Helion


Szczegóły ebooka

Mniejszość niemiecka w Polsce Środkowej. Geneza, rozmieszczenie i struktura [od końca XVIII w. do II wojny światowej]

Mniejszość niemiecka w Polsce Środkowej. Geneza, rozmieszczenie i struktura [od końca XVIII w. do II wojny światowej]

Książka jest poświęcona mniejszości niemieckiej w Polsce Środkowej. Mieści się w nurcie badawczym geografii historycznej. Autor podejmuje w niej analizę uwarunkowań osadnictwa niemieckiego i omawia pochodzenie terytorialne, rozkład przestrzenny, przemieszczenia oraz struktury demograficzno-społeczne ludności niemieckiej napływającej do regionu łódzkiego. Druga część publikacji dotyczy problematyki obecności mniejszości niemieckiej rozpatrywanej na płaszczyźnie społecznej i w strukturach Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego. Autor przygląda się także usytuowaniu tej grupy etnicznej w społeczeństwie polskim w kontekście ewolucji poczucia narodowościowego kolejnych pokoleń osadników, ich stosunku do spraw i społeczności kraju osiedlenia oraz procesów integracji i asymilacji w warunkach zmieniającej się sytuacji społeczno-politycznej.

OD AUTORA     11

 

WSTĘP               15

• Zakres merytoryczny i cele pracy 16

• Pojęcia podstawowe i uwagi metodologiczne            17

• Przyczyny migracji zagranicznych                28

• Zakres przestrzenny opracowania 30

 

GENEZA I STRUKTURA PRZESTRZENNA

 

  1. OSADNICTWO NIEMIECKIE NA ZIEMIACH POLSKI ŚRODKOWEJ DO 1815 ROKU             37

• Okres przedrozbiorowy   37

• Lata 1793–1806  47

• Okres Księstwa Warszawskiego    60

  1. OSADNICTWO NIEMIECKIE NA ZIEMIACH POLSKI ŚRODKOWEJ W LATACH 1815–1830              65

• Proimigracyjna polityka Królestwa Polskiego           66

      • System przywilejów i gwarancji                66
      • Działania werbunkowe rządu za granicą                 74
      • Sytuacja gospodarcza w krajach niemieckich         76
      • Osadnictwo niemieckie w kontekście polityki gospodarczej rządu Królestwa Polskiego           78
    • Pochodzenie geograficzne migrantów          80
    • Struktura społeczno-zawodowa osadników               85
    • Rozmiary i rozmieszczenie osadnictwa niemieckiego w latach 1815–1830     89

- Szacunki dotyczące liczby osadników     89

- Osadnictwo niemieckie w przestrzeni regionu      91

  1. OSADNICTWO NIEMIECKIE NA ZIEMIACH POLSKI ŚRODKOWEJ W OKRESIE MIĘDZYPOWSTANIOWYM (1831–1863)      103

• Powstanie listopadowe i jego konsekwencje              103

      • Skutki gospodarcze       106
      • Skala i kierunki migracji popowstaniowej              110

• Polityka migracyjna w okresie międzypowstaniowym           114

• Pochodzenie geograficzne i struktura migrantów      117

• Rozmiary i rozmieszczenie osadnictwa niemieckiego w okresie międzypowstaniowym             119

    • Osadnictwo na obszarach wiejskich         119
    • Osadnictwo w miastach               127
    • Łódź jako ośrodek koncentracji osadników niemieckich    130
  1. MNIEJSZOŚĆ NIEMIECKA NA ZIEMIACH POLSKI ŚRODKOWEJ W LATACH 1864–1918    139

• Zniesienie pańszczyzny i jego skutki            139

• Rozmiary i rozmieszczenie osadnictwa niemieckiego w okresie popowstaniowym      140

      • Przemieszczenia osadników niemieckich               140
      • Liczebność i rozkład przestrzenny mniejszości niemieckiej w świetle wyników spisu z 1897 roku     144
      • Łódź jako główne skupisko ludności niemieckiej w okresie popowstaniowym             152
      • Potencjał ekonomiczny i struktura zawodowa mniejszości niemieckiej        158
      • Mniejszość niemiecka na początku XX wieku         163
    • I wojna światowa               167

- Wysiedlenia ludności niemieckiej            167

- Okupacja niemiecka Polski Środkowej i jej skutki                170

  1. MNIEJSZOŚĆ NIEMIECKA NA ZIEMIACH POLSKI ŚRODKOWEJ W OKRESIE MIĘDZYWOJENNYM (1919–1939)       175

• Pierwsze lata powojenne  175

• Liczba i rozmieszczenie mniejszości niemieckiej     177

      • Ludność niemiecka w świetle wyników spisu powszechnego z 1921 roku   177
      • Ludność niemiecka w latach 30.                182

