Filologia

"Cynegetica" Gracjusza Faliskusa czyli polowania w czasach antycznych

Edyta Gryksa-Pająk

Monografia Cynegetica Gracjusza Faliskusa, czyli polowania w czasach antycznych wypełniania lukę badawczą na temat Gracjusza i jego poematu. Główny nacisk położono na relację polowanie-wojna oraz polujący-zwierzyna. W pierwszej części zawarte zostały najważniejsze informacje dotyczące starożytnych polowań, tekstu Cynegetica (Gracjusz, datowanie poematu i jego forma: nawiązania do wypraw wojennych, terminologia dydaktyczna, łowiecka) i wydań dzieła. W drugiej części monografii zaproponowano pierwsze polskie tłumaczenie traktatu Cynegetica z komentarzem filologicznym. Badania koncentrowały się na zastosowanych przez poetę środkach artystycznego wyrazu, zjawiskach językowych, nawiązaniach do starożytnych mitologii i wydźwiękach politycznych dzieła rzymskiego poety.

Czytaj po polsku. T. 16: Władysław Stanisław Reymont:

Zaadapt. i oprac. Magdalena Nowak-Kaczmarek, Paulina Stasiak

Seria: Czytaj po polsku (16), ISSN 2720-5800 Powieść Chłopi, za którą Władysław Stanisław Reymont otrzymał Nagrodę Nobla, składa się z czterech części, odpowiadających porom roku w kolejności: jesień, zima, wiosna, lato. Autor uwzględnił wszystkie pory, jednak akcja powieści obejmuje dziesięć, a nie dwanaście, miesięcy. Początkowo wydawana w odcinkach w "Tygodniku Ilustrowanym", doczekała się także pełnej publikacji książkowej. Była wielokrotnie wznawiana. Miejscem akcji jest wymyślona przez autora wieś Lipce. Utwór ukazuje zainteresowanie Reymonta życiem zbiorowości chłopskiej, a także podporządkowanie się ludności wiejskiej siłom natury. Język utworu, często potoczny, obfituje w elementy dialektalne, niejednokrotnie autor czerpie również z ludowych piosenek i przyśpiewek. Reymont umiejętnie stosuje, niezbyt intensywną, aby nie zniechęcić czytelnika, stylizację gwarową. Pierwszy tom w znacznej mierze przedstawia relację oraz drogę do małżeństwa Macieja Boryny i o wiele od niego młodszej Jagny Dominikówny (Paczesiówny). Powieść zawiera wiele wątków związanych z wiejskimi obrzędami i życiem chłopów. Fragmenty odnoszące się do natury można odczytywać w nowy sposób. Mogą być inspiracją do rozmów o ekologii i zmianach, które zaszły od momentu publikacji utworu do czasów współczesnych.

Désiré Mercier (1851-1926). Wokół kantyzmu i apologii wiary

Aleksander R. Bańka

Postać Désiré Merciera (1851—1926) — belgijskiego filozofa, teologa, kardynała i prymasa Belgii, twórcy neoscholastycznej szkoły lowańskiej i wielkiego odnowiciela tomizmu — na stałe zapisała się w dziejach współczesnej filozofii. Pamiętają o nim zwłaszcza ci spośród przedstawicieli klasycznej filozofii, którzy w odradzającej się w dziewiętnastym i dwudziestym wieku scholastyce widzieli szansę zbudowania nowoczesnej, realistycznie zorientowanej filozofii. Chodziło więc między innymi o to, aby stawić czoła wyzwaniom, które niósł z sobą współczesny idealizm w jego rozmaitych wersjach — zwłaszcza w tej, która wiązała się z szeroko rozumianym dziedzictwem filozofii Kanta. Oczywiście, polemika z kantyzmem była wyzwaniem, którego nie mogła podjąć filozofia scholastyczna literalnie wskrzeszona w nowym, współczesnym kontekście. Problemy kantowskiego krytycyzmu, w tym zwłaszcza transcendentalne, epistemologiczne zorientowanie jego filozofii, nie mogły zostać przemyślane zgodnie z przedkrytycznymi schematami pojęciowymi i modelami interpretacyjnymi, które dawno straciły na aktualności.[...]

Dostojewski i laboratorium idei

Jan Krasicki

Dostojewski filozofem nie był, a jednak problemy filozoficzne nurtowały go całe życie - jako coś bardzo głębokiego, otchłannego, wręcz obsesyjnego. Książka prof. Jana Krasickiego koncentruje się właśnie na tym aspekcie twórczości genialnego rosyjskiego pisarza. Pod swą badawczą lupę jej autor bierze wielkie idee, które znalazły swój wyraz m.in. w "Idiocie", "Braciach Karamazow", "Biesach": stosunek do dobra, prawdy i piękna, napięcie między rozumnością a szaleństwem czy specyficznym dla rosyjskiej kultury "jurodztwem", rozumienie miłości, wolności, a wreszcie kobiecości i męskości. Prof. Krasicki ukazuje, że Dostojewski nie pozostawał dłużnikiem ani zakładnikiem doktryn filozoficznych i teologicznych żywotnych w jego wieku, lecz stawiał swoje pytania i szukał na nie własnych odpowiedzi. Nie był przy tym chłodnym obserwatorem, spekulującym nad konceptami w zaciszu gabinetu - o pochłaniających go ideach, nie tylko myślał, ale całym sobą je przeżywał. Dzięki własnemu doświadczeniu egzystencjalnemu jest ich żywym świadkiem, a nieraz nawet stawał się ich ofiarą.

Dylematy sprawiedliwości. Poetyka i ideologia dike w tradycji Teognisa

Jan Skarbek-Kazanecki

Starogrecki termin dike tłumaczony jest zazwyczaj jako "sprawiedliwość". Taki przekład niewiele jednak mówi o sposobie, w jaki to pojęcie funkcjonowało w archaicznej Grecji. W końcu abstrakcyjne słowa nie tylko opisują rzeczywistość, lecz także pomagają ją porządkować. Ich znaczenie nie jest raz na zawsze dane: zmienia się na przestrzeni czasu; uwewnętrznia się, wpisując w zmienne konfiguracje sensów innych słów-abstraktów. Co więcej, takie terminy jak "sprawiedliwość" często są "pożywką" dla ideologii: usprawiedliwiają lub przysłaniają wszystko to, co arbitralne, co wynika z politycznego zaślepienia, i co przy odwróceniu perspektywy okazuje się - paradoksalnie - niesprawiedliwe. Monografia Dylematy sprawiedliwości... śledzi te napięcia na gruncie Corpus Theognideum, kolekcji elegii przypisywanych Teognisowi z Megary. Zbiór jest zapisem pieśni, które przez kilka pokoleń przekazywane były ustnie: śpiewane przez mężczyzn z elity podczas symposia, całonocnych uroczystości wspólnego picia. Znajomość tych elegii - podobnie jak i praktyk towarzyszących konsumpcji alkoholu - służyła z jednej strony wzmacnianiu grupowych więzi, z drugiej, społecznej dystynkcji. W czasach, gdy rodziła się grecka polis, piosenki Teognisa opowiadały o bankietowym decorum, wyznaczając granice wspólnoty "sprawiedliwych". Jednocześnie mówiły o pożądaniu, zazdrości i innych namiętnościach, o konfliktach personalnych i politycznych, ponadto o lękach związanych z przemianami społecznymi i możliwością utraty uprzywilejowanej pozycji. Niniejsza książka pokazuje, że elegie znane nam z Corpus Theognideum współtworzyły tym samym szerszy dyskurs normatywno-moralny Greków. Jego oddziaływanie sięgało zaś daleko poza epokę archaiczną, wpływając na sposób, w jaki kolejne pokolenia - od poetów po autorów pism politycznych i filozofów, w tym Platona - myślały o sprawiedliwości, porządku społecznym i właściwym kształcie wspólnoty. * Monografia stanowi znakomite, bardzo wartościowe osiągnięcie w domenie polskich badań nad historią starożytnej poezji greckiej. (...) Autor umiał zorganizować ogromny materiał wokół kluczowych, logicznie i precyzyjnie zarysowanych wątków tematycznych. Dokonał kompetentnego podsumowania stanu naszej wiedzy, ale jego monografia stanowi coś więcej niż rzetelną syntezę. Autor obok przeglądu węzłowych problemów związanych z interpretacją korpusu Teognisa proponuje własne, czasem oryginalne hipotezy i rozwiązania (...) Spojrzenie na ten korpus poetycki z punktu widzenia jednego, kluczowego pojęcia stanowi znakomity pomysł i oznacza innowacyjne potraktowanie materiału źródłowego. Z recenzji prof. dr hab. Andrzeja Wypustka

