Details zum E-Book

Poliglotyzm wielkich romantyków polskich (Mickiewicz, Słowacki, Krasiński)

Poliglotyzm wielkich romantyków polskich (Mickiewicz, Słowacki, Krasiński)

Marek Piechota

E-book

W Przedsłowiu prezentowanej publikacji wykazano, że bogactwo języka poetyckiego wielkich twórców zależało też od wielości języków obcych, w których studiowali, czytali, zachwycali się dokonaniami poetyckimi autorów wywodzących się z innych kultur i tradycji. W wieku XIX, gdy naród funkcjonował bez państwa, troska o język ojczysty miała zgoła inną wymowę niż we współczesnej „globalizacji”. Rozdział poświęcony „fantazjom” etymologicznym romantyków ukazuje fenomen łatwości, z jaką Mickiewicz i Słowacki ulegali przeświadczeniu, że najbardziej fantastyczne etymologizowanie w dowolnym języku można traktować na równi z dociekaniami stricte naukowymi jako narzędzie poznania rzeczywistości i pozarzeczywistości.

Mickiewicz zrazu opanował język polski, łacinę, francuski, rosyjski, włoski, niemiecki i białoruski. O ukraińskim, litewskim, hebrajskim i jidysz wolno powiedzieć, że znał poszczególne słowa, nie studiował tych języków ani w tych językach. Z lat studiów w Wilnie trzeba dodać grekę i angielski. Po niemiecku słuchał wykładów Hegla w Berlinie, po łacinie i po francusku sam wykładał filologię klasyczną w Lozannie i literaturę słowiańską w Paryżu (w Collège de France). Przyznawał się nadto do znajomości języka czeskiego. Może znał też podstawy serbskiego, był ekspertem w zakresie cerkiewno-słowiańskiego, u schyłku życia uczył się mówić i pisać po turecku, co daje ponad 11 języków.

Słowacki nieco ustępował Mickiewiczowi, opanował bowiem 9 języków: francuski, na równi z polskim, grekę, łacinę, rosyjski i niemiecki (na poziomie szkolnym) – z łaciny świetnie tłumaczył, w rosyjskim dobrze się porozumiewał, po niemiecku studiował dzieła romantyków tego obszaru językowego (głównie Goethego i Schillera), doskonalił znajomość angielskiego. Poznał hiszpański, początki wymowy arabskiego. Lektury w językach obcych stanowiły istotny element inspiracji dla własnych dzieł (Shakespeare, Calderón de la Barca).

Krasiński wypadł skromniej, jako urodzony paryżanin i arystokrata władał francuskim z większą biegłością niż polszczyzną, najkunsztowniej spośród tej wielkiej trójki twórców. W domu rozpoczął naukę kolejnych języków, które doskonalił w szkole i na prywatnych korepetycjach: łaciny i greki, niemieckiego, arabskiego i angielskiego. Opanował też język włoski (to 8 język), natomiast nigdy nie przyznał się do znajomości rosyjskiego.

Poliglotyzm romantyków polskich ukazano w prezentowanej publikacji na tle niepokojącej kwestii współczesnego zaniku obfitości języków naturalnych; uczeni alarmują, że wymierają w tempie jeden język co dwa tygodnie. Czarne scenariusze wieszczą wyginięcie 90% języków do końca XXI wieku; zastąpią je powszechnie używane narodowe lub globalne. Poligloci także wyginą, gdyż zastąpią ich coraz doskonalsze programy komputerowe. Humanistyka skona kilka godzin później.

Spis treści

 

Przedsłowie / 7

 

Rozdział pierwszy

Jeszcze o „fantazjach” etymologicznych romantyków (Słowacki i Mickiewicz). Preliminaria i dopowiedzenia / 29

1. O pierwszym segmencie zestawienia „»fantazje« etymologiczne romantyków” / 30

2. Kilka uwag o romantycznej etymologii / 41

3. Powrót do fałszywych etymologii / 61

4. Zamiast konkluzji / 64

 

Rozdział drugi

Iloma językami władał „pan Mićkiewicz”? / 65

 

Rozdział trzeci

„Gdybym mówił językami ludzkiemi i anielskiemi […]”. Iloma językami posługiwał się Juliusz Słowacki? / 89

 

Rozdział czwarty

Ograniczony poliglotyzm Zygmunta Krasińskiego? / 115

1. Dygresja o nieoczekiwanej atrakcyjności badań dość powszechnego wśród pisarzy i poetów (nie tylko dziewiętnastowiecznych) zjawiska poliglotyzmu / 119

2. Wczesne dzieciństwo, lata szkolne i uniwersyteckie dziedzica fortuny Krasińskich / 121

3. Praktyki poliglotyczne wieku dojrzałego / 132

4. Konkluzja / 136

 

Rozdział piąty

Jeszcze o zmierzchu obfitości języków i poliglotów / 137

1. Doniesienia o ginących językach / 139

2. Aspekt aksjologiczny wielości języków / 152

 

Aneksy

1. [Adres z okazji nadania tytułu „Członka Honorowego Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza” Profesorowi Józefowi Bachórzowi] / 163

2. Na Jubileusz siedemdziesiątej piątej rocznicy urodzin i pięćdziesięciolecia pracy nauczycielskiej Profesora Józefa Bachórza / 166

 

Bibliografia / 169

Nota bibliograficzna / 183

Indeks osobowy (zestawiła Małgorzata Piechota) / 185

 

Summary / 197

Résumé / 199

  • Titel: Poliglotyzm wielkich romantyków polskich (Mickiewicz, Słowacki, Krasiński)
  • Autor: Marek Piechota
  • ISBN: 978-8-3801-2851-4, 9788380128514
  • Veröffentlichungsdatum: 2016-07-08
  • Format: E-book
  • Artikelkennung: e_07yy
  • Verleger: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego