współpracuje z portalem Histmag.org od 2016 roku. Miłośniczka kryminałów, starych filmów i spacerów po Warszawie.
Artur Lis
Ciekawe opracowanie autorstwa dr. Artura Lisa, poświęcone historii parafii Włostów, oparte na analizie materiałów źródłowych, tj.: rękopisów wizytacji kanonicznych, przeprowadzonych w parafii w latach: 1604 1764.