• Struktura społeczno-zawodowa ludności niemieckiej             194

      • Działalność rolnicza      195
      • Działalność pozarolnicza             198
    • System oświaty narodowościowej                201
      • Szkolnictwo niemieckie w świetle polityki oświatowej      201
      • Szkolnictwo powszechne             205
      • Szkolnictwo ponadpodstawowe                211

 

MNIEJSZOŚĆ NIEMIECKA W KOŚCIELE EWANGELICKIM I POLSKIM SPOŁECZEŃSTWIE

 

  1. MNIEJSZOŚĆ NIEMIECKA W STRUKTURACH KOŚCIOŁA EWANGELICKIEGO      219

• Formowanie się struktur Kościoła ewangelicko-augsburskiego w Polsce Środkowej    219

• Lata 1807–1815   224

• Okres Królestwa Polskiego do powstania styczniowego        226

      • Parafie i duszpasterstwo ewangelickie w okresie przedpowstaniowym        226
      • Utworzenie parafii i budowa świątyni ewangelicko-augsburskiej w Łodzi    230
      • Wierni innych niż ewangelicko-augsburskie wyznań          233
      • Parafie i duszpasterstwo ewangelickie w okresie międzypowstaniowym     234
      • Struktura organizacyjna Kościołów protestanckich na szczeblu ponadparafialnym   238

- Szkolnictwo ewangelickie           240

• Okres popowstaniowy     244

      • Liczebność i struktura ludności protestanckiej     244
      • Ludność narodowości niemieckiej wyznania katolickiego                250
      • Duszpasterstwo i szkolnictwo ewangelickie w okresie popowstaniowym   253
      • Rozmieszczenie ludności ewangelickiej na początku XX wieku        259
      • Duszpasterstwo ewangelickie w łódzkim ośrodku przemysłowym               261
    • Lata wielkiej wojny 1914–1918     267
    • Okres II Rzeczypospolitej                269
      • Obsada duszpasterska i struktura organizacyjna Kościoła ewangelicko-augsburskiego              269
      • Rozmieszczenie i struktura ludności protestanckiej w świetle wyników spisu z lat 1921 i 1931             270

- Łódzki ośrodek duszpasterstwa ewangelickiego  279

- Sytuacja prawna Kościołów protestanckich w II Rzeczypospolitej  282

      • Kościół ewangelicko-augsburski w przededniu II wojny światowej                284
  1. INTEGRACJA SPOŁECZNA I PROCESY ASYMILACJI MNIEJSZOŚCI NIEMIECKIEJ  289

• Poczucie przynależności narodowej osadników niemieckich w XIX wieku       290

      • Separacja przestrzenna i społeczno-zawodowa     291
      • Odrębność religijna       293

• Mniejszość niemiecka a dążenia niepodległościowe Polaków              295

• Stosunki narodowościowe w okresie popowstaniowym        299

      • Uwłaszczenie chłopów i jego konsekwencje          299
      • Antagonizmy narodowościowe w miastach fabrycznych   300

• Proces polonizacji do 1914 roku  301

    • Ewolucja poczucia przynależności narodowej w miastach i na obszarach wiejskich   302
    • Rola duszpasterstwa w procesach integracji i asymilacji  306
    • Konwersja wyznaniowa i małżeństwa mieszane  311
    • Niemieckie szkolnictwo i znajomość języka polskiego     313
    • Antyasymilacyjna polityka władz rosyjskich i świadomość narodowa mniejszości niemieckiej na przełomie wieków 317
  • Okres I wojny światowej 322
  • Mniejszość niemiecka w okresie międzywojennym               325
    • Mniejszość niemiecka w pierwszych latach powojennych               325
    • Polityka mniejszościowa i sytuacja prawna mniejszości niemieckiej po I wojnie światowej      328

- Polityka oświatowa      332

- Samoorganizacja społeczna mniejszości niemieckiej         334

    • Rola Kościoła w kształtowaniu stosunków narodowościowych     337
    • Polityka narodowościowa w latach 30.  343
    • Integracja i asymilacja mniejszości niemieckiej w okresie międzywojennym – próba oceny     345

 

ZAKOŃCZENIE 351

BIBLIOGRAFIA 357

SPIS RYCIN         375

  • Tytuł: Mniejszość niemiecka w Polsce Środkowej. Geneza, rozmieszczenie i struktura [od końca XVIII w. do II wojny światowej]
  • Autor: Tadeusz Marszał
  • ISBN Ebooka: 978-83-8142-752-4, 9788381427524
  • Data wydania ebooka: 2020-09-11
  • Identyfikator pozycji: e_1r0k
  • Wydawca: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego