Archiwum społeczne w bibliotece

Czy ważne jest dla nas dziedzictwo kulturowe, w tym to nam najbliższe, lokalne, znajdujące się w naszych małych ojczyznach?

Polacy uważają dziedzictwo kulturowe za ważne

Według raportu ,,Segmentacja Polaków wobec dziedzictwa", sporządzonego w 2021 roku przez Narodowy Instytut Dziedzictwa, w większości Polacy (78%) uważają dziedzictwo za ważne dla społeczeństwa, a sam termin ,,dziedzictwo" kojarzony jest z materialnymi i niematerialnymi zjawiskami, w tym z przekazami ustnymi. Z analizy wynika również, że 36% z nas to orędownicy dziedzictwa, dla których przeszłość ma znaczenie, ponieważ buduje tożsamość, dlatego też powinno być otoczone opieką.

Nie dziwi więc popularność genealogii. Wiele osób się nią pasjonuje, a proces poszukiwania przodków nierzadko jest nawet uzależnieniem - z którym wcale nie trzeba walczyć.

Czym jest archiwum społeczne w bibliotece?

Archiwum społeczne w bibliotece to miejsce, w którym gromadzi się, przechowuje i udostępnia dokumenty, zdjęcia i inne materiały dotyczące historii lokalnej społeczności. Tego rodzaju inicjatywa pozwala mieszkańcom uczestniczyć w procesie dokumentowania przeszłości i tworzenia wspólnego dziedzictwa kulturowego.

W odróżnieniu od tradycyjnych archiwów to społeczne ma bardziej otwarty charakter - społeczność decyduje, które materiały są istotne i warte zachowania dla przyszłych pokoleń. W bibliotece archiwum społeczne staje się przestrzenią integracji, dialogu i wymiany wspomnień.

Materiały w archiwum społecznym mogą obejmować:

• stare fotografie i pocztówki,
• rękopisy, listy i pamiętniki,
• mapy i plany,
• wycinki z lokalnych gazet,
• nagrania audio i wideo,
• relacje ustne mieszkańców.

Co więcej, powstają archiwa społeczne ulic, dzielnic, zakładów pracy, szkół, a nawet konkretnych budynków.

Dlaczego warto tworzyć archiwa społeczne w bibliotekach?

Waldemar Chorążyczewski, historyk specjalizujący się w archiwistyce, pisał o tym zjawisku tak:

,,Archiwa społeczne są faktem i będą się rozwijać jako zjawisko. Są one bowiem koniecznością w epoce różnorodności, historii zantropologizowanej, wielości spojrzeń w przeszłość, wielości pamięci, mikrohistorii, poszukiwania takich przekazów źródłowych, w których odbija się mentalność człowieka. W tym sensie archiwa społeczne są dzieckiem swego czasu, fenomenem współczesnej nam kultury".

Czym zatem jest archiwistyka społeczna i archiwum społeczne?

Zaskakujące jest powodzenie archiwów społecznych, to, jak rozrastają się w coraz to nowsze i szersze sieci. Pozytywnym efektem tego zjawiska jest zainteresowanie, jakie budzą w lokalnych społecznościach, w których pełnią funkcję integrującą - budują na nowo poczucie wspólnoty opierając się na pamięci przeszłości i osobistych doświadczeniach.

Sprawiają, że każdy mieszkaniec może się poczuć dostrzeżony i zostać wysłuchany, pod warunkiem że uchyli rąbka tajemnicy i przekaże rodzinne fotografie, filmy, dokumenty, mapy lub nagra opowieści.

Jak zbudowano archiwum społeczne w Kaliszu?

Archiwa powstają często jako inicjatywy oddolne, wynikające z potrzeby członków społeczności, którzy, jak w Kaliszu, zaczęli przynosić do miejscowej biblioteki rodzinne pamiątki, fotografie, listy, dzienniki.

Jakie ciekawe przedmioty przynosili mieszkańcy Kalisza? Chociażby laurki narysowane przez dzieci, telegramy, zdjęcia, paszporty, potwierdzenia szlachectwa z XIX wieku, świadectwa urodzenia, cenzurki szkolne, książeczki wojskowe czy świadectwa pracy.

Miejska Biblioteka Publiczna im. Adama Asnyka w Kaliszu wyszła naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców i założyła Społeczne Archiwum Kaliszan. Jak pisała Monika Sobczak-Waliś ze wspomnianej kaliskiej placówki w artykule zamieszczonym w Biuletynie EBIB, jednym z założeń SAK było stworzenie miejsca, które będzie nie tylko gromadziło i przechowywało dokumenty, ale też stanowiło przestrzeń do rozmów dla wszystkich zainteresowanych historią Kalisza.

Tak też się stało, na przykład w postaci spotkań przywracających pamięć o zapomnianych i ważnych mieszkańcach. Jednym słowem, archiwum społeczne to nie tylko miejsce w internecie z zasobami dotyczącymi lokalnego dziedzictwa, ale przede wszystkim żywa inicjatywa, aktywizująca mieszkańców i angażująca ich wokół wspólnej sprawy.

Jeśli chcesz na bieżąco śledzić informacje biblioteczne, dołącz do newsletter BIBLIO!