Dyskurs. Współczesne opracowania i perspektywy badawcze

Iwona Witczak-Plisiecka, Mikołaj Deckert

Dyskurs pozostaje wciąż nieco obcym słowem w języku polskim, a jednak nie sposób odnaleźć lepszy termin, który pozwalałby odnieść się do zjawisk, dla których stanowi etykietę. Najbliższym ekwiwalentem dla słowa "dyskurs" wydaje się słowo "język", które jest jeszcze bardziej ogólne. Zatem można przyjąć, że mimo pewnej niechęci słowo to zagości na stałe w polskich badaniach językoznawczych i socjolingwistycznych [...] Czym zatem jest dyskurs? To język, sposób wypowiedzi, odmiana języka posiadająca systematyczne cechy, z punktu widzenia metodologii badań dyskurs określa także sposób podejścia do zjawisk komunikacyjnych. Jest to termin, który zwraca uwagę na cechy komunikacji w określonym kontekście. Mówimy o dyskursie specjalistycznym, takim jak na przykład dyskurs prawny, medyczny czy akademicki, nierzadko utożsamiając jego cechy z cechami stylu. Mówimy też o dyskursie w kontekście formalnym lub potocznym i jak można zauważyć, często używamy tego terminu, aby podkreślić, że dany "dyskurs" posiada specyficzne cechy charakterystyczne, które można opisać w systematyczny sposób w odniesieniu do poziomu leksyki, składni i stylu. Dyskurs obejmuje zatem różnorodne szczegółowe i ogólnoteoretyczne zagadnienia związane z działaniem za pomocą języka. dr hab. Iwona Witczak-Plisiecka, prof. UŁ

(E-)ludyczność w kształceniu zdalnym. Nowy wymiar glottodydaktyki polonistycznej

Paulina Kaźmierczak

Publikacja ma charakter przekrojowy. Porusza kwestię ludyczności na różnych płaszczyznach - od aspektów społecznych po edukacyjne. Monografia stanowi przegląd definicji wspomnianego pojęcia w takich dziedzinach jak: filozofia, kultura, socjologia, psychologia, a także glottodydaktyka ogólna. Ważnym elementem jest zestawienie objaśnień słownikowych w odniesieniu do pojęć: gra, ludyczność, zabawa. Pozwala to stworzyć autorską definicję (e-)ludyczności będącej swoistą transformacją i uwspółcześnieniem znanego od lat zjawiska ludyfikacji rzeczywistości. W odniesieniu do glottodydaktyki polonistycznej publikacja analizuje występowanie gier i zabaw w podręcznikach i materiałach edukacyjnych. Kluczowym elementem monografii jest opis praktycznego wymiaru (e-)ludyczności. Odnosi się on do sposobów pozyskiwania aplikacji, ich zestawienia, kategoryzacji oraz propozycji wykorzystania i analizy efektywności narzędzi online według określonego schematu.

Emprunts néologiques et équivalents autochtones : études interlangues

Christine Jacquet-Pfau, Andrzej Napieralski, Jean-François Sablayrolles

La mondialisation accélère les contacts de langues et uniformise les modes de vie et de pensée par-delà les frontières. Le présent ouvrage donne un aperçu, à travers différentes langues, de l’impact linguistique de ces phénomènes de mondialisation et de contacts sur les emprunts lexicaux et sur leurs conséquences sur le lexique des langues qui les importent ou en subissent les influences. Les différentes contributions rassemblées ici s’intéressent à des emprunts (essentiellement à l’anglais) apparus récemment ainsi qu’aux éventuels néologismes créés comme équivalents (traductions, calques, synthèses néologiques) et en analysent la circulation. Les recherches, conduites sur une ou plusieurs langues (français et polonais mais aussi arabe, espagnol, italien et tchèque) dans des domaines sociétaux innovants, montrent des différences de réactivité des langues, ou plutôt de leurs locuteurs, face à ces emprunts : acceptation des emprunts tels quels, assimilation plus ou moins importante ou recherche d’équivalents, qu’il s’agisse de réactions spontanées ou du résultat de politiques d’aménagement linguistique.